ไอซ์แลนด์ ประเทศที่ไฟฟ้าแทบทั้งหมดมาจากน้ำและความร้อนใต้พิภพ

ไอซ์แลนด์ไม่ได้เป็นแค่ประเทศน้ำตก ธารน้ำแข็ง และภูเขาไฟสวย ๆ สำหรับนักท่องเที่ยว แต่ยังเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ชัดที่สุดของโลกว่า ประเทศเล็ก ๆ ก็ใช้พลังงานสะอาดเป็นฐานหลักของชีวิตประจำวันได้จริง

ตัวเลขที่ทำให้ไอซ์แลนด์ถูกพูดถึงอยู่เสมอคือเรื่องไฟฟ้า ข้อมูลของ IRENA ระบุว่า ปี 2023 ไอซ์แลนด์ผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน 20,245 กิกะวัตต์-ชั่วโมง หรือคิดเป็น 100% ของการผลิตไฟฟ้าในประเทศ โดยมาจากพลังน้ำราว 70% และพลังงานความร้อนใต้พิภพราว 30%

สั้น ๆ คือ ไฟฟ้าของประเทศนี้แทบไม่ต้องพึ่งถ่านหินหรือน้ำมันเลย

เหตุผลสำคัญอยู่ที่ทำเลของประเทศ ไอซ์แลนด์ตั้งอยู่บนแนวธรณีวิทยาที่มีภูเขาไฟและแหล่งความร้อนใต้พิภพจำนวนมาก น้ำร้อนใต้ดินที่หลายประเทศทำได้แค่ฝันถึง ที่นี่ถูกนำมาใช้ทั้งผลิตไฟฟ้าและส่งเข้าระบบทำความร้อนให้บ้านเรือน โรงเรียน อาคารสำนักงาน ไปจนถึงสระน้ำร้อนที่เป็นภาพจำของประเทศ

ข้อมูลจากบทความของสหประชาชาติยังระบุว่า บ้านประมาณ 9 ใน 10 หลังของไอซ์แลนด์ใช้ความร้อนจากพลังงานใต้พิภพโดยตรง นี่เป็นจุดที่น่าสนใจกว่าแค่คำว่า “ไฟฟ้าสะอาด” เพราะในประเทศอากาศหนาว การทำความร้อนคือภาระพลังงานก้อนใหญ่ ถ้าต้องใช้น้ำมันหรือก๊าซ ต้นทุนและมลพิษจะสูงขึ้นมาก

แต่ไอซ์แลนด์ไม่ได้สะอาดหมดทุกด้านจนไม่มีปัญหาเหลืออยู่

จุดที่ต้องพูดให้ตรงคือ พลังงานสะอาดของไอซ์แลนด์เด่นมากในภาคไฟฟ้าและความร้อน ส่วนภาคขนส่ง การประมง และกิจกรรมบางอย่างของอุตสาหกรรมยังพึ่งพาน้ำมันอยู่ ข้อมูลพลังงานของ IEA ยังแสดงให้เห็นว่าน้ำมันยังเป็นส่วนหนึ่งของระบบพลังงานประเทศนี้ ไม่ได้หายไปทั้งหมด

เพราะฉะนั้น ถ้าจะบอกว่า “ไอซ์แลนด์ใช้พลังงานสะอาดมากที่สุด” ควรพูดให้แม่นขึ้นว่า ไอซ์แลนด์เป็นหนึ่งในประเทศที่ผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนได้สูงที่สุดในโลก และมีระบบทำความร้อนจากพลังงานใต้พิภพที่โดดเด่นมาก ไม่ใช่ประเทศที่เลิกใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลได้หมดทุกอย่างแล้ว

เมื่อเทียบกับประเทศอย่างนอร์เวย์ สวีเดน หรือเดนมาร์ก แต่ละแห่งมีจุดแข็งต่างกัน นอร์เวย์เด่นด้านไฟฟ้าพลังน้ำและรถยนต์ไฟฟ้า เดนมาร์กขึ้นชื่อเรื่องพลังงานลม ส่วนไอซ์แลนด์พิเศษตรงที่ใช้ “พลังน้ำ + ความร้อนใต้พิภพ” เป็นคู่หลัก และทรัพยากรนี้เข้ากับสภาพภูมิประเทศของตัวเองพอดี

บทเรียนจากไอซ์แลนด์จึงไม่ใช่ว่าทุกประเทศต้องทำตามแบบเดียวกัน เพราะไทย ญี่ปุ่น เยอรมนี หรือสิงคโปร์ ไม่ได้มีภูเขาไฟและน้ำร้อนใต้ดินแบบเดียวกัน

แต่สิ่งที่ลอกได้คือวิธีคิด ใช้ทรัพยากรที่ประเทศมีให้คุ้ม วางระบบระยะยาว และอย่ามองพลังงานสะอาดเป็นแค่โครงการโชว์สวย ๆ ชั่วคราว

ไอซ์แลนด์ทำเรื่องนี้มาหลายสิบปี จนพลังงานสะอาดไม่ได้อยู่แค่ในรายงานของรัฐบาล แต่อยู่ในปลั๊กไฟ เครื่องทำความร้อน และน้ำอุ่นที่คนใช้กันทุกวัน นั่นแหละคือเหตุผลที่ชื่อของประเทศเล็ก ๆ กลางมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือยังถูกหยิบมาเป็นตัวอย่างอยู่เรื่อย ๆ