"อีกา" จำหน้าคุณได้! แถมยังนำคุณไป "เม้าท์มอย" ต่อเพื่อนๆ ในฝูงของมันด้วย

ถ้าเคยมีอีกาตัวหนึ่งมองคุณนิ่ง ๆ จากเสาไฟหรือกิ่งไม้ อย่าเพิ่งคิดว่ามันแค่มองผ่าน ๆ

งานวิจัยจากทีมของ John Marzluff แห่ง University of Washington ทำให้เรื่องนี้น่าสนใจกว่านั้นมาก เพราะอีกาบางตัวไม่ได้แค่จำ “คน” ได้ แต่จำใบหน้าที่มันเคยรู้สึกว่าเป็นอันตรายได้ด้วย

การทดลองเริ่มขึ้นตั้งแต่ปี 2006 ใกล้เมืองซีแอตเทิล สหรัฐอเมริกา นักวิจัยสวมหน้ากากใบหนึ่งขณะดักจับอีกาป่า เพื่อติดเครื่องหมายที่ขาแล้วปล่อยกลับไปตามเดิม หลังจากนั้น เมื่อมีคนสวมหน้ากากใบเดิมเดินผ่านพื้นที่เดิม อีกาหลายตัวก็เริ่มส่งเสียงร้องเตือนและบินตามก่อกวนทันที แม้คนที่ใส่หน้ากากจะไม่ใช่คนเดิมที่เคยจับมันก็ตาม

ตรงนี้แหละที่ทำให้งานวิจัยดังขึ้นมา

ในบทความวิชาการปี 2010 ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Animal Behaviour ทีมวิจัยรายงานว่า อีกาอเมริกันสามารถแยกแยะ “หน้ากากอันตราย” ออกจากหน้ากากอื่นได้ และยังตอบสนองต่อหน้ากากนั้นต่อเนื่องอย่างน้อย 2.7 ปี หลังเหตุการณ์ดักจับครั้งแรก งานทดลองใช้จุดศึกษาหลายแห่งใกล้ซีแอตเทิล โดยแต่ละพื้นที่มีหน้ากากที่เกี่ยวข้องกับการจับอีกาและหน้ากากควบคุมแยกกันอย่างชัดเจน

พูดง่าย ๆ คือ มันไม่ได้โกรธคนมั่ว ๆ

มันจำ “หน้า” ที่โยงกับประสบการณ์ไม่ดีได้

ต่อมา งานวิจัยอีกชิ้นใน Proceedings of the Royal Society B ศึกษาต่อว่า ความรู้นี้แพร่ไปถึงอีกาตัวอื่นได้อย่างไร ผลที่พบคือ อีกาที่ไม่ได้ถูกจับเองก็เรียนรู้จากเสียงเตือนและพฤติกรรมของอีกาตัวอื่นได้ เมื่อเห็นเพื่อนในฝูงรุมร้องใส่คนสวมหน้ากากเดิม มันก็เข้าร่วมด้วย และในระยะยาวพฤติกรรมเตือนภัยลักษณะนี้สามารถกระจายออกไปในพื้นที่ได้

ที่เล่าว่าอีกาเอาเราไป “เม้าท์มอย” กับเพื่อน ๆ อาจเป็นภาษาพูดแบบขำ ๆ แต่แก่นของเรื่องไม่ผิดนัก พวกมันไม่ได้คุยกันแบบมนุษย์ แต่ใช้เสียงร้อง ท่าที และการรวมฝูงเพื่อบอกว่า สิ่งนี้น่าสงสัย หรือสิ่งนี้อันตราย

แค่นั้นก็พอแล้วสำหรับอีกาตัวอื่น

เรื่องน่าทึ่งอีกอย่างคือ การจดจำไม่ได้หายไปง่าย ๆ รายงานของ University of Washington ระบุว่า โครงการทดลองที่เริ่มในปี 2006 มีการติดตามผลยาวนานมาก และพฤติกรรมตอบสนองต่อหน้ากากค่อย ๆ ลดลงหลังผ่านไปหลายปี โดยมีรายงานว่าในปี 2023 หรือราว 17 ปีหลังเริ่มทดลอง การเดินสวมหน้ากากในจุดหนึ่งไม่พบอีกาที่ส่งเสียงดุใส่อีกแล้ว

ประเด็นนี้ควรเล่าให้แม่นนิดหนึ่ง ไม่ใช่ว่าอีกาทุกตัวจะ “แค้นตลอดชีวิต” แบบในการ์ตูน แต่งานวิจัยชี้ว่าอีกาสามารถจำภัยคุกคามที่จำเพาะเจาะจงได้นาน และความรู้นั้นส่งต่อในกลุ่มได้ผ่านการสังเกต

นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมอีกาในเมืองจึงดูฉลาดกว่าที่หลายคนคิด ชีวิตในพื้นที่ที่มีคนอยู่เยอะบังคับให้มันต้องอ่านสถานการณ์ให้เป็น คนบางคนให้อาหาร บางคนไล่ บางคนทำร้าย ถ้าแยกไม่ออก ชีวิตก็เสี่ยงขึ้นทันที

อีกาจึงไม่ได้แค่บินผ่านเมือง

มันอ่านเมืองอยู่ด้วย

John Marzluff ซึ่งปัจจุบันเป็นศาสตราจารย์กิตติคุณของ University of Washington ศึกษาเรื่องนกวงศ์กา หรือ corvids เช่น อีกา กาเรเวน และนกเจย์ มานาน โดยงานของเขาเน้นความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับนกในสภาพแวดล้อมเมืองและชานเมือง

เรื่องนี้ยังทำให้เราต้องมองนกบางชนิดใหม่ ไม่ใช่แค่อีกาเท่านั้น งานวิจัยในนกกางเขนและนกชนิดอื่น ๆ ก็พบความสามารถในการจำคนหรือแยกแยะมนุษย์รายบุคคลได้ในบางสถานการณ์ เพียงแต่กรณีอีกาของ University of Washington เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ชัดและเล่าต่อได้ง่ายที่สุด เพราะมีภาพจำเรื่องหน้ากาก การร้องเตือน และความจำระยะยาวครบในงานเดียว

ครั้งหน้าถ้าเดินผ่านอีกาแล้วมันร้องใส่ ก็อย่าเพิ่งรีบตีความว่ามันนิสัยไม่ดี

บางทีมันอาจแค่จำอะไรบางอย่างได้ดีกว่าที่เราคิด