2 ช้างสำคัญของไทย ที่โดดเด่นทั้งคชลักษณ์และเรื่องราวคู่แผ่นดิน

หากพูดถึงช้างสำคัญของไทยที่คนจำนวนมากจดจำได้ ทั้งในแง่คชลักษณ์ ความสง่างาม และเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ร่วมสมัย มักมีชื่อช้าง 2 เชือกที่ถูกกล่าวถึงอยู่เสมอ คือ พระเศวตอดุลยเดชพาหนฯ และพลายเอกชัย

แม้คำว่า “ช้างเผือก” จะทำให้หลายคนนึกถึงช้างที่มีสีขาวทั้งตัว แต่ตามตำราคชศาสตร์ การพิจารณาช้างสำคัญไม่ได้ดูจากสีเพียงอย่างเดียว ยังต้องพิจารณาลักษณะหลายส่วน เช่น ตา เพดานปาก เล็บ ขน ผิวหนัง ขนหาง และอวัยวะสำคัญอื่น ๆ ประกอบกัน

1. พระเศวตอดุลยเดชพาหนฯ หรือคุณพระเศวตใหญ่

พระเศวตอดุลยเดชพาหนฯ หรือที่คนไทยคุ้นในชื่อ “คุณพระเศวตใหญ่” เป็นช้างสำคัญคู่พระบารมีเชือกแรกในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9

ความโดดเด่นของพระเศวตอดุลยเดชพาหนฯ อยู่ที่คชลักษณ์งดงามและสมบูรณ์ เป็นช้างพลายรูปงาม มีลักษณะสำคัญหลายประการตามตำรา เช่น ตาขาวเจือเหลือง เพดานขาวเจือชมพู เล็บขาวเจือเหลืองอ่อน สีกายคล้ายสีบัวแดง และงาที่งามเรียว

ตามข้อมูลของสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร ช้างเชือกนี้ถูกพบจากจังหวัดกระบี่ และได้รับการน้อมเกล้าฯ ถวายเมื่อปี พ.ศ. 2501 ก่อนมีพระราชพิธีสมโภชขึ้นระวางช้างสำคัญในปี พ.ศ. 2502

ภายหลัง พระเศวตอดุลยเดชพาหนฯ ได้ยืนโรง ณ โรงช้างต้น พระราชวังไกลกังวล อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ และล้มลงเมื่อวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2553

2. พลายเอกชัย ช้างที่มีคชลักษณ์พิเศษและเป็นที่สนใจในปัจจุบัน

อีกชื่อหนึ่งที่ถูกพูดถึงมากในยุคปัจจุบันคือ “พลายเอกชัย” ช้างพลายที่มีลักษณะภายนอกหลายส่วนเข้าข่ายคชลักษณ์ของช้างสำคัญ จนได้รับความสนใจจากประชาชนและสื่อหลายสำนัก

พลายเอกชัยมีลักษณะเด่น เช่น ตาขาว เพดานขาว เล็บขาว ขนขาว พื้นหนังขาวหรือคล้ายสีหม้อใหม่ ขนหางขาว และอัณฑโกศขาวหรือคล้ายสีหม้อใหม่ ซึ่งเป็นกลุ่มลักษณะที่มักถูกกล่าวถึงในตำราคชลักษณ์

รายงานข่าวของ Thai PBS เมื่อปี พ.ศ. 2562 ระบุว่า พลายเอกชัยอยู่ในความดูแลของศูนย์อนุรักษ์ช้างทองคำ จังหวัดมหาสารคามในขณะนั้น และอยู่ระหว่างรอการตรวจสอบจากสำนักพระราชวัง จึงควรกล่าวอย่างรอบคอบว่าเป็นช้างที่มีลักษณะเข้าข่ายช้างสำคัญ มากกว่าจะฟันธงเกินข้อมูลที่มีอยู่

ด้วยรูปร่างใหญ่โต งายาว และคชลักษณ์ที่เด่นชัด พลายเอกชัยจึงกลายเป็นช้างที่หลายคนให้ความสนใจ ทั้งในฐานะช้างที่มีลักษณะพิเศษ และในฐานะสัญลักษณ์หนึ่งของความเชื่อเรื่องช้างมงคลในสังคมไทย

เกร็ดความรู้เรื่องช้างเผือก

คำว่า “ช้างเผือก” ในความเข้าใจทั่วไป อาจทำให้หลายคนนึกถึงช้างสีขาวสะอาดทั้งตัว แต่ในทางคชศาสตร์ ช้างสำคัญอาจมีสีและลักษณะที่แตกต่างกันได้ สิ่งสำคัญคือการพิจารณาคชลักษณ์โดยรวม ไม่ใช่ดูจากสีตัวเพียงอย่างเดียว

พระเศวตอดุลยเดชพาหนฯ จึงเป็นตัวอย่างสำคัญของช้างคู่พระบารมีในประวัติศาสตร์ไทยร่วมสมัย ส่วนพลายเอกชัยเป็นช้างที่มีคชลักษณ์พิเศษและยังถูกพูดถึงในฐานะช้างมงคลที่ผู้คนให้ความสนใจมากในยุคปัจจุบัน

เรื่องราวของช้างทั้งสองเชือกสะท้อนให้เห็นว่า ช้างไม่ได้เป็นเพียงสัตว์ใหญ่คู่บ้านคู่เมือง แต่ยังผูกพันกับวัฒนธรรม ความเชื่อ และประวัติศาสตร์ไทยมาอย่างยาวนาน