ชีวิตบั้นปลายของพระมารดาซาร์นิโคลัสที่ 2 หลังโรมานอฟล่มสลาย

หลังราชวงศ์โรมานอฟล่มสลาย ชีวิตของ พระนางมาเรีย ฟีโอโดรอฟนา แทบไม่เหลืออะไรเหมือนเดิม นอกจากความทรงจำในฐานะอดีตจักรพรรดินีรัสเซีย และความหวังเล็ก ๆ ว่าพระโอรสของพระองค์ ซาร์นิโคลัสที่ 2 อาจยังมีชีวิตอยู่

ก่อนจะเป็นมารดาของซาร์องค์สุดท้าย พระนางคือ เจ้าหญิงแด็กมาร์แห่งเดนมาร์ก น้องสาวของสมเด็จพระราชินีอเล็กซานดราแห่งอังกฤษ ต่อมาทรงอภิเษกกับซาเรวิชอเล็กซานเดอร์ ผู้ขึ้นครองราชย์เป็น ซาร์อเล็กซานเดอร์ที่ 3 ทำให้ชีวิตของเจ้าหญิงเดนมาร์กคนหนึ่งผูกเข้ากับราชสำนักรัสเซียอย่างเต็มตัว

จุดเปลี่ยนใหญ่เกิดขึ้นในปี 1917 เมื่อการปฏิวัติทำให้ซาร์นิโคลัสที่ 2 ต้องสละราชสมบัติ พระนางมาเรีย ฟีโอโดรอฟนาเดินทางไปยังไครเมีย หลังจากได้พบลูกชายเป็นครั้งสุดท้ายไม่นาน ครอบครัวของนิโคลัสถูกส่งไปกักตัว ก่อนถูกสังหารที่เยคาเตรินเบิร์กในเดือนกรกฎาคม 1918

แต่สำหรับคนเป็นแม่ ข่าวการตายของลูกชาย ลูกสะใภ้ และหลาน ๆ ไม่ใช่เรื่องที่พระองค์ยอมรับได้ง่าย ๆ แหล่งประวัติศาสตร์หลายแห่งเล่าตรงกันว่า พระนางยังคงหวังว่านิโคลัสและครอบครัวอาจรอดชีวิต แม้เวลาจะผ่านไปแล้วก็ตาม

ในฤดูใบไม้ผลิปี 1919 พระนางและสมาชิกราชวงศ์ที่เหลือต้องออกจากรัสเซียด้วยเรือรบอังกฤษ HMS Marlborough เรือมาถึงยัลตาในเดือนเมษายนเพื่ออพยพพระนางและเชื้อพระวงศ์ออกจากไครเมีย ก่อนที่สถานการณ์จะอันตรายกว่านี้

การจากรัสเซียครั้งนั้นไม่ใช่แค่การย้ายที่อยู่ แต่เหมือนการปิดฉากชีวิตทั้งชีวิตของพระนาง ดินแดนที่เคยเป็นจักรวรรดิ บ้าน ครอบครัว และสถานะเดิม ถูกทิ้งไว้ข้างหลังพร้อมกับราชวงศ์โรมานอฟที่ไม่อาจกลับมาเหมือนเดิมได้อีก

หลังออกจากรัสเซีย พระนางเคยพำนักในอังกฤษ ก่อนกลับไปอยู่เดนมาร์ก บ้านเกิดของพระองค์ โดยใช้เวลาช่วงปลายชีวิตที่โคเปนเฮเกนและบ้าน Hvidøre ซึ่งเคยเป็นที่พักของพระนางกับพระเชษฐภคินี สมเด็จพระราชินีอเล็กซานดรา

สิ่งที่ทำให้ชีวิตช่วงท้ายของพระนางถูกพูดถึงมาก คือเรื่องเครื่องเพชรและสมบัติส่วนพระองค์ แม้ชีวิตลี้ภัยจะไม่สุขสบายเหมือนเดิม พระนางก็ยังไม่อยากขายของเหล่านั้น เพราะสำหรับอดีตจักรพรรดินี สิ่งเหล่านี้ไม่ได้เป็นแค่ทรัพย์สิน แต่เป็นเศษเสี้ยวสุดท้ายของชีวิตในราชสำนักรัสเซีย

ถ้ามองแบบคนทั่วไป การขายเครื่องเพชรอาจเป็นวิธีแก้ปัญหาเรื่องเงิน แต่ในมุมของพระนาง มันอาจเท่ากับการยอมรับว่าทุกอย่างจบลงแล้ว ทั้งราชวงศ์ บัลลังก์ ลูกชาย และโลกใบเดิมที่พระองค์เคยอยู่

ความสัมพันธ์กับราชสำนักเดนมาร์กก็ไม่ได้เรียบง่ายนัก พระนางมาเรีย ฟีโอโดรอฟนาเคยเป็นจักรพรรดินีผู้คุ้นกับพิธีการใหญ่โต แต่เดนมาร์กมีวัฒนธรรมราชสำนักที่เรียบและประหยัดกว่า เรื่องเล่าเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายในบ้านและการใช้ชีวิตของพระองค์ จึงมักถูกหยิบมาอธิบายความต่างระหว่างอดีตจักรพรรดินีรัสเซียกับราชสำนักสแกนดิเนเวีย

สิ่งที่น่าเศร้าคือ พระนางไม่ได้สูญเสียแค่ตำแหน่ง แต่สูญเสียครอบครัวเกือบทั้งหมดในช่วงเวลาไล่เลี่ยกัน ลูกชายคนโตคือซาร์นิโคลัสที่ 2 ถูกสังหารพร้อมครอบครัว ส่วน แกรนด์ดยุคไมเคิล พระโอรสอีกองค์ก็เสียชีวิตในช่วงความวุ่นวายหลังการปฏิวัติ

พระนางมาเรีย ฟีโอโดรอฟนาเสียชีวิตเมื่อวันที่ 13 ตุลาคม 1928 ที่เดนมาร์ก อายุ 80 ปี ช่วงท้ายชีวิตของพระองค์จึงเป็นภาพของผู้หญิงคนหนึ่งที่เคยอยู่บนจุดสูงสุดของจักรวรรดิ แต่ต้องใช้ชีวิตที่เหลือกับความทรงจำ ความสูญเสีย และความหวังที่ไม่เคยจางไปจากใจ

ถ้าจำเรื่องนี้แบบสั้น ๆ พระนางไม่ใช่แค่ “มารดาของซาร์องค์สุดท้าย” แต่เป็นคนที่อยู่ตรงรอยต่อของยุคเก่าและยุคใหม่ เห็นราชวงศ์โรมานอฟรุ่งเรือง เห็นลูกชายขึ้นครองบัลลังก์ และสุดท้ายก็เห็นโลกทั้งใบของตัวเองพังลง โดยไม่มีโอกาสได้บอกลาคนที่รักจริง ๆ