ศรีลังกาถูกจับตา ฐานสแกมออนไลน์ใหม่หลังหลายประเทศกวาดล้าง

ศรีลังกากำลังถูกจับตาหนักขึ้น หลังตำรวจพบเครือข่ายสแกมออนไลน์ที่มีชาวต่างชาติเกี่ยวข้องหลายระลอก ประเด็นนี้ไม่ใช่แค่ข่าวต่างประเทศ แต่เกี่ยวกับคนไทยทุกคนที่ใช้มือถือ โอนเงิน และคุยกับคนแปลกหน้าบนโลกออนไลน์

ช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา หลายประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เจอปัญหา scam compounds หรือฐานหลอกลวงออนไลน์ที่ใช้คนจำนวนมากทำงานอยู่หลังฉาก บางแห่งเกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์ แรงงานบังคับ และการหลอกเหยื่อข้ามประเทศ

เมื่อประเทศเดิมถูกกวาดล้างหนักขึ้น เครือข่ายอาชญากรรมก็มีแรงจูงใจที่จะหาพื้นที่ใหม่ที่เคลื่อนย้ายได้ง่ายกว่า ศรีลังกาจึงเริ่มถูกพูดถึงมากขึ้นในฐานะประเทศที่ต้องเฝ้าระวัง ไม่ใช่เพราะถูกยืนยันว่าเป็นศูนย์กลางใหญ่ที่สุดแล้ว แต่เพราะมีสัญญาณหลายอย่างที่เจ้าหน้าที่เริ่มจับตา

รายงานของ ABC News อ้างข้อมูลจาก AFP ว่า ตำรวจศรีลังกามีการจับกุมผู้ต้องสงสัยต่างชาติหลายระลอก เช่น การจับกุมผู้ต้องสงสัย 192 คนจากอินเดียและ 29 คนจากเนปาลในการบุกตรวจพื้นที่ชายฝั่ง Galle และ Matara รวมถึงการจับกุมต่างชาติอีก 280 คนใกล้กรุงโคลัมโบ และชาวจีน 135 คนในเดือนมีนาคมที่ศูนย์สแกมแห่งหนึ่ง

สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้น่ากังวล คือรูปแบบของสแกมยุคใหม่ไม่จำเป็นต้องเป็นคอมเพล็กซ์ใหญ่แบบที่คนเคยเห็นในข่าวกัมพูชาหรือเมียนมาเสมอไป บางเครือข่ายอาจใช้ห้องพัก อพาร์ตเมนต์ วิลลา หรือสำนักงานขนาดเล็กเป็นฐานทำงานชั่วคราว ย้ายออกได้เร็ว และทิ้งร่องรอยน้อยกว่าเดิม

ตำรวจศรีลังกายังเริ่มเตือนเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ไม่ให้ปล่อยเช่าวิลลาหรืออพาร์ตเมนต์แก่กลุ่มที่น่าสงสัย เพราะอาจถูกดำเนินคดีฐานช่วยเหลือกิจกรรมผิดกฎหมายได้ นี่เป็นสัญญาณว่าปัญหาไม่ได้อยู่แค่บนหน้าจอ แต่เชื่อมกับพื้นที่จริง ที่พักจริง และคนที่อาจไม่รู้ว่าทรัพย์สินของตัวเองถูกใช้เป็นฐานหลอกลวง

อีกด้านหนึ่ง รายงานของ Amnesty International เกี่ยวกับกัมพูชาย้ำให้เห็นว่า การกวาดล้าง scam compounds ไม่ได้จบง่าย ๆ เพราะหลายกลุ่มสามารถย้ายสถานที่ หลบเลี่ยงการตรวจค้น หรือปล่อยให้เหยื่อถูกมองเป็นผู้กระทำผิดมากกว่าผู้ถูกบังคับ Amnesty ระบุด้วยว่า พบข้อมูลจากผู้รอดชีวิต 73 คน และมีข้อกังวลว่าหลายศูนย์ไม่ได้ถูกรื้อถอนอย่างแท้จริง

สำหรับคนไทย ประเด็นนี้สำคัญเพราะสแกมออนไลน์ไม่ได้สนใจพรมแดน ฐานปฏิบัติการอาจอยู่ต่างประเทศ แต่เหยื่ออาจอยู่ในไทยได้ทุกวันผ่านแชต โทรศัพท์ อีเมล โฆษณาลงทุนปลอม แอปปลอม หรือบัญชีโซเชียลที่สร้างตัวตนน่าเชื่อถือ

สิ่งที่ควรจำให้ขึ้นใจคือ สแกมเมอร์มักไม่ได้เริ่มจากการขอเงินทันที แต่เริ่มจากการสร้างความไว้ใจ บางรายแกล้งเป็นคนรู้จัก คนทำงานบริษัทจริง เจ้าหน้าที่รัฐ ธนาคาร ตำรวจ หรือคนที่กำลังชวนลงทุนแบบผลตอบแทนดีผิดปกติ

สัญญาณเสี่ยงที่ควรหยุดทันทีมี 5 ข้อ

• ขอให้โอนเงินเร็ว โดยอ้างว่าโอกาสมีเวลาจำกัด
• ขอข้อมูลส่วนตัว เช่น เลขบัตรประชาชน รหัส OTP รหัสผ่าน หรือข้อมูลบัญชี
• ให้ติดตั้งแอปนอกสโตร์ทางการ หรือกดลิงก์ที่ส่งมาทางแชต
• อ้างเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ ธนาคาร ตำรวจ หรือบริษัทใหญ่ แต่ไม่ให้ตรวจสอบผ่านช่องทางทางการ
• ใช้ความกลัว ความรัก ความโลภ หรือความสงสาร กดดันให้ตัดสินใจทันที

แนวทางสั้น ๆ ที่ใช้ได้จริงคือ “หยุด ตรวจสอบ ปกป้อง” ซึ่ง Scamwatch แนะนำไว้ชัดเจนว่า ถ้าไม่แน่ใจ อย่าให้เงินหรือข้อมูลส่วนบุคคล อย่าคลิกลิงก์ และให้ติดต่อหน่วยงานหรือบริษัทผ่านช่องทางทางการที่ค้นหาเองเท่านั้น ไม่ใช่เบอร์หรือลิงก์ที่อีกฝ่ายส่งมา

เรื่องศรีลังกาจึงไม่ควรถูกเล่าแบบเหมารวมว่าเป็น “รังโจร” ทั้งประเทศ เพราะยังต้องแยกระหว่างประชาชนทั่วไป ธุรกิจปกติ นักท่องเที่ยว และเครือข่ายผิดกฎหมาย แต่ก็ไม่ควรมองเบา เพราะเมื่อสแกมเมอร์ปรับตัวได้เร็ว ประเทศที่มีที่พักราคาหลากหลาย อินเทอร์เน็ตใช้ได้ และการเดินทางไม่ซับซ้อน อาจกลายเป็นพื้นที่เสี่ยงได้ในเวลาไม่นาน

บทเรียนสำคัญไม่ใช่แค่ศรีลังกาจะจัดการอย่างไร แต่คือทุกประเทศต้องตามอาชญากรรมไซเบอร์ให้ทันกว่าเดิม ทั้งการตรวจคนเข้าเมือง การติดตามเส้นทางเงิน การตรวจสอบที่พักต้องสงสัย และการคุ้มครองคนที่อาจถูกบังคับให้ทำงานหลอกลวง

สำหรับคนทั่วไป วิธีป้องกันที่ดีที่สุดยังเริ่มจากมือถือของตัวเอง ถ้ามีใครทำให้รีบ โอนเร็ว กลัวทันที หรือดีเกินจริงเกินไป ให้หยุดก่อนเสมอ เพราะสแกมยุคใหม่อาจไม่ได้อยู่ใกล้บ้าน แต่อยู่ใกล้มือเรามากกว่าที่คิด