หน้าแรก ตรวจหวย เว็บบอร์ด ควิซ Pic Post แชร์ลิ้ง หาเพื่อน Chat หาเพื่อน Line Page อัลบั้ม คำคม Glitter เกมถอดรหัสภาพ คำนวณ การเงิน ราคาทองคำ กินอะไรดี
ข้อตกลงการใช้บริการนโยบายความเป็นส่วนตัวนโยบายเนื้อหานโยบายการสร้างรายได้About Usติดต่อเว็บไซต์แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม
เว็บบอร์ด บอร์ดต่างๆค้นหาตั้งกระทู้

คลองแสนแสบไม่ได้เกิดมาเพื่อเรือโดยสาร แต่เป็นทางยุทธศาสตร์สมัย ร.3


เขียนโดย Mind Matter

คลองแสนแสบที่คนกรุงเทพฯ นั่งเรือผ่านทุกวัน เคยเป็นเส้นทางยุทธศาสตร์สำคัญในสมัยรัชกาลที่ 3 ใช้เชื่อมพระนครกับหัวเมืองตะวันออก และเกี่ยวข้องกับสงครามสยาม–ญวนในกัมพูชา

ภาพจำของคลองแสนแสบในวันนี้อาจเป็นเรือโดยสาร รถติดริมคลอง กลิ่นน้ำ หรือชีวิตเร่งรีบของคนเมือง แต่ถ้าย้อนกลับไปเกือบ 200 ปีก่อน คลองสายนี้ไม่ได้เกิดขึ้นมาเพื่อรับส่งคนทำงานเหมือนปัจจุบัน

คลองแสนแสบถูกขุดขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 เพื่อเชื่อมพื้นที่กรุงเทพฯ กับแม่น้ำบางปะกงทางฝั่งตะวันออก แหล่งข้อมูลของ NIDA ระบุว่า คลองสายนี้ใช้เป็นเส้นทางขนส่งอาวุธยุทโธปกรณ์ กำลังพล เสบียงอาหาร และการติดต่อค้าขายระหว่างพระนครกับหัวเมืองตะวันออก โดยมีความยาวประมาณ 72 กิโลเมตรจากคลองมหานาคถึงแม่น้ำบางปะกง

หัวใจของเรื่องจึงไม่ใช่เพียง “คลองเก่าในกรุงเทพฯ” แต่คือโครงสร้างพื้นฐานที่สะท้อนว่า ในยุคนั้นการคมนาคมกับการทหารแทบแยกจากกันไม่ได้

ช่วงรัชกาลที่ 3 สยามกำลังเผชิญความตึงเครียดกับญวน หรือเวียดนามในปัจจุบัน โดยมีดินแดนกัมพูชาเป็นพื้นที่แข่งขันอิทธิพลสำคัญ ราชสำนักกัมพูชาในเวลานั้นอยู่ท่ามกลางแรงกดดันจากอำนาจใหญ่รอบด้าน ทั้งสยามทางตะวันตกและญวนทางตะวันออก

เมื่อเกิดความขัดแย้ง สยามจำเป็นต้องเคลื่อนกำลังพล อาวุธ ดินปืน ข้าวสาร และเสบียงจากพระนครไปยังพื้นที่ตะวันออก ก่อนต่อไปยังแนวรบในกัมพูชา ปัญหาคือถนนในยุคนั้นยังมีจำกัด การเดินทัพทางบกทำได้ยาก โดยเฉพาะพื้นที่ลุ่ม ป่า และทุ่งน้ำในฤดูฝน

 

การขุดคลองจึงไม่ใช่แค่เรื่องอำนวยความสะดวก แต่เป็นการลดข้อจำกัดของภูมิประเทศ

ถ้าไม่มีเส้นทางน้ำที่เชื่อมออกตะวันออกโดยตรง การลำเลียงกำลังและเสบียงต้องใช้เวลามากกว่า เสี่ยงกว่า และควบคุมได้ยากกว่า คลองแสนแสบจึงทำหน้าที่คล้าย “ทางด่วนยุทธศาสตร์” ของสยามในยุคก่อนรถไฟและรถยนต์

หลักฐานที่อ้างถึงหนังสืออานามสยามยุทธระบุว่า มีพระบรมราชโองการให้พระยาศรีพิพัฒน์รัตนราชโกษาเป็นแม่กองขุดคลองจากบริเวณหัวหมากต่อคลองบางกะปิไปทางตะวันออกจนถึงบางขนาก ฝั่งแม่น้ำเมืองฉะเชิงเทรา และใช้เวลาขุดอยู่หลายปีจึงแล้วเสร็จเป็นลำคลองเรือเดินได้

จุดที่ควรระวังคือ เรื่องแรงงานขุดคลองมีการเล่าต่อกันหลายแบบ บางกระแสพูดถึงแรงงานจากหัวเมืองมลายูหรือเชลยศึก แต่แหล่งที่อ้างข้อความจากอานามสยามยุทธชี้ว่าเอกสารดังกล่าวกล่าวถึงการ “จ้างจีนขุดคลอง” มากกว่า ดังนั้น หากเล่าประเด็นนี้ ควรเขียนอย่างระมัดระวังว่าเป็นเรื่องที่มีหลายคำอธิบาย และไม่ควรสรุปเกินหลักฐาน

ส่วนชื่อ “แสนแสบ” ก็มีคำอธิบายหลายทาง บ้างเชื่อว่าเกี่ยวกับความยากลำบากระหว่างการขุดคลอง ทั้งยุง แมลง พื้นที่ชุ่มน้ำ และวัชพืชที่ทำให้คันหรือแสบผิว แต่ยังไม่ควรฟันธงว่าคำอธิบายใดถูกต้องที่สุด เพราะชื่อสถานที่เก่าในไทยจำนวนมากมักมีทั้งหลักฐาน เอกสาร และตำนานท้องถิ่นปะปนกัน

สิ่งที่ชัดกว่าคือ บทบาทของคลองหลังขุดเสร็จ

คลองแสนแสบช่วยให้เรือสามารถลำเลียงผู้คนและสิ่งของจากพระนครไปทางตะวันออกได้สะดวกขึ้น เส้นทางนี้จึงเกี่ยวข้องกับสงครามที่นักประวัติศาสตร์เรียกว่า “อานามสยามยุทธ” หรือความขัดแย้งระหว่างสยามกับญวนในกัมพูชา ไม่ใช่การอธิบายแบบง่าย ๆ ว่า “ไทยรบเขมร”

ความแตกต่างของถ้อยคำนี้สำคัญมาก เพราะกัมพูชาในเวลานั้นเป็นพื้นที่ที่ทั้งสยามและญวนพยายามรักษาหรือขยายอิทธิพล ไม่ใช่คู่สงครามหลักในความหมายตรงไปตรงมา การใช้คำว่า “ไทยรบเขมร” อาจทำให้ผู้อ่านเข้าใจบริบทประวัติศาสตร์คลาดเคลื่อน และเสี่ยงทำให้เรื่องซับซ้อนกลายเป็นประเด็นชาตินิยมแบบง่ายเกินจริง

เมื่อสงครามค่อย ๆ ลดบทบาทลง คลองแสนแสบก็ไม่ได้หายไปจากชีวิตผู้คน ตรงกันข้าม คลองสายนี้ค่อย ๆ เปลี่ยนจากเส้นทางยุทธศาสตร์ มาเป็นเส้นทางตั้งถิ่นฐาน เกษตรกรรม การค้า การเดินทาง และต่อมาคือเส้นเลือดหนึ่งของกรุงเทพฯ ฝั่งตะวันออก

สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนอธิบายบทบาทของคลองในอดีตว่า คลองเกี่ยวข้องทั้งการสัญจร การป้องกันเมืองทางยุทธศาสตร์ การเกษตร การระบายน้ำ และการอุปโภคบริโภคของผู้คนริมคลอง เมื่อมองด้วยกรอบนี้ คลองแสนแสบจึงไม่ใช่เพียงคลองขุดเส้นหนึ่ง แต่เป็นตัวอย่างชัดของโครงสร้างพื้นฐานที่เปลี่ยนหน้าที่ตามยุคสมัย

วันนี้ คนเมืองอาจเห็นคลองแสนแสบในฐานะเส้นทางเรือโดยสารหรือคลองที่รอการฟื้นฟูคุณภาพน้ำ แต่ในอีกชั้นหนึ่ง คลองสายเดียวกันนี้คือร่องรอยของยุคที่สยามต้องใช้ “ทางน้ำ” เป็นกำลังสำคัญของรัฐ

จากคลองส่งทหารและเสบียง สู่คลองที่พาคนเข้าเมืองไปทำงานทุกวัน ประวัติของคลองแสนแสบจึงทำให้เห็นว่า เมืองไม่ได้เติบโตจากถนนและตึกเท่านั้น แต่ยังเติบโตจากเส้นทางน้ำที่เคยกำหนดทั้งเศรษฐกิจ ชุมชน และความมั่นคงของประเทศ

เนื้อหาโดย: Mind Matter
แหล่งที่มา: NIDA, กอ.รมน.ภาค 4 สน., สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน
⚠ แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม 
Mind Matter's profile
มีผู้เข้าชมแล้ว 117 ครั้ง
เขียนโดย Mind Matter
เป็นกำลังใจให้เจ้าของกระทู้โดยการ VOTE และ SHARE
Hot Topic ที่น่าสนใจอื่นๆ
4 นักแสดงชายสุดฮอต คิวแน่นแห่งวงการ AV ญี่ปุ่นสิบเลขขายดีแม่จำเนียร งวด 16/7/69ทำไม "ทรายจากทะเลทราย" ถึงเอามาสร้างตึกสร้างบ้านไม่ได้ทำไมหวยจึงออกวันที่ 1 และ 16 ของทุกเดือน?เจาะสูตรเลขท้าย 2 ตัว "กำลังวันพฤหัสบดี" สถิติย้อนหลัง 10 ปีเด่นเลขอะไร?10 นามสกุลที่พบเห็นบ่อยในไทย มีทั้งแซ่จีนและนามสกุลไทย“ปฏิทินแขวนจีน” สายมู เสี่ยงโชค พลาดไม่ได้10 เลขขายดีใน จ.เชียงใหม่ งวดวันที่ 16 กรกฎาคม 69..ส่องเลยคนเชียงใหม่ซื้อเลขอะไร!!4 รถแห่ที่มีค่าจ้างที่แพงที่สุดนักเล่นเกมแบบเรโทรบนเครื่อง PS Vita กลายเป็นเป้าหมายใหม่ของกลุ่มแฮกเกอร์บน GitHubหน้าฝนไปเที่ยวที่ไหนดี ใกล้ๆกรุงเทพเพิ่งรู้! จุดดำรอบกระจกรถ มีไว้ทำอะไร?
Hot Topic ที่มีผู้ตอบล่าสุด
4 นักแสดงชายสุดฮอต คิวแน่นแห่งวงการ AV ญี่ปุ่นจังหวัดที่คนดวงดีที่สุด มีคนถูกหวยรางวัลใหญ่มากที่สุด
กระทู้อื่นๆในบอร์ด สาระ เกร็ดน่ารู้
เฮลั่น! ทีมนักวิจัยญี่ปุ่นพัฒนาเทคนิค CRISPR-Cas9 กำจัดโครโมโซมคู่ที่ 21 ส่วนเกินในเซลล์สำเร็จ ก้าวสำคัญสู่การรักษาดาวน์ซินโดรม15 กรกฎาคม ในอดีต: วันที่โลกเปลี่ยนผ่านจากสงคราม สู่การค้นพบ และการสำรวจ“ปฏิทินแขวนจีน” สายมู เสี่ยงโชค พลาดไม่ได้10 กิจกรรมแก้เบื่อสุดสุนทรีย์ของ "บุตรีขุนนาง" สมัยอยุธยา
ตั้งกระทู้ใหม่