6 โซเชียลมีเดียยุคบุกเบิก ที่เคยดังมากก่อนถูกคนรุ่นใหม่ลืม

ก่อน Facebook, Instagram และ TikTok จะกลายเป็นพื้นที่หลักของโลกออนไลน์ เคยมีโซเชียลมีเดียหลายเจ้าได้รับความนิยมระดับมหาศาล บางแพลตฟอร์มมีผู้ใช้หลายล้านคน บางแห่งเป็นต้นแบบของฟีเจอร์ที่ยังเห็นอยู่ในแอปยุคนี้

รายชื่อเหล่านี้อาจฟังดูไกลตัวสำหรับคนรุ่นใหม่ แต่สำหรับคนที่ทันอินเทอร์เน็ตยุคแรก ชื่ออย่าง Friendster, MySpace, Orkut, Digg, Jaiku และ Vine เคยเป็นพื้นที่สำคัญของการหาเพื่อน แต่งโปรไฟล์ แชร์ข่าว โพสต์ข้อความสั้น หรือทำวิดีโอไวรัล

สิ่งที่น่าสนใจคือหลายแพลตฟอร์มไม่ได้หายไปเพราะ “ไม่มีคนใช้” ตั้งแต่แรก แต่สะดุดจากหลายเหตุผล ทั้งปัญหาเทคนิค การเปลี่ยนทิศทางธุรกิจ การแข่งขันจากแพลตฟอร์มใหม่ และการปรับระบบที่ทำให้ผู้ใช้เดิมไม่พอใจ

Friendster: รุ่นบุกเบิกที่มาก่อน Facebook

Friendster ถือเป็นหนึ่งในชื่อสำคัญของยุคโซเชียลเน็ตเวิร์กตอนต้น แพลตฟอร์มนี้เริ่มต้นช่วงปี 2002–2003 และเคยเติบโตเร็วมาก โดยเฉพาะในเอเชีย แนวคิดหลักคือการเชื่อมต่อผู้ใช้ผ่านเครือข่ายเพื่อน ทำให้ผู้คนเห็นความสัมพันธ์ของตัวเองกับคนอื่นบนโลกออนไลน์

ปัญหาใหญ่ของ Friendster คือการรับมือกับการเติบโตอย่างรวดเร็ว เว็บไซต์เคยถูกวิจารณ์เรื่องความช้าและประสบการณ์ใช้งานที่ไม่ลื่นพอ เมื่อคู่แข่งอย่าง MySpace และ Facebook พัฒนาเร็วกว่า ผู้ใช้จำนวนมากจึงค่อย ๆ ย้ายไปแพลตฟอร์มอื่น

MySpace: ราชาโปรไฟล์แต่งเองและวัฒนธรรมดนตรีออนไลน์

MySpace เปิดตัวในปี 2003 และเคยเป็นหนึ่งในเว็บไซต์ที่ทรงอิทธิพลที่สุดของอินเทอร์เน็ตยุคกลางทศวรรษ 2000 ผู้ใช้สามารถแต่งหน้าโปรไฟล์ ใส่เพลง แสดงตัวตน และจัดอันดับเพื่อนสนิทได้ ซึ่งกลายเป็นวัฒนธรรมออนไลน์ของวัยรุ่นยุคนั้น

MySpace ยังมีบทบาทมากกับวงการดนตรี ศิลปินอิสระจำนวนไม่น้อยใช้พื้นที่นี้โปรโมตเพลงและสร้างฐานแฟน ก่อนที่โซเชียลมีเดียยุคใหม่จะทำให้การกระจายคอนเทนต์เปลี่ยนไป News Corp เคยซื้อ MySpace ในปี 2005 ด้วยมูลค่า 580 ล้านดอลลาร์ และขายต่อในปี 2011 ในราคาที่ลดลงมาก สะท้อนว่าความนิยมของแพลตฟอร์มเปลี่ยนเร็วเพียงใด

Orkut: ความพยายามด้านโซเชียลของ Google

Orkut เป็นแพลตฟอร์มโซเชียลของ Google ที่เปิดตัวในปี 2004 จุดเด่นคือการสร้างชุมชนและการเชื่อมต่อผู้ใช้ตามความสนใจ แพลตฟอร์มนี้ได้รับความนิยมสูงในบราซิลและอินเดีย แต่ไม่ได้กลายเป็นกระแสหลักในหลายประเทศเท่า Facebook

Google ประกาศปิด Orkut ในปี 2014 โดยให้เหตุผลว่าแพลตฟอร์มอื่นของบริษัทเติบโตมากกว่า และต้องการโฟกัสบริการที่มีผู้ใช้กว้างขึ้น เช่น YouTube และ Blogger

Digg: หน้าแรกข่าวไวรัล ก่อนยุค Reddit และอัลกอริทึมฟีด

Digg ไม่ใช่โซเชียลมีเดียแบบโปรไฟล์ส่วนตัวเต็มรูปแบบ แต่มีอิทธิพลมากในยุคเว็บข่าวและบล็อก ผู้ใช้สามารถโหวตข่าวหรือบทความที่น่าสนใจให้ขึ้นหน้าแรกได้ แนวคิดนี้คล้ายกับการให้ชุมชนช่วยคัดเลือกเนื้อหาก่อนยุคที่อัลกอริทึมฟีดเข้ามาครองพื้นที่

จุดเปลี่ยนสำคัญของ Digg คือการปรับโฉมครั้งใหญ่ในปี 2010 ซึ่งสร้างกระแสต่อต้านจากผู้ใช้เดิมจำนวนมาก หลายคนมองว่าระบบใหม่ลดอำนาจของชุมชนและทำให้เสน่ห์เดิมหายไป ขณะเดียวกัน Reddit ก็เริ่มเติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่อง

Jaiku: ไมโครบล็อกจากฟินแลนด์ที่มาก่อนยุคข้อความสั้น

Jaiku เป็นบริการไมโครบล็อกและ lifestreaming จากฟินแลนด์ เปิดตัวในปี 2006 ผู้ใช้สามารถโพสต์ข้อความสั้น ๆ และแชร์กิจกรรมประจำวันได้ ลักษณะการใช้งานมีส่วนคล้าย Twitter แต่ Jaiku มีจุดเด่นเรื่องการรวมกิจกรรมจากบริการออนไลน์หลายแห่งมาไว้ในหน้าเดียว

Google ซื้อ Jaiku ในปี 2007 แต่บริการไม่ได้ถูกพัฒนาต่อจนกลายเป็นแพลตฟอร์มใหญ่ Google ประกาศเลิกให้บริการ Jaiku ในปี 2011 และปิดตัวในเดือนมกราคม 2012

Vine: วิดีโอสั้น 6 วินาทีที่มาก่อนยุค TikTok

Vine เป็นหนึ่งในแพลตฟอร์มที่คนยังพูดถึงด้วยความเสียดาย จุดขายคือวิดีโอสั้นแบบวนลูป 6 วินาที ซึ่งบังคับให้ครีเอเตอร์เล่าเรื่องให้จบเร็ว ตลกเร็ว และจำง่าย หลายมีมและครีเอเตอร์ดังเริ่มต้นจากแพลตฟอร์มนี้

Twitter ซึ่งเป็นเจ้าของ Vine ประกาศในปี 2016 ว่าจะยุติแอปมือถือของ Vine โดยยังเปิดให้ผู้ใช้เข้าถึงและดาวน์โหลดวิดีโอของตัวเองในช่วงเปลี่ยนผ่าน การปิด Vine มักถูกยกเป็นตัวอย่างว่าแพลตฟอร์มที่มีวัฒนธรรมแข็งแรงก็ยังอยู่ยาก หากโมเดลธุรกิจและการสนับสนุนครีเอเตอร์ไม่ชัดพอ

สิ่งที่แพลตฟอร์มเหล่านี้ทิ้งไว้

แม้หลายชื่อจะหายไปจากชีวิตประจำวัน แต่ร่องรอยของพวกมันยังอยู่ในโซเชียลยุคใหม่ MySpace ทำให้การตกแต่งตัวตนออนไลน์เป็นเรื่องสนุก Digg แสดงให้เห็นพลังของชุมชนในการคัดข่าว Vine พิสูจน์ว่าวิดีโอสั้นสามารถสร้างวัฒนธรรมอินเทอร์เน็ตได้ ส่วน Friendster และ Orkut คือบทเรียนเรื่องการเติบโตเร็ว การรักษาผู้ใช้ และการพัฒนาให้ทันพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป

สำหรับคนรุ่นใหม่ รายชื่อเหล่านี้อาจเป็นเหมือนซากฟอสซิลของอินเทอร์เน็ต แต่ถ้ามองให้ลึกขึ้น นี่คือรากของหลายสิ่งที่ยังอยู่ในมือถือทุกวันนี้ ตั้งแต่โปรไฟล์ส่วนตัว ฟีดข่าว ปุ่มโหวต ชุมชนออนไลน์ ไปจนถึงวิดีโอสั้นที่ต้องดึงความสนใจให้ได้ในไม่กี่วินาที