สายที่ติดตัวนักฟันดาบโอลิมปิก มีไว้ทำอะไร คำตอบอยู่ที่ระบบไฟฟ้า

ใครเห็นฟันดาบครั้งแรกมักสะดุดตากับสายที่ติดอยู่กับชุดนักกีฬา เหมือนมีอะไรคอยดึงตัวไว้ด้านหลัง แต่สายเส้นนั้นไม่ได้มีไว้กันหลุดสนาม มันคือส่วนหนึ่งของระบบให้คะแนนไฟฟ้าที่ช่วยจับจังหวะสัมผัสซึ่งเกิดขึ้นเร็วมาก

ฟันดาบเป็นกีฬาที่คะแนนอาจเกิดขึ้นในเสี้ยววินาที ปลายดาบแตะเป้าหมายเร็วเกินกว่าสายตาคนดูจะตามทันเสมอ ระบบไฟฟ้าจึงเข้ามาช่วยบอกว่าเกิดการสัมผัสจริงหรือไม่ ก่อนที่กรรมการจะใช้กติกาตัดสินว่าจังหวะนั้นควรเป็นคะแนนของใคร

สายที่เห็นบนตัวนักกีฬามักเรียกว่า body cord หรือ body wire หน้าที่ของมันคือเชื่อมอาวุธ ชุดนักกีฬา และเครื่องให้คะแนนเข้าด้วยกัน เมื่อปลายดาบหรือคมดาบสัมผัสพื้นที่ที่ระบบรับรู้ได้ สัญญาณจะถูกส่งไปยังกล่องคะแนน ทำให้ไฟติดขึ้นบนเครื่อง

โดยทั่วไป นักฟันดาบจะสอดสายผ่านด้านในเสื้อแจ็กเก็ต แล้วต่อไปยังอาวุธที่ถืออยู่ ส่วนปลายอีกด้านเชื่อมกับสายม้วนหรือระบบรับสัญญาณด้านหลัง การเดินสายลักษณะนี้ช่วยให้นักกีฬาเคลื่อนไหวได้คล่องที่สุดเท่าที่เป็นไปได้ ขณะเดียวกันระบบไฟฟ้ายังทำงานตลอดการแข่งขัน

จุดที่ทำให้เรื่องนี้น่าสนใจคือ ดาบแต่ละประเภทไม่ได้นับคะแนนเหมือนกันทั้งหมด

เอเป้ หรือ épée เป็นประเภทที่เข้าใจง่ายที่สุดสำหรับคนดูใหม่ เพราะพื้นที่เป้าหมายคือทั้งตัว ตั้งแต่ศีรษะ ลำตัว แขน ขา ไปจนถึงเท้า ถ้าปลายดาบแตะคู่แข่งตามเงื่อนไข ระบบจะบอกว่ามีการสัมผัสเกิดขึ้น และเอเป้ไม่มีไฟ off-target แบบเดียวกับฟอยล์

ฟอยล์ หรือ foil ซับซ้อนขึ้นมาอีกขั้น เพราะนับเฉพาะบริเวณลำตัวเป็นหลัก นักกีฬาจึงต้องใส่เสื้อกั๊กนำไฟฟ้าที่เรียกว่า lamé เพื่อให้ระบบแยกได้ว่าปลายดาบแตะพื้นที่ที่นับคะแนนหรือแตะนอกเป้าหมาย

เซเบอร์ หรือ sabre ต่างออกไปอีก เพราะเป็นดาบที่ใช้ได้ทั้งการฟันและการแทง พื้นที่เป้าหมายอยู่ตั้งแต่ช่วงเอวขึ้นไป รวมถึงแขนและศีรษะ จึงมีอุปกรณ์นำไฟฟ้าเพิ่มเติม เช่น เสื้อกั๊กและหน้ากากที่เชื่อมเข้ากับระบบ

เพราะแบบนี้ คนดูจึงอาจเห็นนักกีฬาบางประเภทมีสายเชื่อมกับหน้ากากด้วย ไม่ใช่เพราะหน้ากากมีลูกเล่นพิเศษ แต่เพราะหน้ากากเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่อาจนับคะแนนได้ในกติกาบางประเภทของฟันดาบ

จุดที่หลายคนเข้าใจผิดคือ ไฟติดไม่ได้แปลว่าคะแนนถูกให้โดยอัตโนมัติทุกครั้ง ในเอเป้ การตัดสินค่อนข้างตรงไปตรงมากว่า เพราะทั้งตัวเป็นเป้าหมายและไม่มีเรื่องสิทธิ์การบุกแบบเดียวกับอีกสองประเภท แต่ในฟอยล์และเซเบอร์ กรรมการยังต้องดูจังหวะว่าใครเป็นฝ่ายเริ่มบุก ใครมี priority หรือ right of way และลำดับการโจมตีเกิดขึ้นอย่างไร

นั่นทำให้ฟันดาบไม่ใช่แค่กีฬา “ใครแตะก่อนคนนั้นได้แต้ม” เสมอไป โดยเฉพาะฟอยล์และเซเบอร์ที่ไฟบนกล่องคะแนนเป็นเพียงข้อมูลสำคัญส่วนหนึ่ง ส่วนการให้แต้มยังต้องอาศัยการตีความตามกติกา

ระบบให้คะแนนไฟฟ้าในฟันดาบมีประวัติยาวนาน ไม่ใช่เทคโนโลยีใหม่ที่เพิ่งเกิดขึ้นในโอลิมปิกยุคหลัง ข้อมูลจาก Britannica ระบุว่าเอเป้ใช้ระบบไฟฟ้าในโอลิมปิกปี 1936 ส่วนฟอยล์เริ่มใช้ระบบไฟฟ้าในการแข่งขันช่วงปี 1955 และเข้าสู่โอลิมปิกปี 1956 ขณะที่เซเบอร์ใช้ระบบไฟฟ้าในโอลิมปิกปี 1992

ถ้าจะดูฟันดาบให้สนุกขึ้น ให้มองสายที่ติดตัวนักกีฬาเป็นเหมือน “เส้นทางสัญญาณ” ระหว่างดาบ ชุด หน้ากาก และกล่องคะแนน ทุกครั้งที่ไฟติดขึ้นบนเครื่อง นั่นคือระบบกำลังบอกว่ามีการสัมผัสเกิดขึ้น ส่วนแต้มจะเป็นของใคร ยังขึ้นอยู่กับประเภทดาบและจังหวะการเล่นในเสี้ยววินาทีนั้น