ทำไมเวียดนามกินบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปมากสุดในโลก เรื่องนี้ไม่ใช่แค่เพราะราคาถูก

เวียดนามไม่ได้บริโภคบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปสูงเพราะความสะดวกอย่างเดียว แต่เกี่ยวกับวัฒนธรรมอาหารเส้น ชีวิตเมือง และตลาดอาหารที่แข่งขันสูงจนบะหมี่ซองกลายเป็นอาหารประจำบ้าน

ถ้าพูดถึงประเทศที่กินบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปเยอะ หลายคนอาจนึกถึงจีน ญี่ปุ่น หรือเกาหลีใต้ก่อน แต่ข้อมูลของ World Instant Noodles Association ระบุว่า เวียดนามอยู่ในกลุ่มประเทศที่บริโภคบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปสูงมาก โดยปี 2024 มีปริมาณบริโภครวมราว 8.14 พันล้านหน่วย และข้อมูลต่อหัวอยู่ที่ประมาณ 81 หน่วยต่อคนต่อปี สูงเป็นอันดับต้นของโลก

ตัวเลขนี้น่าสนใจ เพราะมันไม่ได้เล่าแค่เรื่อง “อาหารราคาถูก” แต่เล่าถึงวิธีใช้ชีวิตของคนเวียดนามในยุคเมืองโตเร็ว รายได้เปลี่ยน ตลาดค้าปลีกขยาย และวัฒนธรรมอาหารเส้นที่มีอยู่เดิมแข็งแรงมาก

ในหลายประเทศ บะหมี่กึ่งสำเร็จรูปอาจถูกมองเป็นอาหารยามฉุกเฉิน อาหารช่วงสิ้นเดือน หรืออาหารแก้หิวตอนดึก แต่ในเวียดนาม ภาพจำนี้ไม่เหมือนกันทั้งหมด สำหรับหลายครอบครัว บะหมี่ซองเป็นของติดครัวเหมือนไข่ ข้าว หรือเครื่องปรุงพื้นฐาน หยิบมากินได้เร็ว แต่ก็ปรับแต่งให้กลายเป็นมื้อจริงได้ง่าย

เหตุผลสำคัญข้อแรกคือ เวียดนามมีวัฒนธรรมอาหารเส้นอยู่แล้ว คนเวียดนามคุ้นเคยกับเฝอ บั๊ญกั๊ญ บั๊ญหอย และอาหารเส้นหลากหลายชนิดตั้งแต่ชีวิตประจำวัน การมีบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปเข้ามา จึงไม่ได้แปลว่าเป็นอาหารแปลกใหม่เสมอไป แต่เป็นอีกเวอร์ชันหนึ่งของอาหารเส้นที่ทำง่ายกว่า เก็บได้นานกว่า และเข้ากับชีวิตเมืองมากกว่า

อีกด้านหนึ่งคือราคาและการเข้าถึง บะหมี่กึ่งสำเร็จรูปเป็นอาหารที่ซื้อได้ง่ายสำหรับหลายกลุ่ม ตั้งแต่นักเรียน นักศึกษา พนักงานออฟฟิศ ไปจนถึงแรงงานรายวัน เมื่อเทียบกับอาหารปรุงสดบางประเภท มันตอบโจทย์ทั้งเวลา งบประมาณ และความสะดวก โดยเฉพาะในเมืองใหญ่อย่างโฮจิมินห์และฮานอยที่ผู้คนใช้ชีวิตเร่งรีบมากขึ้น

แต่จะอธิบายว่า “เพราะถูก” อย่างเดียวก็ไม่พอ ตลาดบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปในเวียดนามมีการแข่งขันสูง แบรนด์ต่าง ๆ แข่งกันทั้งรสชาติ บรรจุภัณฑ์ ภาพลักษณ์ และสูตรใหม่ ๆ ทำให้ผู้บริโภคมีตัวเลือกจำนวนมาก ตั้งแต่ซองราคาประหยัดไปจนถึงสูตรที่ดูพรีเมียมขึ้น มีเส้นคุณภาพดีขึ้น หรือทำรสชาติให้ใกล้กับอาหารร้านดังมากขึ้น

พฤติกรรมการกินก็มีส่วนสำคัญ คนเวียดนามจำนวนไม่น้อยไม่ได้กินบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปแบบเทน้ำร้อนแล้วจบ แต่เติมไข่ ผักสด เนื้อสัตว์ ลูกชิ้น หรือสมุนไพรลงไป จนกลายเป็นมื้อที่มีหน้าตาใกล้เคียงอาหารจานหลักมากกว่าอาหารแก้ขัด วิธีนี้ทำให้บะหมี่ซองมีบทบาทมากกว่าของกินชั่วคราว

เมื่อมองจากมุมคนไทย เรื่องนี้มีจุดที่น่าสนใจ เพราะไทยเองก็เป็นประเทศที่มีวัฒนธรรมอาหารเส้นแข็งแรงและมีตลาดบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปขนาดใหญ่เช่นกัน ข้อมูลที่ The Star อ้างจาก WINA ระบุว่า ปี 2024 ไทยอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีการบริโภคต่อหัวสูง โดยอยู่ที่ประมาณ 57 หน่วยต่อคนต่อปี

อย่างไรก็ดี การบริโภคสูงไม่ได้แปลว่าควรมองเป็นเรื่องบวกทั้งหมด บะหมี่กึ่งสำเร็จรูปยังเป็นอาหารที่ควรบริโภคอย่างพอดี โดยเฉพาะเรื่องโซเดียมและคุณค่าทางโภชนาการ รายงานของ The Guardian เคยชี้ว่า บะหมี่กึ่งสำเร็จรูปจำนวนมากมีปริมาณเกลือสูง โดยส่วนหนึ่งมาจากตัวเส้นและซองเครื่องปรุง

ดังนั้น ภาพที่ควรเข้าใจคือ บะหมี่กึ่งสำเร็จรูปในเวียดนามไม่ได้เป็นเพียง “อาหารราคาถูกของคนเมือง” แต่เป็นอาหารที่ซ้อนอยู่ระหว่างวัฒนธรรมเดิมกับชีวิตสมัยใหม่ มันเชื่อมอาหารเส้นแบบดั้งเดิมเข้ากับความเร็วของเมือง ร้านสะดวกซื้อ ซูเปอร์มาร์เก็ต และอุตสาหกรรมอาหารที่ปรับตัวตลอดเวลา

ตัวเลขการบริโภคต่อหัวที่สูงมากจึงไม่ใช่เรื่องแปลกโดด ๆ แต่เป็นผลจากหลายปัจจัยประกอบกัน ทั้งรสชาติที่คุ้นลิ้น ความสะดวก ราคา การกระจายสินค้า และภาพจำในชีวิตประจำวัน ตั้งแต่วัยเด็ก หอพัก มื้อดึก ไปจนถึงวันที่ต้องการอาหารเร็ว ๆ หลังเลิกงาน

สุดท้าย บะหมี่กึ่งสำเร็จรูปอาจไม่ใช่อาหารที่ดีที่สุดในทุกมื้อ แต่ในเวียดนาม มันทำหน้าที่บางอย่างได้ดีมาก คือเป็นอาหารที่เข้ากับจังหวะชีวิตของผู้คน และนั่นอาจเป็นเหตุผลสำคัญที่สุดที่ทำให้บะหมี่ซองยังอยู่ในครัวของคนเวียดนามจำนวนมากมาจนถึงวันนี้

• เวียดนามมีการบริโภคบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปต่อหัวสูงมาก โดยข้อมูล WINA ระบุปี 2024 อยู่ที่ประมาณ 81 หน่วยต่อคนต่อปี
• เหตุผลไม่ได้มาจากราคาถูกอย่างเดียว แต่เกี่ยวกับวัฒนธรรมอาหารเส้น ชีวิตเมือง และความสะดวก
• คนเวียดนามจำนวนมากปรับบะหมี่ซองให้เป็นมื้อจริงด้วยการเติมไข่ ผัก เนื้อสัตว์ หรือสมุนไพร
• ไทยเองก็เป็นประเทศที่มีการบริโภคต่อหัวสูง จึงเป็นประเด็นใกล้ตัวกว่าที่คิด
• แม้สะดวกและเข้าถึงง่าย แต่ควรกินอย่างพอดี โดยเฉพาะเรื่องโซเดียมและโภชนาการ