ปรากฏการณ์ "เมฆสีรุ้ง"

"เมฆสีรุ้ง" เป็นหนึ่งในปรากฏการณ์ทางแสงบนท้องฟ้าที่สวยงามและสร้างความตื่นตาตื่นใจให้คนไทยอยู่บ่อยครั้ง โดยเฉพาะในช่วงเปลี่ยนผ่านฤดูกาลหรือวันที่มีพายุฝนฟ้าคะนอง
หัวใจสำคัญของปรากฏการณ์นี้ไม่ใช่ "รุ้งกินน้ำ" แบบที่เราคุ้นเคย แต่เป็นเรื่องของ การเลี้ยวเบนของแสง

 เมฆสีรุ้งเกิดขึ้นได้อย่างไร
เมื่อมีแสงอาทิตย์วิ่งไปกระทบกับ หยดน้ำขนาดเล็กจิ๋ว หรือ ผลึกน้ำแข็งขนาดเล็กที่กระจายตัวอย่างสม่ำเสมอในเมฆจางๆ แสงขาวจากดวงอาทิตย์จะเกิดการหักเหและเลี้ยวเบนแตกตัวออกเป็นสีสันต่างๆ
ความพิเศษที่ทำให้เกิดสีเหลือบซ้อนสลับไปมาคล้ายหอยมุก เกิดจากหยดน้ำในเมฆแต่ละโซนมีขนาดไม่เท่ากัน แสงสีหนึ่งที่เลี้ยวเบนจากหยดน้ำขนาดหนึ่ง จึงไปซ้อนทับกับแสงอีกสีหนึ่งจากหยดน้ำอีกขนาดหนึ่ง ทำให้เราเห็นเป็นริ้วสีรุ้งที่กระจายตัวไม่เป็นเส้นตรงเป๊ะแบบรุ้งกินน้ำทั่วไป

ในประเทศไทยมักจะพบเมฆสีรุ้งหลักๆ ใน 2 ลักษณะ ดังนี้

หมวกเมฆสีรุ้ง (Iridescent Pileus Cloud)

แบบนี้ฮิตและเด่นที่สุดในไทย มักเกิดขึ้นเหนือ เมฆคิวมูโลนิมบัส (Cumulonimbus) หรือเมฆฝนฟ้าคะนองก้อนยักษ์ เมื่อก้อนเมฆนี้เติบโตและพุ่งตัวขึ้นสู่ด้านบนอย่างรวดเร็ว มันจะดันให้อากาศชื้นด้านบนลอยสูงขึ้นไปเจอกับความเย็น จนกลั่นตัวเป็นเมฆแผ่นบางๆ คล้ายหมวก (Pileus) ครอบอยู่บนยอดเมฆก้อนใหญ่อีกที และเมื่อทำมุมพอดีกับแสงอาทิตย์ หมวกใบนี้ก็จะกลายเป็นสีรุ้งสดใส

เมฆจางๆ สีรุ้ง เกิดขึ้นกับเมฆชั้นสูงหรือชั้นกลางที่บางเบา เช่น เมฆอัลโตคิวมูลัส (Altocumulus) หรือเมฆเซอรัส (Cirrus) ที่ลอยอยู่ใกล้กับตำแหน่งของดวงอาทิตย์
ช่วงเวลาและโอกาสที่จะได้เห็นในไทย
ส่วนใหญ่จะพบได้บ่อยในช่วง ฤดูฝนหรือช่วงบ่ายถึงเย็นที่มีแดดจัดสลับกับเริ่มมีก่อตัวของพายุฝน (ตำแหน่งดวงอาทิตย์ทำมุมประมาณ 10-40 องศากับก้อนเมฆ) หากวันไหนเห็นเมฆฝนก้อนใหญ่กำลังพุ่งยอดขึ้นฟ้าในช่วงเย็น ลองสังเกตที่ยอดเมฆดูอาจจะมีหมวกสีรุ้งสวยๆ ปรากฏให้เห็น