3 ผังเมืองระดับโลกที่สวยจนกลายเป็นต้นแบบของการออกแบบเมือง

บางเมืองไม่ได้สวยแค่เพราะตึก ถนน หรือแลนด์มาร์ก แต่สวยตั้งแต่ “วิธีวางเมือง” มองจากแผนที่ก็เห็นได้ทันทีว่าเมืองนั้นคิดเรื่องการใช้ชีวิต การเดินทาง แสง ลม และพื้นที่สาธารณะไว้มากแค่ไหน

ถ้าพูดถึงผังเมืองที่มักถูกยกให้โดดเด่นระดับโลก มี 3 เมืองที่ชื่อมักโผล่ขึ้นมาเสมอ เพราะแต่ละแห่งมีลายเซ็นของตัวเองชัดมาก

บาร์เซโลนา เมืองตารางที่มุมตึกไม่ธรรมดา

ย่าน L’Eixample ของบาร์เซโลนา เป็นหนึ่งในผังเมืองที่จำง่ายที่สุดในโลก เพราะถนนถูกจัดวางเป็นตารางอย่างเป็นระเบียบ แต่สิ่งที่ทำให้ต่างจากเมืองตารางทั่วไปคือ “มุมตึกตัดเฉียง” จนบล็อกอาคารมีลักษณะคล้ายแปดเหลี่ยม

ผังเมืองนี้มาจากแนวคิดของ Ildefons Cerdà วิศวกรและนักผังเมืองชาวสเปนในศตวรรษที่ 19 จุดเด่นไม่ได้มีไว้แค่ให้ดูสวยจากมุมสูง แต่ยังช่วยให้สี่แยกเปิดกว้างขึ้น รถเลี้ยวง่ายขึ้น มองเห็นทางได้ดีขึ้น และทำให้แสงกับลมไหลผ่านเมืองได้มากกว่าเดิม

เสน่ห์ของบาร์เซโลนาจึงไม่ใช่แค่ความเป็นระเบียบ แต่เป็นความคิดที่ซ่อนอยู่ในรายละเอียดเล็ก ๆ อย่าง “มุมถนน” ที่กลายเป็นเอกลักษณ์ของทั้งเมือง

ปารีส เมืองที่ถนนพุ่งออกจากศูนย์กลางเหมือนรูปดาว

ปารีสมีภาพจำหลายแบบ แต่ถ้ามองในมุมผังเมือง จุดที่โดดเด่นมากคือบริเวณ Arc de Triomphe หรือประตูชัยฝรั่งเศส

รอบประตูชัยคือ Place Charles de Gaulle เดิมเรียกว่า Place de l’Étoile ซึ่งคำว่า Étoile แปลว่า “ดาว” และเมื่อมองจากด้านบนก็เห็นภาพนั้นชัดมาก เพราะมีถนนใหญ่ 12 สายแผ่ออกจากศูนย์กลางเหมือนรัศมีดาว

การจัดวางแบบนี้ทำให้ปารีสดูมีแกน มีจุดนำสายตา และมีความอลังการแบบเมืองหลวงยุโรป ถนนไม่ได้เป็นแค่เส้นทางสัญจร แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของฉากเมืองที่ทำให้อนุสาวรีย์ตรงกลางดูทรงพลังขึ้นอีกหลายเท่า

แคนเบอร์รา เมืองหลวงที่ออกแบบให้เรขาคณิตอยู่กับธรรมชาติ

แคนเบอร์ราแตกต่างจากหลายเมือง เพราะไม่ได้เติบโตแบบค่อย ๆ ขยายไปตามชุมชนเดิม แต่ถูกออกแบบขึ้นเพื่อเป็นเมืองหลวงของออสเตรเลียโดยเฉพาะ

ผังเมืองของแคนเบอร์ราเกี่ยวข้องกับ Walter Burley Griffin และ Marion Mahony Griffin ซึ่งร่วมกันสร้างแนวคิดเมืองหลวงที่ผสมเส้นแกน รูปทรงเรขาคณิต และภูมิประเทศจริงเข้าด้วยกัน

สิ่งที่ทำให้แคนเบอร์ราน่าสนใจคือเมืองไม่ได้วางอยู่บนกระดาษแบบแยกจากธรรมชาติ แต่ใช้ภูเขา แนวแกน และทะเลสาบเป็นส่วนหนึ่งของโครงเมือง พูดง่าย ๆ คือ เมืองนี้ไม่ได้สวยเพราะถนนเป็นระเบียบอย่างเดียว แต่สวยเพราะพยายามทำให้ความเป็นเมืองอยู่ร่วมกับภูมิประเทศรอบตัว

แล้วยะลาในประเทศไทยล่ะ

ในไทย เมืองที่มักถูกพูดถึงเสมอเมื่อคุยเรื่องผังเมืองคือ “ยะลา” เพราะมีโครงสร้างถนนแบบวงเวียนซ้อนและถนนหลายสายเชื่อมเข้าสู่ศูนย์กลางเมือง ทำให้หลายคนเปรียบเทียบกับลักษณะใยแมงมุม

ความน่าสนใจของยะลาอยู่ตรงที่เมืองถูกวางให้มีศูนย์กลางชัด แล้วค่อย ๆ กระจายโซนสำคัญออกไป ทั้งพื้นที่ราชการ โรงเรียน โรงพยาบาล ย่านการค้า และที่อยู่อาศัย ภาพรวมจึงดูเป็นระบบกว่าหลายเมืองที่โตขึ้นแบบกระจัดกระจาย

อย่างไรก็ตาม คำว่า “ผังเมืองสวยที่สุด” หรือ “อันดับโลก” มักขึ้นอยู่กับแหล่งจัดอันดับและเกณฑ์ที่ใช้ บางแหล่งดูความสวยงาม บางแหล่งดูการเดินทาง บางแหล่งดูคุณภาพชีวิต และบางแหล่งดูการจัดการเมืองโดยรวม

ถ้าจำแบบง่ายที่สุด บาร์เซโลนาคือเมืองที่เด่นเรื่องบล็อกตารางตัดมุม ปารีสเด่นเรื่องถนนรัศมีรอบจุดศูนย์กลาง แคนเบอร์ราเด่นเรื่องเรขาคณิตที่ผูกกับธรรมชาติ ส่วนยะลาเป็นตัวอย่างใกล้ตัวในไทยที่ทำให้เห็นว่า ผังเมืองที่ดีไม่จำเป็นต้องอยู่ไกลถึงยุโรปหรือออสเตรเลียเสมอไป