อำเภอที่มีแหล่งมรดกโลกมากที่สุดในไทย

อำเภอที่มีแหล่งมรดกโลกมากที่สุดในไทย  ของยูเนสโกอยู่ในพื้นที่มากที่สุด ปัจจุบัน อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี ถือว่าโดดเด่นที่สุด เพราะมีแหล่งมรดกโลกถึง 2 แห่ง ได้แก่

1. อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท (ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกในปี 2024)  

   การจัดตั้งเป็นอุทยานประวัติศาสตร์และมรดกโลก

    พ.ศ. 2524: กรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนภูพระบาทเป็นโบราณสถานของชาติ

    พ.ศ. 2535: เปิดอย่างเป็นทางการในฐานะ "อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท" เพื่ออนุรักษ์และพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์

    พ.ศ. 2567 (2024): คณะกรรมการมรดกโลกมีมติให้ขึ้นทะเบียนอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท เป็น มรดกโลกทางวัฒนธรรม แห่งที่ 5 ของประเทศไทย เนื่องจากเป็นแหล่งอนุรักษ์วัฒนธรรมการใช้หินเสมาที่สมบูรณ์และหนาแน่นที่สุดในโลก สะท้อนถึง "ภูพระบาท เคจ แทรดดิชัน" (Phu Phrabat, a testimony to the Sima stone tradition of the Dvaravati period) ได้อย่างยอดเยี่ยม

   

2. บ้านเชียง ซึ่งพื้นที่มรดกโลกและเขตเกี่ยวเนื่องครอบคลุมบางส่วนของจังหวัดอุดรธานี และทำให้จังหวัดอุดรธานีเป็นจังหวัดเดียวของไทยที่มีมรดกโลก 2 แห่ง

   จุดเริ่มต้นการค้นพบ

   เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นอย่างบังเอิญในปี พ.ศ. 2509 เมื่อ สตีเฟน ยัง (Stephen B. Young) นักศึกษาคณะรัฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ได้เดินทางมาเก็บข้อมูลเพื่อทำวิทยานิพนธ์ที่หมู่บ้านเชียง ในขณะที่เขากำลังเดินบนถนนในหมู่บ้านที่เพิ่งถูกฝนกัดเซาะ สะดุดล้มลงและพบกับขอบภาชนะดินเผาที่โผล่พ้นดินขึ้นมา

   เมื่อเขานำเศษภาชนะเหล่านั้นไปให้ศาสตราจารย์ชิน อยู่ดี (บิดาแห่งวิชาโบราณคดีไทย) ตรวจสอบ ก็พบว่าเป็นเครื่องปั้นดินเผาโบราณที่ใช้วิธีการเขียนลายด้วยสีแดง ซึ่งไม่เคยพบที่ไหนมาก่อน นำไปสู่การขุดค้นทางโบราณคดีอย่างเป็นระบบในเวลาต่อมา โดยความร่วมมือระหว่างกรมศิลปากรและมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย

   การแบ่งยุคสมัยของอารยธรรมบ้านเชียง

   นักโบราณคดีได้แบ่งวิวัฒนาการของวัฒนธรรมบ้านเชียงออกเป็น 3 ยุคใหญ่ๆ ตามลักษณะของฝังศพและเครื่องปั้นดินเผาที่ค้นพบ ครอบคลุมระยะเวลาตั้งแต่ประมาณ 3,500 ปีก่อนคริสตกาล ถึง พ.ศ. 700 (ประมาณ 5,600 - 1,800 ปีมาแล้ว)

   1. ยุคต้น (ประมาณ 5,600 - 3,000 ปีมาแล้ว)

    ลักษณะเด่น: เป็นยุคเริ่มต้นสังคมเกษตรกรรมและเริ่มรู้จักการเลี้ยงสัตว์

    เครื่องปั้นดินเผา: มักมีสีดำหรือสีเทาเข้ม มีลายขูดขีดเป็นเส้นตรงหรือเส้นโค้ง และการทำลายเชือกทาบ (กดนาบด้วยเชือก)

    ฝังศพ: มักฝังศพในท่านอนหงายเหยียดยาว และวางภาชนะดินเผาไว้ที่ปลายเท้าหรือศีรษะ

   2. ยุคกลาง (ประมาณ 3,000 - 2,300 ปีมาแล้ว)

    ลักษณะเด่น: เป็นยุคที่ก้าวเข้าสู่ ยุคสำริด อย่างเต็มตัว เริ่มมีการผสมทองแดงกับดีบุกเพื่อทำเป็นเครื่องมือเครื่องใช้และอาวุธ เช่น ขวาน หัวลูกศร และกำไล

    เครื่องปั้นดินเผา: เปลี่ยนเป็นภาชนะดินเผาสีขาวนวล รูปร่างคล้ายก้นขวด มีมุมหักหักมุมคมชัดเจน (ทรงเพชร) เริ่มมีการเขียนสีแดงตามขอบปากภาชนะ

   3. ยุคปลาย (ประมาณ 2,300 - 1,800 ปีมาแล้ว)

    ลักษณะเด่น: เป็นยุคที่รุ่งเรืองที่สุดในด้านศิลปะ และก้าวเข้าสู่ ยุคเหล็ก มีการใช้เครื่องมือเหล็กในการทำเกษตรกรรมที่ก้าวหน้าขึ้น

    เครื่องปั้นดินเผา: นี่คือยุคของ "ลายเขียนสี" ที่โด่งดังไปทั่วโลก ภาชนะจะมีสีนวล ขัดมัน และเขียนลวดลายด้วยสีแดงอมส้มเป็นลายก้นหอย ลายเส้นวกวน หรือลายรูปสัตว์ สะท้อนถึงความคิดสร้างสรรค์อันยอดเยี่ยม

    ในระดับจังหวัดนั้น จังหวัดอุดรธานี เป็นจังหวัดที่มีแหล่งมรดกโลกมากที่สุดของไทย คือ 2 แห่ง ขณะที่จังหวัดอื่น ๆ ส่วนใหญ่มีเพียง 1 แห่งเท่านั้น  

ดังนั้นคำตอบสั้น ๆ คือ อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี เป็นอำเภอที่มีแหล่งมรดกโลกมากที่สุดในประเทศไทยในปัจจุบัน โดยมีมรดกโลก 2 แห่งอยู่ในพื้นที่เดียวกันหรือเกี่ยวเนื่องกับพื้นที่อำเภอนี้.