ทำไมคนส่วนใหญ่ถนัดขวา มากกว่าถนัดซ้าย วิทยาศาสตร์อธิบายไว้หลายทาง

คนส่วนใหญ่บนโลกใช้มือขวาเป็นมือหลักมานานมาก แต่นักวิทยาศาสตร์ยังมองว่าเรื่องนี้เกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งสมอง การเดินสองขา พันธุกรรม และแรงกดดันทางสังคม

ถ้าสังเกตของใช้รอบตัว ตั้งแต่โต๊ะเรียน กรรไกร เมาส์คอมพิวเตอร์ ไปจนถึงการจับมือทักทาย หลายอย่างถูกออกแบบโดยมี “คนถนัดขวา” เป็นค่าเริ่มต้น เหตุผลหนึ่งคือประชากรส่วนใหญ่ของโลกถนัดขวา ขณะที่คนถนัดซ้ายมีสัดส่วนราว 10% เท่านั้น

คำถามที่ตามมาคือ ทำไมมนุษย์ถึงเอนเอียงไปทางขวามากขนาดนี้ ทั้งที่ร่างกายเรามีมือซ้ายและมือขวาเหมือนกัน

ข้อมูลจากงานวิจัยสมัยใหม่ยังไม่ได้ให้คำตอบเดียวแบบปิดจบ แต่ภาพรวมเริ่มชัดขึ้นว่า ความถนัดมืออาจเกิดจากการทำงานร่วมกันของสมอง วิวัฒนาการ พันธุกรรม และสภาพแวดล้อมทางสังคม มากกว่าจะมาจากสาเหตุเดียวโดด ๆ

หนึ่งในคำอธิบายที่คนพูดถึงมากคือเรื่อง “สมองแบ่งหน้าที่ซ้าย-ขวา” หรือ brain lateralization สมองมนุษย์ควบคุมร่างกายแบบสลับฝั่ง โดยสมองซีกซ้ายเกี่ยวข้องกับการควบคุมร่างกายด้านขวา และสมองซีกขวาเกี่ยวข้องกับร่างกายด้านซ้าย

ในมนุษย์จำนวนมาก สมองซีกซ้ายมีบทบาทสำคัญด้านภาษา การพูด และการประมวลผลเชิงลำดับ จึงมีการตั้งข้อสังเกตว่า การพัฒนาของสมองซีกซ้ายอาจเกี่ยวข้องกับความชำนาญของมือขวา โดยเฉพาะงานที่ต้องใช้ความละเอียด เช่น เขียน จับเครื่องมือ หรือทำงานซ้ำ ๆ ที่ต้องอาศัยการควบคุมกล้ามเนื้อมือ

แต่คำอธิบายนี้ยังไม่ใช่คำตอบทั้งหมด เพราะคนถนัดซ้ายจำนวนมากก็มีสมองที่ใช้ภาษาในซีกซ้ายเช่นกัน ความถนัดมือจึงไม่สามารถอธิบายด้วยสมองเพียงด้านเดียวแบบง่าย ๆ ได้

งานวิจัยที่เผยแพร่ใน PLOS Biology ปี 2026 เพิ่มมุมที่น่าสนใจขึ้นมาอีกชั้น นักวิจัยวิเคราะห์ข้อมูลจากลิงและเอป 41 ชนิด รวม 2,025 ตัวอย่าง เพื่อดูว่าปัจจัยใดเกี่ยวข้องกับความถนัดมือของมนุษย์ ผลการศึกษาชี้ว่า มนุษย์โดดเด่นกว่าสัตว์ไพรเมตอื่นตรงที่มีความเอนเอียงไปทางมือขวาในระดับประชากรอย่างชัดเจน และปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้องคือการเดินสองขาและการขยายตัวของสมองในสายวิวัฒนาการมนุษย์

เมื่อบรรพบุรุษมนุษย์เดินสองขา มือไม่ต้องใช้ในการเคลื่อนที่เหมือนเดิมอีกต่อไป มือจึงมีพื้นที่สำหรับทำงานที่ละเอียดขึ้น เช่น หยิบจับ ถืออาหาร ใช้เครื่องมือ หรือทำงานประสานกับการมองและการคิด การมีมือข้างที่ถนัดอาจช่วยให้งานเหล่านี้ทำได้คล่องขึ้น

อีกแนวคิดหนึ่งมองเรื่องนี้ผ่านสังคมและวิวัฒนาการ มนุษย์เป็นสัตว์สังคม การใช้เครื่องมือหรือทำงานร่วมกันโดยมีรูปแบบที่คนส่วนใหญ่ใช้มือข้างเดียวกัน อาจทำให้การประสานงานง่ายขึ้น เช่น ส่งของ ใช้อาวุธ ใช้เครื่องมือ หรือเรียนรู้ทักษะจากคนอื่น

มีแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ที่เสนอว่า สัดส่วนคนถนัดขวาและถนัดซ้ายอาจเกิดจากแรงดึงสองด้าน ด้านหนึ่งคือความร่วมมือที่ทำให้คนส่วนใหญ่ใช้มือข้างเดียวกัน อีกด้านคือการแข่งขันที่ทำให้คนถนัดซ้ายยังมีข้อได้เปรียบบางสถานการณ์ โดยเฉพาะกีฬาและการต่อสู้ที่คู่แข่งคุ้นกับคนถนัดขวามากกว่า

นี่อาจช่วยอธิบายได้ว่าทำไมคนถนัดซ้ายยังไม่หายไปจากประชากรโลก แม้จะมีสัดส่วนน้อยกว่าอย่างชัดเจน ในกีฬาบางประเภท เช่น มวย เทนนิส ฟันดาบ หรือเบสบอล คนถนัดซ้ายอาจสร้างจังหวะที่คู่แข่งรับมือไม่คุ้นเคยมากนัก

ส่วนพันธุกรรมก็มีส่วนเกี่ยวข้อง แต่ไม่ได้ทำงานแบบตรงไปตรงมาเหมือนสีตาหรือหมู่เลือด งานวิจัยด้านจีโนมพบว่า ความถนัดมือมีลักษณะซับซ้อนและเกี่ยวข้องกับยีนหลายตำแหน่ง ไม่ใช่มียีนตัวเดียวที่กำหนดว่าคนหนึ่งจะถนัดซ้ายหรือถนัดขวา งานวิจัยใน Nature Human Behaviour รายงานว่าพบตำแหน่งทางพันธุกรรมหลายจุดที่เกี่ยวข้องกับความถนัดมือ ขณะที่งานวิจัย Nature Communications ปี 2024 ยังชี้ว่าปัจจัยทางพันธุกรรมบางชนิดอาจมีส่วนในกลุ่มคนถนัดซ้ายบางส่วน แต่ไม่ได้อธิบายได้ทั้งหมด

หลักฐานจากอดีตก็ทำให้เรื่องนี้น่าสนใจขึ้น เพราะนักวิจัยจำนวนหนึ่งพบร่องรอยว่าความถนัดขวาของมนุษย์อาจมีมานานมาก ตั้งแต่ยุคโบราณ ผ่านหลักฐานอย่างเครื่องมือหิน ร่องรอยการใช้ฟัน และงานศิลปะก่อนประวัติศาสตร์ แม้รายละเอียดของแต่ละช่วงเวลายังต้องอาศัยการตีความทางโบราณคดี

เมื่อรวมข้อมูลทั้งหมด ภาพที่เห็นคือ ความถนัดขวาของมนุษย์ไม่ได้เกิดจากเหตุผลเดียว แต่เป็นผลสะสมจากโครงสร้างสมอง วิวัฒนาการของร่างกาย การใช้เครื่องมือ การอยู่ร่วมกัน และพันธุกรรมที่ทำงานร่วมกันอย่างซับซ้อน

สิ่งที่ยืนยันได้ค่อนข้างชัดคือ คนถนัดขวามีสัดส่วนมากกว่าคนถนัดซ้ายอย่างต่อเนื่องในมนุษย์ยุคปัจจุบัน และรูปแบบนี้ต่างจากไพรเมตชนิดอื่นหลายชนิด สิ่งที่ยังเปิดอยู่คือ เหตุใดความเอนเอียงไปทางขวาจึงแข็งแรงมากในมนุษย์ และเหตุใดคนถนัดซ้ายจึงคงอยู่ในสัดส่วนใกล้เคียงเดิมมาได้นาน

สำหรับคนทั่วไป เรื่องนี้อาจเริ่มจากคำถามง่าย ๆ ว่าทำไมเราจับปากกาด้วยมือข้างหนึ่งมากกว่าอีกข้าง แต่เบื้องหลังกลับโยงไปถึงประวัติวิวัฒนาการของมนุษย์ การทำงานของสมอง และวิธีที่สังคมมนุษย์เรียนรู้ร่วมกันมาหลายชั่วอายุคน

KEY TAKEAWAYS:

• คนส่วนใหญ่บนโลกถนัดขวา โดยคนถนัดซ้ายมีสัดส่วนประมาณ 10%
• ความถนัดมือไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียว แต่เกี่ยวข้องกับสมอง วิวัฒนาการ พันธุกรรม และสังคม
• งานวิจัยปี 2026 ชี้ว่าการเดินสองขาและสมองที่ขยายตัวอาจเกี่ยวข้องกับความถนัดขวาในมนุษย์
• พันธุกรรมมีส่วน แต่ไม่ได้กำหนดแบบตายตัวว่าคนหนึ่งจะถนัดมือซ้ายหรือขวา
• คนถนัดซ้ายยังคงมีอยู่ในประชากรโลก อาจเกี่ยวข้องกับข้อได้เปรียบบางสถานการณ์ด้านการแข่งขันและกีฬา