นักบินอวกาศเมาในอวกาศได้ไหม คำตอบจริงซับซ้อนกว่าที่คิด

คำถามว่านักบินอวกาศเมาในอวกาศได้ไหม ฟังเหมือนมุกจากหนังไซไฟ แต่คำตอบจริงเกี่ยวกับความปลอดภัยของทั้งยาน ระบบอากาศ น้ำ และคนที่ต้องทำงานในพื้นที่ปิดเป็นเวลานาน

ในเชิงร่างกาย มนุษย์ยังตอบสนองต่อแอลกอฮอล์ได้ แม้อยู่ในสภาพไร้น้ำหนัก แอลกอฮอล์ไม่ได้กลายเป็นสารวิเศษเพียงเพราะออกจากโลกไปแล้ว ถ้าดื่มเข้าไป ร่างกายก็ยังดูดซึมและเกิดผลต่อสมอง การทรงตัว การตัดสินใจ และอารมณ์ได้เหมือนเดิม

แต่ในภารกิจของ NASA และสถานีอวกาศนานาชาติ เรื่องนี้แทบไม่เกิดขึ้นในทางปฏิบัติ เพราะแอลกอฮอล์ไม่ได้เป็นของใช้ปกติบนสถานีอวกาศ นักบินอวกาศไม่ได้มีเบียร์ ไวน์ หรือเหล้าไว้ดื่มหลังเลิกงานเหมือนชีวิตบนโลก

เหตุผลไม่ใช่แค่กลัวใครเมาแล้วพูดมากหรือทำงานพลาดเท่านั้น ปัญหาใหญ่กว่านั้นคืออวกาศเป็นพื้นที่ที่ทุกอย่างต้องคุมได้ ของเหลวไม่ไหลลงแก้ว ไม่ตกลงพื้น และไม่อยู่เฉพาะจุดที่เราต้องการเสมอไป

เครื่องดื่มอัดลมอย่างเบียร์ยิ่งยุ่งกว่าเดิม บนโลก ฟองก๊าซลอยขึ้นด้านบนและแยกจากของเหลวได้ง่าย แต่ในสภาพไร้น้ำหนัก ฟองก๊าซไม่ได้แยกตัวแบบเดิม ทำให้เกิดอาการเรอเปียกหรือไม่สบายท้องได้ง่ายกว่าเดิม สำหรับคนที่ต้องทำงานในพื้นที่แคบและใช้อุปกรณ์ละเอียดอ่อน เรื่องเล็กแบบนี้ไม่เล็กเลย

อีกปัญหาคือการอาเจียนในยานอวกาศไม่เหมือนการอาเจียนบนโลก ของเหลวสามารถลอยกระจายไปในห้องโดยสารได้ อากาศในยานก็เป็นระบบหมุนเวียนร่วมกัน ถ้าแอลกอฮอล์เพิ่มความเสี่ยงเมารถอวกาศ คลื่นไส้ หรือทำให้ประสานงานช้าลง ผลกระทบอาจกลายเป็นปัญหาของทั้งทีม

เรื่องสารระเหยก็สำคัญไม่แพ้กัน แอลกอฮอล์อย่างเอทานอลสามารถระเหยได้ และสถานีอวกาศต้องควบคุมคุณภาพอากาศกับน้ำอย่างใกล้ชิด NASA ระบุว่าบน ISS มีการตรวจสารประกอบอินทรีย์ระเหยง่ายในอากาศ และน้ำที่นักบินอวกาศใช้ดื่มจำนวนมากมาจากระบบรีไซเคิลความชื้นในอากาศและของเสียที่ผ่านการบำบัด ดังนั้นสิ่งที่ดูเหมือน “แค่หยดเดียว” อาจเกี่ยวกับระบบที่ทั้งสถานีต้องพึ่งพา

ประวัติศาสตร์ก็มีข้อยกเว้นที่น่าสนใจที่สุดครั้งหนึ่ง คือ Apollo 11 เมื่อบัซ อัลดรินนำไวน์ขึ้นไปเพื่อประกอบพิธีศีลมหาสนิทบนดวงจันทร์ นั่นเป็นกรณีเฉพาะทางศาสนา ไม่ใช่การดื่มเพื่อความบันเทิงระหว่างภารกิจ

ต่อมา NASA เคยพิจารณาเครื่องดื่มเชอร์รีในยุค Skylab เพราะเป็นเครื่องดื่มที่ค่อนข้างเสถียร แต่แนวคิดนี้ไม่เดินต่อ ทั้งจากเสียงคัดค้าน ความจำเป็นด้านโภชนาการ พื้นที่จัดเก็บที่จำกัด และความกังวลเรื่องผลกระทบต่อการใช้ชีวิตในภารกิจยาว

ฝั่งรัสเซียมีเรื่องเล่าต่างออกไป โดยเฉพาะบนสถานี Mir ที่มีข้อมูลจากอดีตนักบินอวกาศและผู้เกี่ยวข้องว่าเคยมีคอนยักปริมาณเล็กน้อยในบางช่วง แม้กฎอย่างเป็นทางการจะไม่เปิดให้ดื่มเสรีก็ตาม บางครั้งของเหลวถูกบีบออกมาเป็นลูกกลม ๆ แล้วใช้หลอดดูดเก็บ เป็นภาพที่ฟังดูสนุก แต่ก็ยิ่งทำให้เห็นว่าแค่การ “ดื่ม” ในอวกาศยังไม่เหมือนบนโลกเลย

สิ่งที่ควรแยกให้ออกคือ “เมาได้ไหม” กับ “ควรให้ดื่มไหม” คำตอบแรกคือ ได้ ร่างกายยังตอบสนองต่อแอลกอฮอล์ได้ คำตอบที่สองคือ ในภารกิจสมัยใหม่แทบไม่ควรและแทบไม่มีพื้นที่ให้ทำแบบนั้น เพราะนักบินอวกาศไม่ได้อยู่ในโรงแรมลอยฟ้า แต่กำลังทำงานในห้องทดลองที่ทุกการเคลื่อนไหวมีผลต่อความปลอดภัย

สรุปง่าย ๆ คือ อวกาศไม่ได้ทำให้แอลกอฮอล์หมดฤทธิ์ และก็ไม่ได้มีหลักฐานแน่นพอจะบอกว่าเมาแรงขึ้นเสมอ สิ่งที่ทำให้แอลกอฮอล์กลายเป็นเรื่องใหญ่คือสภาพไร้น้ำหนัก พื้นที่ปิด ระบบอากาศ ระบบน้ำ และภารกิจที่ไม่เปิดช่องให้ความผิดพลาดเล็ก ๆ กลายเป็นเรื่องใหญ่

อวกาศอาจเป็นสถานที่ที่มนุษย์อยากฉลองที่สุดแห่งหนึ่ง แต่ในโลกที่หยดน้ำยังลอยได้และอุปกรณ์ทุกชิ้นต้องทำงานแม่นยำ ความปลอดภัยจึงมาก่อนแก้วฉลองเสมอ