ชาวฮิมบาแห่งนามิเบีย ทำไมผู้หญิงหลายคนไม่อาบน้ำ แต่ยังดูแลตัวเองได้

ผู้หญิงชาวฮิมบาหลายคนไม่ได้อาบน้ำแบบที่คนเมืองคุ้นเคย คือเปิดฝักบัว ใช้สบู่ แล้วล้างตัวด้วยน้ำทุกวัน

แต่นั่นไม่ได้แปลว่าไม่ดูแลร่างกาย

ชาวฮิมบา หรือ OvaHimba เป็นกลุ่มชนพื้นเมืองที่อาศัยอยู่แถบคูเนเน ทางตอนเหนือของนามิเบีย และบางส่วนข้ามไปถึงตอนใต้ของแองโกลา พื้นที่นี้แห้งแล้ง น้ำไม่ใช่ของใช้ฟุ่มเฟือย แต่เป็นของจำเป็นสำหรับดื่ม ทำอาหาร และเลี้ยงสัตว์ ซึ่งเป็นฐานชีวิตของชุมชนเลี้ยงปศุสัตว์กึ่งเร่ร่อนกลุ่มนี้

เพราะน้ำมีค่า วิถีทำความสะอาดของผู้หญิงฮิมบาจึงออกมาอีกแบบหนึ่ง ไม่ใช่ไม่สะอาด แต่เป็นการปรับตัวกับพื้นที่ที่อยู่มาหลายชั่วอายุคน

สิ่งที่เห็นเด่นที่สุดคือสีแดงบนผิวและเส้นผม สีนี้มาจาก “โอต์จิเซ” หรือ Otjize ส่วนผสมของผงดินแดงโอเชอร์กับไขมันเนย บางครั้งมีกลิ่นหอมจากยางไม้หรือสมุนไพร ทาลงบนผิวและผมจนเกิดสีแดงอมส้มที่กลายเป็นภาพจำของชาวฮิมบา

โอต์จิเซไม่ได้มีไว้เพื่อความสวยอย่างเดียว

ในพื้นที่ร้อน แห้ง และมีฝุ่น ผิวหนังต้องเจอกับแดดแรง แมลง และความแห้งตึงอยู่เรื่อย ๆ ส่วนผสมนี้ช่วยเคลือบผิว ลดการสูญเสียความชุ่มชื้น และทำให้ผิวไม่สัมผัสสภาพแวดล้อมโดยตรงเกินไป แหล่งข้อมูลหลายแห่งยังระบุว่า ชาวฮิมบาใช้โอต์จิเซร่วมกับการอบควันเพื่อการดูแลร่างกายในชีวิตประจำวัน

อีกอย่างที่น่าสนใจคือ “การอาบควัน”

ผู้หญิงจะใช้สมุนไพรหรือยางไม้หอมวางเหนือถ่านร้อน ให้เกิดควัน แล้วให้ควันอบผ่านร่างกายและเสื้อผ้า บางครั้งใช้ผ้าคลุมเพื่อให้ควันอยู่รอบตัว วิธีนี้ช่วยให้เกิดกลิ่นหอมแบบสมุนไพร และเป็นส่วนหนึ่งของการทำความสะอาดในวันที่ไม่ได้ใช้น้ำ

ประเด็นที่ควรระวังคือคำว่า “ไม่อาบน้ำตลอดชีวิต” ถ้าเขียนแรงเกินไปอาจทำให้คนอ่านเข้าใจผิด เพราะวิถีของแต่ละครอบครัวและแต่ละพื้นที่ไม่เหมือนกันทั้งหมด ข้อมูลที่พบรองรับได้ชัดกว่าคือ ผู้หญิงฮิมบาแบบดั้งเดิมจำนวนมากไม่ใช้น้ำอาบในชีวิตประจำวัน และมีวิธีทำความสะอาดร่างกายด้วยโอต์จิเซกับควันหอมแทน

นี่คือวัฒนธรรม ไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาดไว้ให้ใครตัดสิน

สีแดงบนผิวของผู้หญิงฮิมบาเกี่ยวพันกับความงาม ตัวตน และการอยู่กับสภาพแวดล้อมแบบทะเลทรายมาอย่างยาวนาน มองจากสายตาคนนอก อาจดูไม่คุ้น แต่สำหรับชุมชนที่น้ำคือชีวิต การใช้น้ำให้น้อยที่สุดคือเหตุผลที่ตรงไปตรงมามาก

และบางที ความสะอาดก็ไม่ได้มีหน้าตาเดียวเสมอไป