กับดักผ่อน 0% 10 เดือน ทำไมหลายคนยิ่งผ่อนยิ่งจน ทั้งที่ไม่ได้เสียดอกเบี้ยสักบาท

ถ้ามีคำโฆษณาที่ทรงพลังที่สุดในโลกการเงิน คำว่า ผ่อน 0% น่าจะติดอันดับต้น ๆ อย่างแน่นอน

เพียงเห็นคำว่า 0%

หลายคนก็เริ่มรู้สึกว่าของชิ้นนั้นถูกลงทันที

ทั้งที่ราคาจริงอาจยังเท่าเดิมทุกบาท

บางคนเดินเข้าห้างตั้งใจซื้อแค่ของใช้จำเป็น

แต่เดินออกมาพร้อมโทรศัพท์ใหม่

แท็บเล็ตใหม่

เครื่องฟอกอากาศ

หรือทีวีเครื่องใหญ่ที่ไม่เคยอยู่ในแผนชีวิตมาก่อน

เพียงเพราะประโยคสั้น ๆ ว่า ผ่อน 0% 10 เดือน

คำถามคือ ถ้าไม่มีดอกเบี้ย แล้วมันเป็นกับดักตรงไหน

ตรงนี้เองที่หลายคนเข้าใจผิด

เพราะกับดักของการผ่อน 0% ไม่ได้อยู่ที่ดอกเบี้ย

แต่อยู่ที่วิธีคิดของสมองมนุษย์

ลองนึกภาพว่ามีโทรศัพท์ราคา 30,000 บาทอยู่ตรงหน้า

ถ้าต้องจ่ายสดทันที

หลายคนจะหยุดคิดก่อน

เริ่มถามตัวเองว่า จำเป็นไหม

คุ้มไหม

ควรเก็บเงินไว้ก่อนหรือเปล่า

เพราะตัวเลข 30,000 บาท ทำให้เรารู้สึกถึงความเจ็บปวดของการจ่ายเงินจริง

แต่ทันทีที่เปลี่ยนเป็นเดือนละ 3,000 บาท 10 เดือน

สมองกลับตีความต่างออกไป

ตัวเลข 30,000 บาทหายไปจากสายตา

เหลือเพียง 3,000 บาทต่อเดือน

ซึ่งดูเล็กกว่าและรับได้ง่ายกว่า

ทั้งที่ยอดรวมสุดท้ายยังเท่าเดิมทุกบาท

นักจิตวิทยาเรียกสิ่งนี้ว่า Mental Accounting

หรือการที่สมองแยกเงินออกเป็นกระเป๋าในจินตนาการ

เรามักมอง 3,000 บาทต่อเดือนเป็นคนละเรื่องกับ 30,000 บาทก้อนเดียว

แม้ว่าทางคณิตศาสตร์จะเท่ากันก็ตาม

และนี่คือจุดเริ่มต้นของกับดักตัวจริง

เพราะปัญหาไม่ได้เกิดจากการผ่อนชิ้นเดียว

แต่เกิดจากการผ่อนหลายอย่างพร้อมกัน

เดือนแรกผ่อนโทรศัพท์ 3,000 บาท

เดือนต่อมาผ่อนเครื่องใช้ไฟฟ้าอีก 2,000 บาท

อีกเดือนผ่อนนาฬิกาอีก 1,500 บาท

แต่ละรายการดูไม่มาก

จนวันหนึ่งรวมกันกลายเป็น 12,000 หรือ 15,000 บาทต่อเดือนโดยไม่รู้ตัว

หลายคนจึงตกอยู่ในสถานการณ์แปลกประหลาด

รายได้ไม่ได้ลดลง

ดอกเบี้ยก็ไม่ได้เสีย

แต่กลับรู้สึกว่าเงินเดือนไม่เคยพอใช้

เพราะรายได้ในอนาคตถูกจองล่วงหน้าไปแล้วจำนวนมาก

เงินเดือนยังไม่เข้า

แต่เจ้าของเงินกลับถูกกำหนดไว้เรียบร้อยแล้วว่าจะต้องจ่ายอะไรบ้าง

นี่คือสิ่งที่นักวางแผนการเงินเรียกว่า การขายอนาคตของตัวเอง

คุณกำลังใช้เงินเดือนของอีก 10 เดือนข้างหน้า

เพื่อซื้อความสุขในวันนี้

ซึ่งไม่ใช่เรื่องผิดเสมอไป

แต่จะเริ่มอันตรายเมื่อทำบ่อยจนเป็นนิสัย

อีกเรื่องที่คนมักมองข้ามคือโอกาสที่หายไป

สมมติคุณผ่อนเดือนละ 5,000 บาท

นาน 10 เดือน

นั่นหมายความว่าคุณสูญเสียความสามารถในการออม ลงทุน หรือรับมือเหตุฉุกเฉินไปเดือนละ 5,000 บาทเช่นกัน

หากรถเสีย

ตกงาน

หรือมีค่ารักษาพยาบาลกะทันหัน

ภาระผ่อนเหล่านี้ยังคงอยู่เหมือนเดิม

แล้วแปลว่าผ่อน 0% ไม่ดีเลยหรือ

ไม่ใช่

ในหลายกรณี การผ่อน 0% เป็นเครื่องมือทางการเงินที่มีประโยชน์มาก

โดยเฉพาะสินค้าจำเป็นที่ต้องใช้ทำงานหรือสร้างรายได้

เช่น คอมพิวเตอร์สำหรับทำงาน

อุปกรณ์ประกอบอาชีพ

หรือของที่มีเงินสดอยู่แล้วแต่เลือกผ่อนเพื่อรักษาสภาพคล่อง

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่โปรโมชั่น

แต่อยู่ที่การใช้โปรโมชั่นเป็นข้ออ้างในการซื้อของที่เดิมทีเราไม่คิดจะซื้อ

เพราะสุดท้ายแล้ว 0% ไม่ได้แปลว่า ฟรี

มันเพียงแค่เปลี่ยนเวลาจ่ายเงินออกไปเท่านั้น

ดังนั้นก่อนกดปุ่มผ่อน 0% ครั้งต่อไป ลองถามตัวเองเพียงข้อเดียว

ถ้าวันนี้ไม่มีโปรโมชั่นผ่อน

และต้องจ่ายสดเต็มจำนวนทันที

คุณยังอยากได้ของชิ้นนี้อยู่หรือไม่

ถ้าคำตอบคือไม่

บางทีสิ่งที่คุณกำลังซื้ออาจไม่ใช่สินค้า

แต่อาจเป็นกับดักทางจิตวิทยาที่ถูกออกแบบมาอย่างชาญฉลาดต่างหาก