ทำไมเราหาวตามกัน แม้แค่อ่านคำว่า "หาว" ก็อาจหาวตามได้

บอกก่อนเลยว่า ระหว่างอ่านบทความนี้ มีโอกาสสูงมากที่จะหาวอย่างน้อย 1 ครั้ง

ไม่ได้ขู่นะ เป็นเรื่องจริง แค่อ่านเรื่องเกี่ยวกับการหาว ดูรูปคนหาว หรือแม้แต่คิดถึงการหาว สมองก็ส่งสัญญาณให้อยากหาวตามได้แล้ว ยิ่งถ้าเห็นคนข้างๆ หาว ยิ่งหนีไม่พ้น

ปรากฏการณ์ "หาวติดต่อ" นี่เป็นเรื่องที่แม้แต่นักวิทยาศาสตร์ก็ยังถกเถียงกันอยู่ว่ามันเกิดจากอะไรแน่ชัด แต่มีคำอธิบายหลายอันที่น่าสนใจมาก

ทฤษฎี Mirror Neuron กับความเห็นอกเห็นใจ

คำอธิบายที่ได้รับความนิยมที่สุดอันหนึ่งเกี่ยวข้องกับ "เซลล์กระจกเงา" หรือ Mirror Neuron ในสมอง เซลล์พวกนี้ทำหน้าที่เลียนแบบพฤติกรรมของคนอื่นโดยอัตโนมัติ เป็นกลไกพื้นฐานที่ช่วยให้เราเข้าใจความรู้สึกของคนอื่น

ทฤษฎีนี้เชื่อว่าการหาวติดต่อเป็นรูปแบบหนึ่งของความเห็นอกเห็นใจ (empathy) สมองเห็นคนอื่นหาวแล้วก็ "สะท้อน" พฤติกรรมนั้นตามไปด้วย ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมเราหาวตามคนใกล้ชิดง่ายกว่าคนแปลกหน้า และทำไมเด็กเล็กมากๆ (ที่ระบบ empathy ยังพัฒนาไม่เต็มที่) ไม่ค่อยหาวตามคนอื่น

แต่ก็มีคนที่ไม่ค่อยหาวตามใคร

จริงๆ แล้วไม่ใช่ทุกคนที่จะหาวตามคนอื่นเสมอไป มีคนบางกลุ่มที่แทบจะไม่หาวตามเลย ซึ่งนักวิจัยบางกลุ่มพบว่ามันอาจเกี่ยวกับระดับ empathy ของแต่ละคน คนที่มีระดับ empathy สูงมักหาวตามง่ายกว่า

แต่ก่อนที่ใครจะเริ่มกังวลว่า "ฉันไม่ค่อยหาวตามคนอื่น แสดงว่าฉันขาด empathy หรือเปล่า" ต้องบอกว่ามันไม่ได้ตรงไปตรงมาขนาดนั้น การหาวติดต่อขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งระดับความง่วง ความเหนื่อย แม้กระทั่งอุณหภูมิห้อง ไม่ใช่ตัวชี้วัด empathy ที่เชื่อถือได้

แล้วทำไมเราถึงหาว

เรื่องพื้นฐานก่อน คือทำไมร่างกายถึงหาว ความเชื่อเก่าๆ บอกว่าหาวเพราะสมองขาดออกซิเจน แต่จริงๆ คำอธิบายนี้ถูกหักล้างไปนานแล้ว เพราะการทดลองพบว่าแม้จะเพิ่มออกซิเจนให้มากขึ้น คนก็ยังหาวอยู่ดี

ทฤษฎีที่ได้รับการยอมรับมากกว่าในตอนนี้คือ "การหาวช่วยระบายความร้อนของสมอง" การหาวทำให้อากาศเย็นไหลเข้ามาในช่องปากและจมูกจำนวนมาก ช่วยลดอุณหภูมิของเลือดที่ไหลขึ้นไปเลี้ยงสมอง เหมือนกับพัดลมระบายความร้อนของคอมพิวเตอร์

ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมเราหาวบ่อยขึ้นเวลาง่วง เพราะสมองที่เหนื่อยล้ามักจะร้อนกว่าปกติ แล้วก็อธิบายได้ด้วยว่าทำไมคนหาวมากขึ้นในสภาพอากาศร้อน

พอมาคิดดู การหาวที่เราทำกันทุกวันโดยไม่เคยคิดอะไร มันกลับมีกลไกที่ซับซ้อนอยู่เบื้องหลังเยอะกว่าที่คิด

แล้วก็ ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้วยังไม่หาวสักครั้ง ก็นับว่าเก่งมากเลย