แปรงสีฟันสมัยใหม่ เริ่มจากนักโทษอังกฤษจริงไหม

แปรงสีฟันที่เราใช้ทุกวันมีเรื่องเล่าที่น่าสนใจกว่าที่คิด เพราะหนึ่งในจุดเปลี่ยนสำคัญของแปรงสีฟันสมัยใหม่เกี่ยวข้องกับชายชาวอังกฤษชื่อ William Addis ที่เคยถูกขังในคุกนิวเกต กรุงลอนดอน

แต่ถ้าจะเล่าให้แม่น ต้องแยกก่อนว่า เขาไม่ได้เป็น “คนแรกของโลกที่ทำแปรงสีฟัน” เพราะหลักฐานหลายแหล่งระบุว่า แปรงที่มีขนสัตว์ติดกับด้ามกระดูกหรือไม้ไผ่มีใช้ในจีนตั้งแต่ราวปี ค.ศ. 1498 แล้ว

สิ่งที่ทำให้ชื่อของ William Addis สำคัญ คือเขาถูกยกให้เกี่ยวข้องกับ แปรงสีฟันแบบผลิตจำนวนมากรุ่นแรก ๆ ซึ่งกลายเป็นจุดตั้งต้นของธุรกิจแปรงสีฟันสมัยใหม่ในอังกฤษ

เรื่องเล่าที่ถูกพูดถึงกันมากคือ ในช่วงที่ Addis ถูกคุมขัง เขาเห็นว่าคนยุคนั้นยังทำความสะอาดฟันด้วยผ้าชุบเกลือ เขม่าถ่าน หรือผงขัดต่าง ๆ ซึ่งทั้งไม่สะดวกและไม่สะอาดนัก

เขาจึงนำกระดูกชิ้นเล็กจากมื้ออาหารมาทำเป็นด้าม เจาะรู แล้วใส่ขนสัตว์ลงไปเป็นพู่คล้ายขนแปรง กลายเป็นอุปกรณ์ทำความสะอาดฟันที่มีหน้าตาใกล้เคียงกับแปรงสีฟันมากขึ้น

หลังพ้นโทษ Addis เริ่มผลิตแปรงสีฟันขายอย่างจริงจังในอังกฤษ ราวปี ค.ศ. 1780 และธุรกิจนี้ต่อมาถูกเชื่อมโยงกับชื่อ Addis และแบรนด์ Wisdom Toothbrushes ซึ่งยังเล่าประวัติของบริษัทว่าเริ่มต้นจาก William Addis มากกว่า 240 ปีก่อน

ความน่าสนใจของเรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่ “นักโทษคิดค้นแปรงสีฟัน” แต่คือของใช้เล็ก ๆ ในห้องน้ำเคยผ่านพัฒนาการยาวนานมาก ตั้งแต่ขนสัตว์ กระดูก ด้ามไม้ ไปจนถึงวัสดุสังเคราะห์ที่เราใช้กันในปัจจุบัน

อีกจุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1938 เมื่อเส้นใย ไนลอน จากบริษัท DuPont เข้ามาแทนขนสัตว์ แปรงสีฟันขนไนลอนยุคแรกที่ถูกพูดถึงมากคือ Doctor West’s Miracle-Tuft ซึ่งช่วยให้แปรงสีฟันก้าวสู่รูปแบบใกล้เคียงกับที่เราเห็นในร้านค้าทุกวันนี้

เหตุผลที่ขนไนลอนสำคัญมาก เพราะขนสัตว์แบบเดิมมีข้อจำกัดเรื่องความสะอาด ความทนทาน และการควบคุมคุณภาพ ส่วนไนลอนผลิตได้สม่ำเสมอกว่า แห้งง่ายกว่า และพัฒนาให้มีระดับความนุ่มต่างกันได้

ถ้ามองจากห้องน้ำของเราวันนี้ แปรงสีฟันหนึ่งด้ามจึงไม่ใช่แค่ของใช้ราคาหลักสิบ แต่เป็นผลลัพธ์ของการทดลอง การผลิตจำนวนมาก และการเปลี่ยนวัสดุครั้งใหญ่ในประวัติศาสตร์สุขอนามัย

สรุปสั้น ๆ คือ เรื่อง William Addis มีมูลจริง แต่ควรเล่าให้แม่นว่าเขาเกี่ยวข้องกับ แปรงสีฟันสมัยใหม่และการผลิตจำนวนมาก ไม่ใช่ผู้คิดค้นแปรงสีฟันคนแรกของโลกแบบสมบูรณ์ เพราะก่อนหน้านั้นมนุษย์มีเครื่องมือทำความสะอาดฟันหลายรูปแบบมาแล้ว