รูปติดหน้าคนอื่น โพสต์ได้แค่ไหน เส้นแบ่งสำคัญที่ครีเอเตอร์ควรรู้

หลายคนเข้าใจว่า PDPA ทำให้ถ่ายรูปติดคนอื่นไม่ได้เลย แต่ประเด็นสำคัญอยู่ที่การนำภาพไปใช้ เผยแพร่ และผลกระทบต่อคนในภาพมากกว่า

หลายคนยังเข้าใจว่า PDPA คือกฎหมายที่ทำให้ “ถ่ายรูปติดคนอื่นไม่ได้” แต่ความจริงไม่ได้ตรงไปตรงมาแบบนั้นเสมอไป ประเด็นที่ต้องระวังคือ เมื่อภาพนั้นถูกนำไปโพสต์บนโซเชียล แล้วทำให้คนในภาพถูกระบุตัวตน ถูกวิจารณ์ หรือได้รับความเสียหาย

สำหรับคนทำเพจ ครีเอเตอร์ หรือคนทั่วไปที่ชอบถ่ายภาพบรรยากาศในร้านอาหาร งานอีเวนต์ ห้าง คอนเสิร์ต หรือสถานที่ท่องเที่ยว เรื่องนี้ใกล้ตัวกว่าที่คิด เพราะภาพหนึ่งภาพอาจไม่ได้มีแค่ “วิว” หรือ “บรรยากาศ” แต่ยังมีใบหน้า ป้ายชื่อ ทะเบียนรถ หรือรายละเอียดอื่นที่เชื่อมโยงไปถึงตัวบุคคลได้

ตามหลักของ พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 ข้อมูลส่วนบุคคลหมายถึงข้อมูลเกี่ยวกับบุคคลซึ่งทำให้สามารถระบุตัวบุคคลนั้นได้ ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม ดังนั้น รูปถ่ายที่เห็นใบหน้าชัด หรือมีข้อมูลอื่นประกอบจนรู้ได้ว่าเป็นใคร จึงอาจเกี่ยวข้องกับประเด็นข้อมูลส่วนบุคคลได้

แต่ต้องแยกให้ชัดว่า PDPA ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อห้ามทุกคนถ่ายภาพในที่สาธารณะ สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลเคยชี้แจงประเด็นความเข้าใจผิดเกี่ยวกับการถ่ายรูปหรือคลิปติดคนอื่นว่า หากเป็นการติดภาพโดยไม่เจตนา ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ส่วนตัว และไม่ได้ก่อให้เกิดความเสียหายกับผู้ถูกถ่าย อาจไม่ใช่กรณีที่ต้องตีความว่า “ผิดทันที”

จุดที่เริ่มเสี่ยงมากขึ้น คือการนำภาพนั้นไปเผยแพร่ต่อสาธารณะ โดยเฉพาะเมื่อคนในภาพกลายเป็นประเด็นหลักของโพสต์ ไม่ใช่เพียงฉากหลังหรือส่วนหนึ่งของบรรยากาศทั่วไป

ตัวอย่างที่ควรระวัง เช่น ถ่ายคนที่มีปากเสียงกันบนถนนแล้วนำไปโพสต์ ถ่ายลูกค้าคนอื่นในร้านแล้วเขียนข้อความแขวน ถ่ายพนักงานแล้ววิจารณ์เสียหาย หรือโพสต์ภาพพร้อมถ้อยคำที่ทำให้คนดูเข้าใจว่าบุคคลนั้นทำผิด ทั้งที่เจ้าตัวอาจไม่มีโอกาสชี้แจง

กรณีเหล่านี้ไม่ได้มีแค่ประเด็น PDPA อย่างเดียว แต่อาจไปเกี่ยวกับสิทธิส่วนบุคคล ชื่อเสียง การหมิ่นประมาท หรือกฎหมายอื่น ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง วิธีเขียนข้อความ เจตนา และผลกระทบที่เกิดขึ้นจริง จึงไม่ควรสรุปง่าย ๆ ว่า “ถ่ายในที่สาธารณะแล้วโพสต์ได้ทุกอย่าง”

อีกกลุ่มที่ควรระวังมากคือคอนเทนต์แนวแอบถ่าย เช่น แอบถ่ายคนกินข้าว แอบถ่ายพนักงาน แอบถ่ายคู่รัก หรือหยิบภาพคนแปลกหน้ามาทำเป็นตัวละครหลักของโพสต์ แม้คอนเทนต์จะดูเบาในสายตาคนทำ แต่ถ้าคนในภาพถูกล้อเลียน ถูกวิจารณ์ หรือถูกชี้เป้าจากคนจำนวนมาก ความเสี่ยงก็สูงขึ้นทันที

แล้วแบบไหนที่โดยทั่วไปมักเสี่ยงน้อยกว่า ภาพบรรยากาศกว้าง ๆ ที่บุคคลไม่ได้เป็นจุดสนใจหลัก ภาพฝูงชนจำนวนมาก ภาพงานสาธารณะที่ไม่มีการชี้เป้าบุคคลใดบุคคลหนึ่ง หรือภาพที่ไม่สามารถระบุตัวบุคคลได้ชัดเจน มักมีความเสี่ยงต่ำกว่าภาพที่ดึงคนคนหนึ่งมาเป็นประเด็นหลักของโพสต์โดยตรง

การเบลอหน้าเป็นวิธีที่หลายเพจใช้เพื่อลดความเสี่ยง แม้ไม่ได้ทำให้ปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์ในทุกกรณี แต่ช่วยลดโอกาสการระบุตัวบุคคลได้ โดยเฉพาะโพสต์ที่มีลักษณะร้องเรียน วิจารณ์ หรืออาจทำให้คนในภาพเสียหาย

สิ่งที่ไม่ควรมองข้ามคือ บางครั้งไม่ใช่แค่ใบหน้าที่ต้องระวัง ทะเบียนรถ ป้ายชื่อพนักงาน ชื่อร้าน เอกสารบนโต๊ะ โลโก้หน่วยงาน หรือรายละเอียดเฉพาะบางอย่างในภาพ ก็อาจทำให้คนระบุตัวบุคคลได้เช่นกัน

ก่อนกดโพสต์ ลองถามตัวเองสั้น ๆ ว่า คนในภาพรู้ไหมว่าจะถูกเผยแพร่ ภาพนี้ทำให้เขาถูกระบุตัวตนได้หรือไม่ ข้อความประกอบภาพทำให้เขาดูเสียหายหรือถูกตัดสินหรือเปล่า และถ้าคนในภาพเป็นเราเอง เราจะยอมให้คนอื่นโพสต์แบบเดียวกันไหม

คำถามเหล่านี้ไม่ได้ทำให้การทำคอนเทนต์ยากขึ้นเกินจำเป็น แต่ช่วยให้การสื่อสารรอบคอบขึ้น โดยเฉพาะในยุคที่โพสต์เดียวอาจถูกแชร์ไปไกลกว่าที่เจ้าของเพจควบคุมได้

สรุปคือ การถ่ายภาพในที่สาธารณะยังทำได้ในหลายกรณี แต่การเผยแพร่ภาพที่มีคนอื่นติดอยู่ด้วยควรดูบริบท วัตถุประสงค์ และผลกระทบต่อเจ้าตัวเสมอ สำหรับเพจหรือครีเอเตอร์ การคิดเพิ่มไม่กี่วินาทีก่อนโพสต์ อาจช่วยลดทั้งปัญหากฎหมาย ปัญหาชื่อเสียง และผลกระทบต่อคนที่ไม่เคยตั้งใจจะมาเป็นข่าวบนโลกออนไลน์

• PDPA ไม่ได้แปลว่าห้ามถ่ายรูปติดคนอื่นทุกกรณี
• ความเสี่ยงมักอยู่ที่การนำภาพไปเผยแพร่ และทำให้บุคคลในภาพถูกระบุตัวตนหรือเสียหาย
• ภาพประจาน แอบถ่าย ชี้เป้า หรือล้อเลียนบุคคลอื่นควรระวังเป็นพิเศษ
• การเบลอหน้า ทะเบียนรถ ป้ายชื่อ หรือข้อมูลเฉพาะ ช่วยลดความเสี่ยงได้บางส่วน
• ก่อนโพสต์ควรถามว่า ภาพนี้กระทบสิทธิหรือชื่อเสียงของคนในภาพหรือไม่