ภาพวาดปี 1937 ที่ชวนคนเห็นเป็นมือถือ ความจริงอาจเป็นแค่กระจกเงา

ภาพวาดเก่าอายุเกือบ 90 ปี กลับมาเป็นไวรัลอีกครั้ง เพราะชายพื้นเมืองในภาพดูเหมือนกำลังถือสมาร์ตโฟน แต่คำอธิบายที่น่าเชื่อกว่านั้นอาจธรรมดากว่ามาก

ภาพที่ถูกพูดถึงคือ Mr. Pynchon and the Settling of Springfield ผลงานของ อุมแบร์โต โรมาโน ศิลปินชาวอิตาลี-อเมริกัน สร้างขึ้นในปี 1937 เพื่อเล่าเรื่องการตั้งถิ่นฐานในเมือง สปริงฟิลด์ รัฐแมสซาชูเซตส์ โดยมี William Pynchon เป็นตัวละครสำคัญในภาพ

จุดที่ทำให้ภาพนี้ถูกแชร์ซ้ำอยู่ตรงมุมล่างของงาน ชายพื้นเมืองคนหนึ่งนั่งถือวัตถุสี่เหลี่ยมขนาดเล็กใกล้ใบหน้า ท่าทางคล้ายคนยุคนี้กำลังมองหน้าจอมือถือ หรือกำลังจะถ่ายเซลฟี่ จึงไม่แปลกที่ชาวเน็ตจะโยงไปถึงทฤษฎีข้ามเวลา

แต่ถ้ามองตามเส้นเวลาจริง คำอธิบายแบบ “มือถือหลุดไปอยู่ในอดีต” แทบเป็นไปไม่ได้ เพราะภาพนี้วาดในปี 1937 ขณะที่เหตุการณ์ในภาพอิงช่วงศตวรรษที่ 17 ก่อนยุคไฟฟ้าและเทคโนโลยีดิจิทัลอีกไกล

คำอธิบายที่มีน้ำหนักกว่า มาจากบทความของ Brian Anderson ใน Vice/Motherboard ซึ่งเสนอว่า วัตถุในมือชายคนนั้นอาจเป็น กระจกเงาขนาดเล็ก มากกว่าสมาร์ตโฟน เพราะในบริบทของภาพมีสินค้าแลกเปลี่ยนจากชาวยุโรป และกระจกเงาเป็นหนึ่งในสิ่งของที่อาจถูกมอบหรือใช้แลกเปลี่ยนกับชนพื้นเมืองได้

ถ้าวัตถุนั้นเป็นกระจก ท่าทางของชายในภาพก็สมเหตุสมผลขึ้นทันที เขาอาจไม่ได้ “อ่านข้อความ” หรือ “เล่นมือถือ” แต่กำลังมองเงาสะท้อนของตัวเอง ซึ่งเมื่อคนยุคปัจจุบันเห็นท่าทางเดียวกัน จึงเผลอเชื่อมโยงกับภาพจำของการใช้สมาร์ตโฟน

นอกจากกระจกเงา ยังมีข้อสันนิษฐานอื่น เช่น อาจเป็นหนังสือเล่มเล็ก คัมภีร์ไบเบิล หรือวัตถุแลกเปลี่ยนบางชนิด แต่ทั้งหมดนี้ยังเป็นการตีความจากภาพ ไม่ใช่หลักฐานยืนยันจากตัวศิลปินโดยตรง

เรื่องนี้จึงน่าสนใจตรงที่มันไม่ได้บอกว่า “มีมือถือในอดีต” แต่สะท้อนวิธีที่คนยุคปัจจุบันอ่านภาพเก่าผ่านประสบการณ์ของตัวเอง เมื่อเราเห็นคนยกวัตถุสี่เหลี่ยมขึ้นใกล้หน้า สมองจะรีบเชื่อมกับสิ่งที่คุ้นที่สุดทันที นั่นคือมือถือ

นี่คือเหตุผลที่ภาพวาดเก่า ภาพถ่ายโบราณ หรือคลิปในอดีต มักถูกหยิบไปโยงกับทฤษฎีข้ามเวลาอยู่เรื่อย ๆ ทั้งที่หลายกรณีมีคำอธิบายธรรมดากว่า เช่น หนังสือ กล่องยา กระจก กล้อง หรือสิ่งของใช้ประจำวันในยุคนั้น

ก่อนเชื่อภาพไวรัลแนวนี้ ควรถาม 3 ข้อสั้น ๆ คือ ภาพถูกสร้างเมื่อไร เหตุการณ์ในภาพอยู่ยุคไหน และมีแหล่งผู้เชี่ยวชาญอธิบายวัตถุนั้นหรือไม่ เพราะภาพที่ “เหมือน” บางอย่างในยุคปัจจุบัน ไม่ได้แปลว่าสิ่งนั้นมีอยู่จริงในอดีต

สุดท้าย ภาพ Mr. Pynchon and the Settling of Springfield อาจไม่ใช่หลักฐานข้ามเวลา แต่เป็นตัวอย่างที่ดีของพลังการตีความในโลกออนไลน์ ภาพเดียวสามารถกลายเป็นทั้งเรื่องศิลปะ ประวัติศาสตร์ มุกตลก และบทเรียนเรื่องการตรวจสอบข้อมูลได้ในเวลาเดียวกัน