ตาบอดสีไม่ได้เห็นโลกขาวดำเสมอไป บางสีอาจกลืนกันกว่าที่คิด

หลายคนยังเข้าใจว่า “ตาบอดสี” แปลว่าเห็นโลกเป็นขาวดำเหมือนภาพเก่า ๆ ทั้งที่ความจริงส่วนใหญ่ไม่ใช่แบบนั้น คนตาบอดสีจำนวนมากยังเห็นสีได้ เพียงแต่บางคู่สีหรือบางเฉดดูคล้ายกันมาก จนแยกได้ยากกว่าคนทั่วไป

ตัวอย่างที่เจอบ่อยคือกลุ่มแดง–เขียว บางคนอาจแยกสีแดง เขียว น้ำตาล เหลือง หรือส้มบางเฉดได้ยาก โดยเฉพาะเมื่อสีอยู่ในแสงไม่ชัด วัตถุมีขนาดเล็ก หรือเฉดสีใกล้กันมาก

ลองนึกภาพจานผลไม้ที่มีสตรอว์เบอร์รีกับใบไม้สีเขียว คนทั่วไปอาจเห็นความต่างชัดทันที แต่คนที่มีภาวะตาบอดสีแดง–เขียวอาจรู้สึกว่าสองสีนี้กลืนกันมากกว่าที่เราคิด ไม่ได้แปลว่าเขาไม่รู้จักสี แค่สมองได้รับข้อมูลสีบางช่วงต่างจากคนทั่วไป

ตาของเรามีเซลล์รับสีที่ช่วยแยกสีหลัก ๆ เช่น แดง เขียว และน้ำเงิน เมื่อเซลล์รับสีบางชนิดทำงานต่างไปจากปกติ หรือมีน้อยกว่าปกติ การแยกบางสีจึงยากขึ้น โดยเฉพาะสีที่อยู่ใกล้กันในสายตาของคนนั้น

ชนิดที่พบบ่อยที่สุดคือการแยกแดง–เขียวยาก และมักเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม โดยผู้ชายพบได้บ่อยกว่าผู้หญิง เพราะยีนที่เกี่ยวข้องกับตาบอดสีแดง–เขียวอยู่บนโครโมโซม X ผู้ชายมีโครโมโซม X เพียงชุดเดียว หากได้รับยีนนี้มาก็มีโอกาสแสดงอาการได้ง่ายกว่า

National Eye Institute ระบุว่า ประมาณ 1 ใน 12 ของผู้ชายมีภาวะ color vision deficiency และผู้ชายมีความเสี่ยงสูงกว่าผู้หญิงอย่างชัดเจน ส่วนภาวะเห็นสีผิดปกติแบบเห็นทุกอย่างเป็นสีเทาหรือแทบไม่เห็นสีเลยพบได้น้อยกว่ามาก

สิ่งที่คนตาบอดสีมักเจอในชีวิตประจำวัน อาจไม่ใช่เรื่องใหญ่ทุกครั้ง แต่เป็นความลำบากเล็ก ๆ ที่เกิดซ้ำ เช่น

• เลือกเสื้อผ้าบางคู่แล้วไม่แน่ใจว่าสีเข้ากันไหม
• ดูกราฟ แผนที่ หรือป้ายที่ใช้สีใกล้กันแล้วแยกยาก
• เล่นเกมที่ใช้สีบอกทีม สถานะ หรือพลังชีวิต
• แยกผลไม้สุกกับยังไม่สุกในบางชนิด
• อ่านสื่อการเรียนที่ใช้สีเป็นตัวบอกคำตอบ
• ทำงานออกแบบ งานไฟฟ้า งานแล็บ หรืองานที่ต้องตัดสินใจจากสีอย่างแม่นยำ

ไฟจราจรเป็นตัวอย่างที่หลายคนนึกถึง คนตาบอดสีจำนวนมากใช้ตำแหน่งไฟช่วยจำ เช่น ไฟแดงอยู่ด้านบนหรือด้านซ้าย ไฟเขียวอยู่ด้านล่างหรือด้านขวา และใช้บริบทอื่นประกอบ ไม่ได้พึ่งสีเพียงอย่างเดียว

ในยุคที่หน้าจอ มือถือ เกม แอป แผนที่ และกราฟต่าง ๆ ใช้สีเยอะขึ้น เรื่องตาบอดสีจึงไม่ได้อยู่แค่ในห้องตรวจสายตาเท่านั้น แต่เกี่ยวกับการออกแบบสิ่งรอบตัวให้คนใช้งานได้ง่ายขึ้นด้วย หลายเกมและหลายระบบปฏิบัติการจึงมีโหมด Color Blind หรือการปรับสีเพื่อช่วยให้แยกข้อมูลได้ดีขึ้น

สำหรับเด็ก เรื่องนี้สำคัญกว่าที่คิด เพราะเด็กบางคนอาจไม่ได้บอกว่าเห็นสีต่างจากคนอื่น เขาอาจแค่ระบายสีผิดบ่อย แยกของตามสีได้ยาก หรือหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ต้องเลือกสี พ่อแม่และครูอาจช่วยได้ด้วยการใช้สัญลักษณ์ รูปทรง ป้ายชื่อ หรือคำอธิบายประกอบสี ไม่ใช่ให้เด็กเดาจากสีอย่างเดียว

ส่วนผู้ใหญ่ที่เพิ่งรู้ตัวว่าแยกสีบางคู่ได้ยากมาตั้งแต่เด็ก มักไม่ใช่เรื่องน่ากลัว หลายคนใช้ชีวิต เรียน ทำงาน ขับรถ เล่นกีฬา หรือใช้เทคโนโลยีได้ตามปกติ เพียงต้องรู้ข้อจำกัดของตัวเองในสถานการณ์ที่สีมีความหมายสำคัญ

แต่ถ้าเคยมองสีได้ปกติ แล้วอยู่ ๆ เริ่มแยกสีผิดเพี้ยน เห็นสีจางลง หรือมีอาการสายตาเปลี่ยนร่วมด้วย แบบนี้ไม่ควรมองว่าเป็นเรื่องปกติ เพราะภาวะเห็นสีผิดปกติบางกรณีอาจเกิดภายหลังจากโรคตา การบาดเจ็บ ยาบางชนิด หรือปัญหาที่เกี่ยวกับสมองและเส้นประสาทตา

การทดสอบที่หลายคนคุ้นตาคือแผ่นจุดสี Ishihara ซึ่งมีตัวเลขหรือเส้นทางซ่อนอยู่ในวงกลมจุดสี คนที่แยกสีได้ปกติจะเห็นตัวเลขหนึ่งแบบ ส่วนคนที่มีภาวะตาบอดสีอาจเห็นอีกแบบ หรือมองไม่เห็นตัวเลขนั้นเลย การทดสอบนี้ช่วยคัดกรองได้ดี โดยเฉพาะกลุ่มแดง–เขียว

เรื่องที่ควรจำง่าย ๆ คือ ตาบอดสีไม่ใช่โรคติดต่อ ไม่ได้แปลว่ามองไม่เห็นสีทั้งหมด และไม่ได้บอกว่าคนนั้นใช้ชีวิตไม่ได้ เพียงแต่เขาเห็นบางเฉดต่างจากเรา

สิ่งเล็ก ๆ อย่างไม่แกล้งถามซ้ำ ๆ ว่า “นี่สีอะไร” หรือออกแบบป้าย กราฟ เกม และเอกสารให้มีสัญลักษณ์ประกอบสี ก็ช่วยให้คนตาบอดสีใช้ชีวิตง่ายขึ้นมากแล้ว