มารู้จัก“ฟักแม้ว”ผักจากดอยที่กินได้แทบทุกส่วน อร่อยและมีประโยชน์กว่าที่คิด

หากพูดถึงผักพื้นบ้านจากภาคเหนือ หลายคนคงนึกถึงยอดฟักแม้วที่มักนำมาผัดน้ำมันหอยหรือใส่ในเมนูอาหารตามร้านอาหารบนดอย แต่รู้หรือไม่ว่า “ฟักแม้ว” ไม่ได้มีดีแค่ยอดอ่อนเท่านั้น เพราะพืชชนิดนี้สามารถนำมารับประทานได้แทบทุกส่วน และยังอุดมไปด้วยคุณค่าทางโภชนาการอีกด้วย
ฟักแม้ว หรือที่หลายคนเรียกว่า “มะระหวาน” เป็นพืชตระกูลแตงและฟัก มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Sechium edule มีถิ่นกำเนิดในแถบอเมริกากลาง ก่อนจะถูกนำมาปลูกในหลายประเทศทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย
ในบ้านเรามักพบการปลูกฟักแม้วตามพื้นที่สูงและอากาศเย็น โดยเฉพาะในจังหวัดทางภาคเหนือ เนื่องจากสภาพอากาศเหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของพืชชนิดนี้ ลักษณะเด่นของฟักแม้วคือ ผลของฟักแม้วมีสีเขียว รูปร่างคล้ายลูกแพร์ ผิวอาจเรียบหรือมีร่องเล็กน้อย เนื้อภายในสีขาวนวล มีเมล็ดอยู่ตรงกลาง จุดเด่นคือมีรสหวานอ่อน ๆ เนื้อกรอบ ฉ่ำน้ำ และไม่มีกลิ่นแรง จึงสามารถนำไปประกอบอาหารได้หลากหลายเมนู
ลักษณะต้นของฟักแม้วจะเป็นไม้เถาเลื้อย เจริญเติบโตได้ดีเมื่อมีค้างให้ยึดเกาะ และสามารถให้ผลผลิตได้จำนวนมากในฤดูกาลเดียว กินได้แทบทุกส่วน หนึ่งในข้อดีของฟักแม้วคือสามารถใช้ประโยชน์ได้เกือบทุกส่วนของต้น ไม่ว่าจะเป็น

ผลอ่อน นำมาผัด ต้ม หรือแกง
ยอดอ่อนและใบอ่อน นิยมลวกจิ้มน้ำพริก หรือผัดไฟแดง
ดอกอ่อน ใช้ประกอบอาหารได้เช่นเดียวกับดอกฟัก
หัวใต้ดิน สามารถนำมาต้ม นึ่ง หรือแปรรูปเป็นอาหารได้
ด้วยเหตุนี้ ฟักแม้วจึงถือเป็นพืชที่คุ้มค่าและแทบไม่มีส่วนใดต้องทิ้ง.เมนูยอดนิยมจากฟักแม้ว
ฟักแม้วสามารถนำมาปรุงอาหารได้หลายรูปแบบ เช่น
ผัดยอดฟักแม้วน้ำมันหอย แกงจืดฟักแม้วซี่โครงหมู
ฟักแม้วผัดไข่ ยำยอดฟักแม้ว ฟักแม้วผัดกุ้ง ยอดฟักแม้วลวกจิ้มน้ำพริก ให้เนื้อสัมผัสที่กรอบนุ่มและรสชาติหวานอ่อน ๆ ทำให้เข้ากันได้ดีกับทั้งอาหารไทยและอาหารจีน
คุณประโยชน์ที่น่าสนใจของฟักแม้วคือ ฟักแม้วเป็นผักที่ให้พลังงานต่ำ เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการควบคุมน้ำหนัก นอกจากนี้ยังมีใยอาหารที่ช่วยในการขับถ่าย รวมถึงมีวิตามินซี โพแทสเซียม และสารต้านอนุมูลอิสระหลายชนิด การรับประทานผักเป็นประจำร่วมกับอาหารที่หลากหลาย จึงเป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่ช่วยส่งเสริมสุขภาพโดยรวมได้เป็นอย่างดี

แม้ว่าคนไทยจะเรียกกันติดปากว่า “ฟักแม้ว” แต่ปัจจุบันนิยมใช้ชื่อ “ฟักแม้ว” ในเชิงการค้าและการเกษตรมากกว่า ส่วนคำว่า “แม้ว” มาจากการที่พืชชนิดนี้เคยได้รับความนิยมปลูกในชุมชนชาวไทยภูเขาบนพื้นที่สูงในอดีต ทำให้ปัจจุบันฟักแม้วกลายเป็นผักเศรษฐกิจที่พบได้ทั่วไปตามตลาดสดและซูเปอร์มาร์เก็ต ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะบนดอยเหมือนในอดีตอีกต่อป ฟักแม้วเป็นผักพื้นบ้านที่มีคุณค่าทางอาหารสูง ปลูกง่าย และสามารถนำมารับประทานได้เกือบทุกส่วนของต้น ไม่ว่าจะเป็นผล ยอด ใบ หรือหัวใต้ดิน อีกทั้งยังสามารถปรุงอาหารได้หลากหลายเมนู หากใครยังไม่เคยลองชิม ลองหามาปรุงอาหารสักครั้ง แล้วอาจค้นพบว่าผักพื้นบ้านชนิดนี้ก็มีความอร่อยมากเช่นกัน