ทีมกู้ภัยไทยร่วมภารกิจถ้ำลาว ย้อนบทเรียนจากถ้ำหลวงสู่ภารกิจใหม่

ย้อนกลับไปในช่วงเวลาที่คนทั้งโลกเอาใจช่วยภารกิจกู้ชีวิตทีมฟุตบอลเยาวชนหมูป่าอะคาเดมี่ที่ติดอยู่ภายในถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน จังหวัดเชียงราย เมื่อปี 2561 เหตุการณ์ครั้งนั้นกลายเป็นหนึ่งในภารกิจกู้ภัยถ้ำที่ผู้คนทั่วโลกจดจำ ไม่ใช่แค่เพราะมีเด็กและโค้ชรวม 13 ชีวิตติดอยู่ภายในถ้ำ แต่เพราะเป็นภารกิจที่รวมทีมกู้ภัย นักดำน้ำ ผู้เชี่ยวชาญด้านถ้ำ หน่วยซีล แพทย์ วิศวกร และอาสาสมัครจากหลายประเทศมาทำงานร่วมกันอย่างเข้มข้น

ภารกิจถ้ำหลวงยังทำให้สังคมไทยได้เห็นความสำคัญของงานกู้ภัยถ้ำมากขึ้น โดยเฉพาะทักษะเฉพาะทางที่ไม่ได้อาศัยแค่ความกล้า แต่ต้องมีการวางแผน การอ่านสภาพน้ำ การประเมินอากาศ การสื่อสาร และการทำงานเป็นทีมภายใต้แรงกดดันสูง

เมื่อเกิดเหตุคนติดถ้ำในประเทศเพื่อนบ้านอย่าง สปป.ลาว ชื่อของทีมกู้ภัยจากไทยจึงถูกพูดถึงอีกครั้ง เพราะหลายฝ่ายมองว่าไทยมีบทเรียนตรงจากถ้ำหลวง และมีบุคลากรที่เคยผ่านภารกิจลักษณะซับซ้อนมาแล้ว

รายงานข่าวต่างประเทศระบุว่า เหตุการณ์ในลาวเกี่ยวข้องกับกลุ่มชาวบ้านหรือคนงานที่เข้าไปในถ้ำ ก่อนถูกน้ำหลากและสภาพถ้ำที่ยากต่อการเข้าถึงตัดขาดทางออก โดยมีรายงานว่าพบผู้รอดชีวิตบางส่วนแล้ว ขณะที่การนำตัวออกมายังเป็นภารกิจที่ต้องใช้ความระมัดระวังสูง เพราะภายในถ้ำมีทางแคบ น้ำท่วมขัง และบางช่วงต้องอาศัยนักดำน้ำถ้ำที่มีประสบการณ์

สิ่งที่ทำให้ภารกิจนี้ถูกจับตา คือบรรยากาศที่ชวนให้นึกถึงถ้ำหลวง แม้รายละเอียดของเหตุการณ์จะไม่เหมือนกันทั้งหมด ทั้งเรื่องจำนวนผู้ประสบภัย ลักษณะถ้ำ ตำแหน่งที่ติดอยู่ และทรัพยากรในพื้นที่ แต่แก่นของภารกิจคล้ายกันตรงที่ทุกนาทีมีความหมาย และการตัดสินใจแต่ละขั้นต้องคำนึงถึงความปลอดภัยของทั้งผู้ติดถ้ำและทีมกู้ภัย

ในภารกิจลักษณะนี้ ทีมที่ถูกพูดถึงมากที่สุดมักเป็นกลุ่มนักดำน้ำถ้ำและกู้ภัยทางน้ำ เพราะต้องเข้าไปในพื้นที่ที่คนทั่วไปแทบไม่มีโอกาสเข้าไปได้ง่าย น้ำในถ้ำมักขุ่น มองเห็นน้อย ทางเดินแคบ และบางช่วงอาจมีโคลน หินคม หรือกระแสน้ำที่เปลี่ยนตลอดเวลา

นักดำน้ำถ้ำจึงต้องใช้เชือกนำทาง วางจุดปลอดภัย ประเมินปริมาณอากาศ และค่อย ๆ ขยับเข้าไปทีละช่วง ทุกอย่างต้องทำอย่างเป็นระบบ เพราะในถ้ำไม่มีทางลอยขึ้นสู่ผิวน้ำได้ทันทีเหมือนการดำน้ำทั่วไป ความผิดพลาดเล็กน้อยอาจกลายเป็นอันตรายใหญ่ได้รวดเร็ว

นอกจากทีมดำน้ำแล้ว ภารกิจกู้ภัยถ้ำยังต้องพึ่งทีมสนับสนุนภาคพื้นดินจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นทีมแพทย์ฉุกเฉิน เจ้าหน้าที่ลำเลียงอุปกรณ์ ทีมสูบน้ำ ทีมสื่อสาร ทีมสำรวจพื้นที่ และอาสาสมัครที่ช่วยจัดการเรื่องอาหาร แสงสว่าง เครื่องมือ และการประสานงานในพื้นที่

อีกกลุ่มที่มีบทบาทสำคัญแต่คนทั่วไปอาจไม่ค่อยเห็นภาพ คือทีมสำรวจถ้ำและผู้เชี่ยวชาญที่อ่านภูมิประเทศ เพราะภารกิจแบบนี้ไม่ได้ใช้แค่แรงหรือความกล้า แต่ต้องเข้าใจเส้นทางน้ำ ระดับน้ำ ความชื้น อากาศภายในถ้ำ และความเสี่ยงจากฝนที่อาจเปลี่ยนสถานการณ์ได้ตลอดเวลา

สิ่งที่ทำให้หลายคนสนใจ คือแม้ทั้งสองเหตุการณ์จะเป็น “คนติดถ้ำ” เหมือนกัน แต่ความยากไม่ได้เหมือนกันเลย

กรณีถ้ำหลวง ความยากหลักอยู่ที่น้ำ ระยะทาง และการวางระบบช่วยเหลือระยะยาว ภายในถ้ำมีเส้นทางยาวหลายกิโลเมตร บางช่วงแคบมาก น้ำขุ่นจนมองแทบไม่เห็น นักดำน้ำต้องใช้เชือกนำทางและเคลื่อนตัวอย่างระมัดระวัง การเดินทางเข้าไปถึงจุดที่ทีมหมูป่าติดอยู่ใช้เวลานาน และทุกฝ่ายต้องแข่งกับฝนในฤดูมรสุม

หลายคนอาจจำภาพท่อสูบน้ำ สายไฟ เครื่องปั่นไฟ ถังอากาศ และศูนย์ประสานงานบริเวณปากถ้ำได้ ภารกิจถ้ำหลวงกลายเป็นพื้นที่ปฏิบัติการขนาดใหญ่กลางภูเขา มีทั้งครัวสนาม ศูนย์สื่อสาร ทีมแพทย์ ทีมลำเลียง และอาสาสมัครจากหลายพื้นที่ การทำงานระดับนั้นต้องอาศัยการประสานงานมหาศาล

ส่วนภารกิจในลาว แม้รายละเอียดจะแตกต่างออกไป แต่เหตุผลหนึ่งที่ทีมจากไทยได้รับความสนใจ คือประสบการณ์จากถ้ำหลวงทำให้หลายฝ่ายรู้ว่าไทยมีคนที่เคยทำงานในสภาพแวดล้อมเสี่ยงสูงมาแล้ว จุดท้าทายของพื้นที่ลาวอยู่ที่ความห่างไกล การเข้าถึงอุปกรณ์หนัก ความพร้อมของระบบสื่อสาร และข้อมูลของถ้ำที่อาจมีไม่มากเท่าพื้นที่ที่มีการสำรวจมาก่อน

ถ้ำหลวงอย่างน้อยยังมีการสำรวจในระดับหนึ่ง มีเจ้าหน้าที่ดูแลพื้นที่ และอยู่ในประเทศที่สามารถระดมทรัพยากรจำนวนมากได้รวดเร็ว แต่ถ้ำบางแห่งในลาวอาจมีข้อมูลจำกัดกว่า ทีมกู้ภัยจึงต้องเริ่มจากการประเมินหน้างานอย่างละเอียดก่อนเดินหน้าขั้นต่อไป

อีกประเด็นที่ต่างกัน คือแรงสนับสนุนระดับนานาชาติ ตอนถ้ำหลวง สายตาทั่วโลกจับจ้องอยู่ตลอดเวลา ผู้เชี่ยวชาญจากหลายประเทศเดินทางเข้ามาช่วย อุปกรณ์พิเศษถูกลำเลียงเข้าพื้นที่ต่อเนื่อง และมีการระดมความรู้หลายด้านมาประกอบการตัดสินใจ

แต่ภารกิจในลาวไม่ได้อยู่ในระดับการติดตามของสื่อโลกเท่ากัน ทรัพยากร บุคลากร เครื่องมือ และการเข้าถึงผู้เชี่ยวชาญจึงอาจต่างออกไป ทำให้ทีมที่ลงพื้นที่ต้องพึ่งประสบการณ์ตรง การประเมินสถานการณ์เฉพาะหน้า และการทำงานร่วมกับเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นอย่างใกล้ชิด

ด้านสภาพจิตใจก็ต่างกันไม่น้อย

ถ้ำหลวงมีผู้ประสบภัยเป็นเด็กและโค้ชฟุตบอล ภาพครอบครัวที่รออยู่หน้าถ้ำทำให้แรงกดดันทางอารมณ์สูงมาก ทุกคนรู้ว่าภารกิจนี้เดิมพันด้วยชีวิต และทุกความเคลื่อนไหวถูกจับตามองจากทั่วโลก

ขณะที่ภารกิจในลาว แม้อาจไม่ได้ถูกสื่อทั่วโลกติดตามในระดับเดียวกัน แต่สำหรับทีมกู้ภัย ความเครียดไม่ได้ลดลง เพราะทุกภารกิจในถ้ำมีความเสี่ยงของตัวเอง ต่อให้เคยผ่านถ้ำหลวงมาแล้ว ก็ไม่ได้แปลว่าถ้ำใหม่จะง่ายกว่า ถ้ำแต่ละแห่งมีลักษณะเฉพาะ บางแห่งน้ำแรง บางแห่งโคลนหนา บางแห่งช่องอากาศจำกัด หรือบางแห่งมีหินคมที่อาจทำให้อุปกรณ์เสียหายได้

ประสบการณ์จากถ้ำหลวงจึงไม่ได้ทำให้ภารกิจใหม่ง่ายขึ้นโดยอัตโนมัติ แต่ทำให้ทีมกู้ภัยเข้าใจความเสี่ยงมากขึ้น รู้ว่าควรวางระบบอย่างไร รู้ว่าควรเตรียมอุปกรณ์สำรองแบบไหน และรู้ว่าความผิดพลาดเล็กน้อยในถ้ำอาจขยายเป็นเหตุร้ายแรงได้เร็วแค่ไหน

อีกเรื่องที่น่าสนใจคือ หลังเหตุการณ์ถ้ำหลวง งานกู้ภัยถ้ำของไทยถูกพูดถึงมากขึ้นอย่างชัดเจน ก่อนปี 2561 คนไทยจำนวนไม่น้อยอาจไม่คุ้นกับคำว่า cave diving หรือการดำน้ำถ้ำ แต่หลังจากนั้น มีการให้ความสำคัญกับการฝึก การเชื่อมเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ และการแลกเปลี่ยนความรู้กับต่างประเทศมากขึ้น

หลายคนอาจมองว่าภารกิจกู้ภัยจบลงเมื่อช่วยผู้ติดถ้ำออกมาได้ แต่สำหรับเจ้าหน้าที่จำนวนมาก งานจริงยังต้องดำเนินต่อ ทั้งการทบทวนขั้นตอน วิเคราะห์ข้อผิดพลาด และเตรียมพร้อมสำหรับเหตุการณ์ในอนาคต เพราะถ้ำ ภูเขา น้ำป่า และภัยธรรมชาติ ยังเป็นส่วนหนึ่งของภูมิประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และอุบัติเหตุลักษณะนี้ยังมีโอกาสเกิดขึ้นได้เสมอ

สิ่งที่น่าชื่นชมของทีมกู้ภัยไทยไม่ได้มีแค่ทักษะการดำน้ำหรือความกล้า แต่คือการทำงานร่วมกันของหลายฝ่าย ตั้งแต่เจ้าหน้าที่รัฐ ทีมแพทย์ นักกู้ภัย นักดำน้ำ ผู้เชี่ยวชาญพื้นที่ อาสาสมัคร ไปจนถึงคนในชุมชนที่ช่วยสนับสนุนหน้างาน ทุกหน้าที่มีความสำคัญ เพราะภารกิจในถ้ำไม่มีตำแหน่งเล็กหรือใหญ่ หากขาดส่วนใดส่วนหนึ่ง โอกาสสำเร็จก็ลดลงทันที

การที่ทีมจากไทยเข้าไปร่วมช่วยเหลือในลาว จึงไม่ได้สะท้อนแค่ประสบการณ์จากถ้ำหลวงเท่านั้น แต่ยังสะท้อนน้ำใจระหว่างเพื่อนบ้านในยามวิกฤต ท่ามกลางความมืด ความหนาว และความไม่แน่นอนภายในถ้ำ เป้าหมายเดียวของทุกฝ่ายคือการพาผู้ประสบภัยกลับออกมาให้ปลอดภัยที่สุด