“เทพีบาสท์” กับมิติแห่งความเท่าเทียมทางเพศและพลังเฟมินิสต์ในอียิปต์โบราณ
สตรี แมว และเทวานุภาพ: “เทพีบาสท์” กับมิติแห่งความเท่าเทียมทางเพศและพลังเฟมินิสต์ในอียิปต์โบราณ
ในประวัติศาสตร์กระแสหลักที่มักถูกเขียนขึ้นโดยมีผู้ชายเป็นศูนย์กลาง สถานะของผู้หญิงในโลกยุคโบราณมักถูกลดทอนให้เป็นเพียงประชากรชั้นสอง
ทว่าหากเรามองปรากฏการณ์ความเชื่อนี้ด้วยแนวคิดเฟมินิสต์ (Feminist Perspective) ย้อนมองกลับไปในอารยธรรมลุ่มน้ำไนล์ จะพบร่องรอยอันน่าทึ่งของความเท่าเทียมทางเพศที่ฝังรากลึกอยู่ในคติความเชื่อและศิลปวัฒนธรรมอียิปต์โบราณ ผ่านสัญญะของสัตว์เลี้ยงที่มองมนุษย์เป็นเพียงทาสอย่าง “แมว” และการอุบัติขึ้นของ “เทพีบาสท์” (Bastet) วิฬาเทพีผู้ทรงมหิทธานุภาพ
ดังนั้นการยกย่องแมวให้เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์และผู้พิทักษ์ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของสัตววิทยา แต่คือภาพสะท้อนของการเชิดชูคุณค่าความเป็นสตรี เพศวิถี การอารักขา และสิทธิความเท่าเทียมของผู้หญิงอียิปต์โบราณที่ก้าวล้ำยุคสมัยไปอย่างน่าอัศจรรย์ ดังนี้
จากนักล่าในอู่ข้าวอู่น้ำ สู่สัญลักษณ์แห่งการอารักขาและสตรีเพศ
ร่องรอยทางโบราณคดีชี้ให้เห็นว่า ชาวอียิปต์โบราณน่าจะเป็นชาติแรกในโลกที่นำแมวป่ามาเลี้ยงในบ้านเรือนตั้งแต่ราว 1,000 ปีก่อนพุทธศักราช หรือกว่า 3,000 ปีมาแล้ว ดินแดนลุ่มน้ำไนล์อันอุดมสมบูรณ์เป็นอู่ข้าวอู่น้ำที่ดึงดูดหนูและงูพิษเข้ามาทำลายผลผลิตและคุกคามชีวิตมนุษย์ แมวที่มีสัญชาตญาณนักล่าตามธรรมชาติ ทั้งความฉลาด ความว่องไว และเด็ดขาด จึงกลายเป็นผู้พิทักษ์บ้านเรือนและยุ้งฉางอย่างแท้จริง ก่อนที่แมวเหล่านี้จะแพร่กระจายไปยังยุโรปผ่านเรือสินค้าเพื่อทำหน้าที่ควบคุมประชากรหนูในเวลาต่อมา
ความสามารถในการปกป้องและความอ่อนโยนที่มีต่อลูกของแมว ค่อย ๆ ถูกถอดรหัสและขยับสัญญะในทางวัฒนธรรม จากสัตว์นักล่าที่ถูกเลี้ยงไว้ใช้งาน สู่สัญลักษณ์แห่งความศักดิ์สิทธิ์และการอารักขา โดยเฉพาะการเชื่อมโยงเข้ากับอัตลักษณ์ความเป็นผู้หญิงที่มีทั้งความนุ่มนวลและการลุกขึ้นสู้เพื่อปกป้องสิ่งที่ตนรัก
“เทพีบาสท์” เทพผู้ครองใจมหาชน และผู้คุ้มครองสิทธิสตรี
ตามเทวปกรณัมอียิปต์โบราณ มีเทพเพียงองค์เดียวเท่านั้นที่สามารถแปลงกายเป็นแมวได้ นั่นคือ เทพีบาสท์ (Bast) หรือบาสเต็ท (Bastet) ซึ่งมีวิวัฒนาการทางนามจาก B’sst สู่ Ubaste พระองค์ได้รับการเคารพบูชาอย่างสูงสุดตั้งแต่ยุคราชวงศ์ที่สองแห่งอียิปต์ (ประมาณ 2,890-2,670 ปีก่อนคริสต์ศักราช) โดยมีรูปลักษณ์เป็นสตรีที่มีศีรษะเป็นแมว พระองค์คือธิดาแห่งสุริยเทพ "รา" (Ra) และเป็นผู้ครอบครองดวงตาแห่งราที่สามารถมองเห็นทัศนาได้ทุกสรรพสิ่ง
ในมิติของเฟมินิสต์ เทพีบาสท์คือสัญลักษณ์ของการปลดปล่อยและเชิดชูสถานภาพของสตรีผ่านหน้าที่และบทบาทของพระองค์:
-
ผู้พิทักษ์และเยียวยาเพศหญิง: พระองค์เป็นเทพีแห่งความรัก ความอุดมสมบูรณ์ และการคลอดบุตร มีหน้าที่คุ้มครองบ้านเรือนจากวิญญาณชั่วร้ายและโรคภัยไข้เจ็บ โดยเฉพาะโรคภัยที่เกิดขึ้นกับผู้หญิงและเด็ก
-
ผู้นำทางจิตวิญญาณ: ไม่เพียงแต่คุ้มครองในโลกมนุษย์ แต่พระองค์ยังทรงให้คำแนะนำและส่องแสงนำทางให้แก่ผู้ล่วงลับในปรโลกอีกด้วย
-
ศูนย์กลางแห่งศรัทธา: ความนิยมในตัวพระองค์แผ่ขยายไปทั่ว โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองบูบาสติส (Bubastis) หรือเมืองเตลบาสตา (Tell-Basta) ในปัจจุบัน ซึ่งวิหารของพระองค์จะเนืองแน่นไปด้วยรูปปั้นแมวและมัมมี่แมวที่ผู้คนนำมาถวายเพื่อเป็นเครื่องเซ่นไหว้บูชา
ความน่าสนใจคือ เทพีบาสท์ไม่ได้เป็นที่นิยมเฉพาะในหมู่ผู้หญิงเท่านั้น แต่ยังได้รับความเลื่อมใสจากเพศชายอย่างล้นหลาม เพราะผู้ชายทุกคนต่างมีมารดา พี่สาว น้องสาว หรือภรรยาที่อยู่ภายใต้ร่มเงาและการคุ้มครองของเทพีบาสท์ การที่สังคมชายยอมสยบและกราบไหว้เทพีผู้ปกป้องผู้หญิง ได้ส่งผลสะท้อนกลับมาสู่โครงสร้างทางสังคมในชีวิตจริง ทำให้สตรีชาวอียิปต์โบราณได้รับการยกย่อง มีสิทธิ และสถานะทางสังคมที่มีความเท่าเทียม ได้รับการดูแลและเคารพเฉกเช่นเดียวกับองค์เทพีบาสท์
โลกหลังความตายที่เท่าเทียม: พิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์แห่งวิฬา
ความเท่าเทียมและสถานะอันสูงส่งของแมวยังสะท้อนผ่านพิธีกรรมหลังความตายอย่างเด่นชัด เมื่อแมวในบ้านตายลง สมาชิกในครอบครัวจะแสดงความอาลัยด้วยการ "โกนคิ้วตัวเอง" เพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งความโศกเศร้าอย่างสุดซึ้ง ร่างของแมวจะได้รับการทำมัมมี่อย่างประณีตไม่ต่างจากมนุษย์ มีการสร้างหีบศพเฉพาะรูปตัวแมว ฝังในสุสานแมวเป็นการเฉพาะ หรือฝังหุ่นโลหะรูปแมวร่วมไปด้วย ในบางกรณีถึงขั้นมีการสร้างวิหารใหญ่โตเพื่อเป็นเกียรติแก่แมวที่จากไป
พิธีกรรมเหล่านี้พิสูจน์ให้เห็นว่า ในสายตาของชาวอียิปต์โบราณ แมวและผู้หญิงไม่ได้เป็นเพียงวัตถุหรือสิ่งมีชีวิตชายขอบ แต่มีจิตวิญญาณและคุณค่าที่สมควรได้รับการจารึกไว้ในหน้าประวัติศาสตร์ ซึ่งในปัจจุบัน มัมมี่แมวเหล่านี้ได้ถูกจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์แห่งชาติอังกฤษ (British Museum) เพื่อเป็นประจักษ์พยานแห่งศรัทธา
การเดินทางของ "แมว" และ "เทพีบาสท์" ในอารยธรรมอียิปต์โบราณ คือหมุดหมายสำคัญที่นักเฟมินิสต์ใช้ศึกษาเพื่อรื้อถอนแนวคิดชายเป็นใหญ่ในยุคโบราณ เทพีบาสท์ไม่ใช่แค่รูปเคารพ แต่คือพลังอำนาจและการประกาศกร้าวว่า ความอ่อนโยน ความเป็นแม่ และเพศวิถีของสตรี คือพลังขับเคลื่อนความอุดมสมบูรณ์และปกป้องสังคมจากความล่มสลาย สิทธิและความเท่าเทียมที่ผู้หญิงอียิปต์ได้รับจึงถูกสลักไว้อย่างงดงามผ่านสายตาของแมวและท่วงท่าอันสง่างามของเทพีบาสท์ ย้ำเตือนให้โลกปัจจุบันได้ตระหนักว่า ความเท่าเทียมทางเพศเป็นสิ่งที่มีอยู่จริงและขับเคลื่อนโลกมานานนับพันปี
เขียนโดย Kyogisa
ตารางหวย ปกเขียว งวด 1 ธันวาคม 69
@เอื้อยหล่า เปิดเลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 เลขวิ่งบน 7 ล่าง 5 พร้อมชุดเลขสองตัว-สามตัว
ไทยตอนบนอากาศเย็นลง ลมแรงต่อเนื่อง ขณะที่ "ภาคใต้" เผชิญฝนถล่มหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัดเสี่ยงภัยน้ำท่วมฉับพลัน ช่วงวันที่ 19–22 พ.ย. 69
ทำไมเรื่องน่าอายในอดีตถึงผุดขึ้นมาตอนก่อนนอน
นอสตราดามุสทำนายปี 2027 ? เปิด 5 ปริศนาคำทำนาย ไฟป่า วิกฤตการเงิน และสมบัติต้องคำสาป
สุดยอดพระเครื่องในตำนาน ที่ถูกยกย่องว่าเป็นพระเครื่องที่หายากที่สุด
เสือตกถัง เปิดเลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 เผยเลขเด่นกากบาท จับตาแนวทางลุ้นโชคงวดนี้
นักแข่งรถชาวไทยคนแรก ที่มีผลงานติดอันดับในการแข่งรถ F1
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
เปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้ว
สารหนูและแคดเมียมจากน้ำและดินเข้าสู่อาหารได้อย่างไร
เช็กปีชง 2570 และวิธีแก้เคล็ดแบบประหยัด
ย้อนรอยความงามแห่งสยาม ก่อนมียาสีฟันคนโบราณดูแลช่องปากอย่างไร และทำไม "ฟันดำ" ถึงเคยเป็นที่สุดแห่งเสน่ห์
เบื้องหลังอาหารบนเครื่องบิน กว่า 100 ปีแห่งการต่อสู้ทางวิศวกรรมและวิทยาศาสตร์ เพื่อเอาชนะความจืดชืดบนความสูง 35,000 ฟุต
ไขปริศนา "สุวรรณภูมิ" คือประเทศอะไร? เปิดแผนที่ตำนานแผ่นดินทอง ที่ไม่ได้มีแค่ประเทศไทย
เปิดความจริงทางประวัติศาสตร์ของ “เปาบุ้นจิ้น” ตัวจริงหน้าขาวสะอาด สุภาพอ่อนโยน และไม่มีปานพระจันทร์เสี้ยว



