ทำไมจังหวัดอื่นไม่มีผู้ว่าราชการจังหวัดที่มาจากการเลือกตั้งเหมือนกรุงเทพมหานคร

หลายคนเคยสงสัยเหมือนกัน

เวลาถึงฤดูเลือกตั้งผู้ว่าฯ กรุงเทพมหานคร คนกรุงเทพฯ ออกไปเลือกผู้ว่าฯ ได้เอง

แต่พอเป็นเชียงใหม่ ขอนแก่น สงขลา หรือจังหวัดอื่น ๆ กลับไม่มีการเลือกตั้งผู้ว่าฯ จังหวัด

ทั้งที่ก็เป็นจังหวัดเหมือนกัน

คำตอบสั้น ๆ คือ กรุงเทพมหานครไม่ได้ถูกปกครองแบบเดียวกับจังหวัดอื่น

กรุงเทพมหานครมีสถานะพิเศษทางกฎหมาย

และเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษแห่งแรกของประเทศไทย

ย้อนกลับไปก่อนปี 2515 กรุงเทพฯ ยังไม่ได้มีรูปแบบเหมือนทุกวันนี้

พื้นที่กรุงเทพฯ และธนบุรีเคยเป็นคนละจังหวัด

ต่อมารัฐบาลได้รวมทั้งสองพื้นที่เข้าด้วยกันและจัดตั้งกรุงเทพมหานครขึ้นมา

จากนั้นจึงกำหนดให้มีตำแหน่งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน

พูดง่าย ๆ คือ ผู้ว่าฯ กทม. มีสถานะใกล้เคียงกับนายกเทศมนตรีของเมืองขนาดใหญ่มากกว่าผู้ว่าราชการจังหวัดทั่วไป

ส่วนจังหวัดอื่น ๆ ในประเทศไทยใช้ระบบอีกแบบหนึ่ง

ผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นข้าราชการประจำ

ได้รับการแต่งตั้งจากกระทรวงมหาดไทย

และทำหน้าที่เป็นตัวแทนของรัฐบาลกลางในพื้นที่

ดังนั้นผู้ว่าฯ จังหวัดจึงไม่ได้เป็นนักการเมืองที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรง

แต่เป็นเจ้าหน้าที่รัฐที่สามารถโยกย้ายตำแหน่งไปจังหวัดต่าง ๆ ได้

หลายคนอาจถามต่อว่า แล้วทำไมไม่ให้ทุกจังหวัดเลือกผู้ว่าฯ เองเหมือนกรุงเทพฯ ไปเลย

ความจริงประเด็นนี้ถูกถกเถียงกันมาหลายสิบปีแล้ว

ฝ่ายที่สนับสนุนมองว่า คนในพื้นที่น่าจะรู้ปัญหาของตัวเองดีที่สุด

ดังนั้นควรมีสิทธิเลือกผู้บริหารจังหวัดด้วยตัวเอง

แนวคิดนี้มักถูกเรียกว่า ผู้ว่าฯ เลือกตั้ง

ผู้สนับสนุนเชื่อว่าจะช่วยให้การบริหารงานตอบโจทย์ประชาชนมากขึ้น และกระจายอำนาจออกจากส่วนกลาง

แต่อีกฝ่ายก็มองต่างออกไป

บางคนกังวลว่าอาจเกิดการแข่งขันทางการเมืองในระดับจังหวัดที่รุนแรงขึ้น

หรือเกิดความเหลื่อมล้ำระหว่างจังหวัดที่มีรายได้สูงกับจังหวัดที่มีงบประมาณจำกัด

จึงมีการถกเถียงกันมาตลอดว่าควรปรับระบบมากน้อยแค่ไหน

ที่น่าสนใจคือ แม้จังหวัดอื่นจะไม่ได้เลือกผู้ว่าฯ แต่ประชาชนก็ยังเลือกผู้บริหารท้องถิ่นบางตำแหน่งได้อยู่แล้ว

เช่น นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด หรือที่หลายคนเรียกสั้น ๆ ว่า นายก อบจ.

รวมถึงนายกเทศมนตรีในหลายพื้นที่

ดังนั้นการบริหารจังหวัดในปัจจุบันจึงเป็นการทำงานร่วมกันระหว่างฝ่ายราชการส่วนภูมิภาคกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

พูดแบบง่ายที่สุด

ผู้ว่าฯ จังหวัดเป็นตัวแทนรัฐบาลกลาง

ส่วนนายก อบจ. และผู้บริหารท้องถิ่นเป็นตัวแทนที่ประชาชนเลือกเข้ามา

เหตุผลที่คนกรุงเทพฯ เลือกผู้ว่าฯ ได้ แต่จังหวัดอื่นเลือกไม่ได้ จึงไม่ได้เกิดจากการลืมหรือความผิดพลาดของระบบ

แต่เป็นเพราะกรุงเทพมหานครถูกออกแบบให้เป็นเขตปกครองพิเศษตั้งแต่แรก

และใช้โครงสร้างการบริหารที่แตกต่างจากจังหวัดอื่นของประเทศไทยมานานกว่าครึ่งศตวรรษแล้ว

ดังนั้นครั้งหน้าถ้ามีคนถามว่า ทำไมมีแค่กรุงเทพฯ ที่เลือกผู้ว่าฯ ได้ คำตอบง่าย ๆ ก็คือ เพราะกรุงเทพฯ ไม่ได้เป็นจังหวัดธรรมดาเหมือนจังหวัดอื่นนั่นเอง