จังหวัดไหนขนส่งสาธารณะดีที่สุดในไทย ดูจากอะไรถึงตอบได้ชัด

เวลาพูดถึงจังหวัดที่มีระบบขนส่งสาธารณะพัฒนามากที่สุดในไทย คำตอบที่ชัดที่สุดยังหนีไม่พ้น กรุงเทพมหานคร เพราะมีทั้งรถไฟฟ้า รถโดยสาร เรือโดยสาร และระบบเชื่อมต่อสนามบินที่ใช้งานจริงในชีวิตประจำวัน

แต่ถ้ามองให้ละเอียดขึ้น คำว่า “ขนส่งสาธารณะพัฒนา” ไม่ได้แปลว่าแค่มีถนนใหญ่ หรือมีสนามบินเท่านั้น สิ่งที่ทำให้จังหวัดหนึ่งเดินทางสะดวกจริง ต้องดูหลายอย่างประกอบกัน เช่น ระบบรางมีหรือไม่ เชื่อมต่อเมืองหลักได้แค่ไหน มีทางเลือกนอกจากรถส่วนตัวหรือเปล่า และคนทั่วไปใช้เดินทางประจำวันได้จริงแค่ไหน

ในภาพรวม กรุงเทพมหานคร ยังเป็นพื้นที่ที่มีระบบขนส่งสาธารณะครบที่สุดของไทย ทั้ง BTS, MRT, Airport Rail Link, รถไฟชานเมืองสายสีแดง รถเมล์ เรือโดยสาร และจุดเชื่อมต่อสำคัญหลายแห่ง ระบบเหล่านี้ทำให้คนจำนวนมากสามารถเดินทางข้ามเขต ข้ามฝั่งเมือง หรือเชื่อมต่อสนามบินได้โดยไม่ต้องพึ่งรถส่วนตัวตลอดเวลา โดย BTS มีข้อมูลเส้นทางและการวางแผนการเดินทางบนระบบของผู้ให้บริการเอง ส่วน MRT สายสีน้ำเงินมีระยะทางรวม 48 กิโลเมตร 38 สถานี และเปิดบริการทุกวันตามข้อมูลของการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย

กลุ่มจังหวัดปริมณฑลที่ขยับขึ้นมาเด่นมากคือ นนทบุรี และ สมุทรปราการ เพราะไม่ได้เป็นแค่จังหวัดรอบกรุงเทพฯ อีกต่อไป แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของโครงข่ายเดินทางเมืองใหญ่ไปแล้ว นนทบุรีมีบทบาทจากรถไฟฟ้าสายสีม่วงและสายสีชมพู ซึ่งช่วยเชื่อมพื้นที่อยู่อาศัยกับกรุงเทพฯ ได้มากขึ้น ขณะที่สมุทรปราการได้แรงหนุนจากสายสีเขียวช่วงแบริ่ง–สมุทรปราการ และความสำคัญของพื้นที่รอบท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ โดย รฟม. ระบุโครงการที่เปิดให้บริการแล้วในกรุงเทพฯ และปริมณฑล รวมถึงสายสีเขียวช่วงแบริ่ง–สมุทรปราการ และสายสีชมพูช่วงแคราย–มีนบุรี

ปทุมธานี เป็นอีกจังหวัดที่น่าสนใจ เพราะมีทั้งพื้นที่อยู่อาศัย มหาวิทยาลัย นิคมอุตสาหกรรม และแนวเดินทางเข้าออกกรุงเทพฯ จำนวนมาก จุดแข็งของปทุมธานีจึงไม่ได้อยู่ที่ระบบรถไฟฟ้าหนาทึบเท่ากรุงเทพฯ แต่เป็นบทบาทของเมืองรองรับการขยายตัวของประชากรและการทำงานรอบเมืองหลวง

ในต่างจังหวัด เชียงใหม่ มักถูกมองเป็นศูนย์กลางการเดินทางของภาคเหนือ เพราะมีสนามบินนานาชาติ สถานีขนส่ง และการเดินทางในเมืองที่รองรับทั้งคนท้องถิ่นและนักท่องเที่ยว แต่เมื่อเทียบกับกรุงเทพฯ แล้ว ระบบขนส่งมวลชนแบบรางในเมืองยังอยู่ในระดับแผนพัฒนา ไม่ใช่เครือข่ายที่ใช้งานจริงครอบคลุมทั้งเมือง โดยในแผนของ รฟม. มีโครงการระบบขนส่งมวลชนจังหวัดเชียงใหม่ สายสีแดง ช่วงโรงพยาบาลนครพิงค์–อุทยานหลวงราชพฤกษ์ อยู่ในกลุ่มเมืองหลักภูมิภาค

ขอนแก่น เป็นตัวอย่างเมืองภูมิภาคที่ถูกพูดถึงบ่อยในแง่การพัฒนาเมืองและระบบขนส่งอนาคต จุดเด่นคือแนวคิดรถไฟฟ้ารางเบาและการพัฒนาเมืองตามแนวเส้นทาง บริษัท ขอนแก่นพัฒนาเมือง ระบุโครงการรถไฟฟ้ารางเบาสายเหนือ–ใต้ ระยะทาง 26 กิโลเมตร พร้อมสถานีตามแนวถนนมิตรภาพ ซึ่งสะท้อนความพยายามยกระดับเมืองให้พึ่งรถส่วนตัวน้อยลงในระยะยาว

ส่วน ภูเก็ต มีความสำคัญในฐานะเมืองท่องเที่ยวระดับประเทศ ระบบขนส่งของภูเก็ตต้องรับทั้งคนท้องถิ่น นักท่องเที่ยว และการเดินทางจากสนามบินสู่พื้นที่ท่องเที่ยวหลัก จุดแข็งคือความต้องการใช้งานสูงและบทบาททางเศรษฐกิจ แต่ข้อท้าทายคือการเดินทางบนเกาะยังพึ่งรถยนต์ รถตู้ รถโดยสาร และถนนเป็นหลักมากกว่าระบบรางในเมือง โดย รฟม. มีโครงการระบบขนส่งมวลชนจังหวัดภูเก็ต ช่วงท่าอากาศยานนานาชาติภูเก็ต–ห้าแยกฉลอง อยู่ในแผนเมืองหลักภูมิภาค

ถ้าจะสรุปแบบใช้งานจริง กรุงเทพฯ คือจังหวัดที่ระบบขนส่งสาธารณะพัฒนามากที่สุดในไทยในปัจจุบัน เพราะมีเครือข่ายที่คนใช้ได้จริงทุกวันและมีทางเลือกหลายแบบ ส่วนนนทบุรีและสมุทรปราการคือปริมณฑลที่ได้ประโยชน์จากการขยายตัวของรถไฟฟ้าชัดเจนที่สุด

สำหรับเมืองภูมิภาค เชียงใหม่ ขอนแก่น และภูเก็ตยังเป็นจังหวัดที่ควรจับตา เพราะมีความต้องการเดินทางสูง มีบทบาททางเศรษฐกิจหรือการท่องเที่ยว และมีแผนพัฒนาระบบขนส่งในอนาคต เพียงแต่ยังต้องแยกระหว่าง “ระบบที่เปิดใช้งานจริงแล้ว” กับ “ระบบที่อยู่ในแผน” ให้ชัด

จำง่าย ๆ คือ ถ้าดูจากความครบของระบบตอนนี้ กรุงเทพฯ ยังนำแบบชัดเจน แต่ถ้าดูจากเมืองที่กำลังเปลี่ยนโครงสร้างการเดินทาง นนทบุรี สมุทรปราการ เชียงใหม่ ขอนแก่น และภูเก็ต คือกลุ่มจังหวัดที่สะท้อนทิศทางใหม่ของการเดินทางในไทยได้ดีที่สุด