"สมเสร็จมลายู" ฟอสซิลมีชีวิตผู้รวมร่างสัตว์หิมพานต์ สู่วิกฤตสายพันธุ์ที่ใกล้สูญพันธุ์

อัศจรรย์ "สมเสร็จมลายู" ฟอสซิลมีชีวิตผู้รวมร่างสัตว์หิมพานต์ สู่วิกฤตสายพันธุ์ที่ใกล้สูญพันธุ์

        บนโลกใบนี้มีสิ่งมีชีวิตมากมายที่ธรรมชาติสร้างสรรค์ขึ้นมาได้อย่างแปลกตา แต่คงไม่มีสัตว์ชนิดใดที่จะชวนให้ตื่นตาตื่นใจและดูอัศจรรย์ใจได้เท่ากับ "สมเสร็จมลายู" (Malayan Tapir) สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่ที่เปรียบเสมือน "ฟอสซิลที่มีชีวิต" เนื่องจากพวกมันมีรูปร่างลักษณะที่แทบจะไม่แปรเปลี่ยนไปเลยตลอดหลายล้านปีที่ผ่านมา ด้วยรูปลักษณ์อันเป็นเอกลักษณ์ที่ดูเหมือนการนำเอาชิ้นส่วนของสัตว์หลากชนิดมารวมกัน ทำให้สมเสร็จกลายเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองและเป็นหนึ่งในสัตว์ลึกลับแห่งป่าดิบชื้นที่หาชมได้ยากยิ่งในปัจจุบัน

รูปลักษณ์สะดุดตา และกลไกการพรางตัวตามธรรมชาติ

        สมเสร็จมลายูจัดเป็นสมเสร็จชนิดเดียวที่สามารถพบได้ในทวีปเอเชีย และถือเป็นชนิดที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในบรรดาสมเสร็จทั้งหมด 4 ชนิดทั่วโลก เมื่อโตเต็มวัยจะมีน้ำหนักมากถึง 250–320 กิโลกรัม และมีความยาวลำตัวราว 1.8–2.4 เมตร

        ลักษณะเด่นภายนอกคือสีผิวที่ตัดกันอย่างชัดเจน โดยส่วนหัวและขาจะมีสีดำสนิท ขณะที่ช่วงกลางลำตัวไปจนถึงส่วนท้ายจะมีแถบสีขาวขนาดใหญ่พาดผ่าน ซึ่งแถบสีนี้ไม่ใช่แค่ความสวยงาม แต่เป็นกลไกการพรางตัวขั้นยอดเยี่ยมในป่าทึบ เพราะเมื่อสมเสร็จยืนอยู่ในเงามืด แถบสีขาวจะทำให้รูปร่างของมันดูบิดเบือนไป ไม่เหมือนรูปทรงของสิ่งมีชีวิต ช่วยลดความสนใจและทำให้สัตว์นักล่าเกิดความสับสนได้เป็นอย่างดี

        นอกจากนี้ สมเสร็จยังมีส่วนของจมูกและริมฝีปากบนที่ยื่นยาวออกมาคล้ายงวงช้างขนาดเล็ก ซึ่งมีความยืดหยุ่นสูงมากจนสามารถใช้หยิบจับใบไม้ กิ่งไม้ หรือดมกลิ่นได้อย่างดีเยี่ยม แม้ว่าสายตาของมันจะไม่ค่อยดีนัก แต่ระบบประสาทสัมผัสในการดมกลิ่นและการรับฟังเสียงกลับพัฒนาจนเข้าขั้นเลิศเลอ เพื่อใช้ในการดำรงชีวิตและระวังภัย

วิถีชีวิตสันโดษและถิ่นที่อยู่อาศัย

        สมเสร็จมลายูชอบใช้ชีวิตอยู่อย่างสันโดษตามลำพังในป่าดิบชื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์ มีพุ่มไม้หนาทึบ และต้องอยู่ใกล้กับแหล่งน้ำสะอาด เนื่องจากพวกมันเป็นสัตว์ที่รักการว่ายน้ำเป็นชีวิตจิตใจ มักจะลงไปแช่น้ำเพื่อคลายความร้อน และใช้แหล่งน้ำเป็นชัยภูมิในการว่ายน้ำหลบหนีศัตรู โดยจะออกหากินพืชตระกูลใบไม้ ผลไม้ป่าที่ร่วงหล่น และพืชน้ำเป็นหลักในช่วงเวลาพลบค่ำไปจนถึงเวลากลางคืน

        สำหรับในประเทศไทย มักจะพบตัวสมเสร็จได้ตามผืนป่าดิบชื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์สูงในบริเวณภาคใต้และภาคตะวันตก เช่น เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฮาลา-บาลา หรือตามแนวผืนป่าตะนาวศรี นอกจากนี้ยังสามารถพบกระจายตัวอยู่ในประเทศเพื่อนบ้านอย่างพม่า มาเลเซีย และเกาะสุมาตราของประเทศอินโดนีเซียอีกด้วย

จากสัตว์ในป่าหิมพานต์สู่วิกฤตการณ์ใกล้สูญพันธุ์

        ในทางคติความเชื่อและวรรณคดีไทย สมเสร็จถูกจัดให้เป็นสัตว์จำพวกสัตว์หิมพานต์ชนิดหนึ่ง ด้วยเพราะรูปร่างที่แปลกประหลาดจนคนโบราณเชื่อกันว่า มันถูกสร้างขึ้นมาจากชิ้นส่วนของสัตว์หลายชนิดมาผสมรวมกันจนเสร็จสมบูรณ์ อันประกอบไปด้วย

• มีจมูกยื่นยาวคล้ายงวงช้าง

• มีใบหูหนาคล้ายแรด

• มีสัดส่วนลำตัวอวบใหญ่คล้ายหมี

• มีลักษณะกีบเท้าคล้ายแรด

• มีหางสั้นกุดคล้ายหมู

        ทว่าในโลกความเป็นจริง ปัจจุบันสมเสร็จมลายูกำลังเผชิญกับวิกฤตครั้งใหญ่ โดยถูกจัดให้อยู่ในสถานะ "ใกล้สูญพันธุ์" (Endangered) ตามบัญชีแดงของสหภาพระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) ซึ่งภัยคุกคามหลักล้วนเกิดจากน้ำมือของมนุษย์ ทั้งการบุกรุกทำลายผืนป่าดิบชื้นเพื่อเปลี่ยนเป็นพื้นที่เกษตรกรรมเชิงเดี่ยวอย่างสวนปาล์มหรือสวนยางพารา ทำให้ผืนป่าที่เคยต่อเนื่องถูกตัดขาดออกจากกัน การขยายตัวของเส้นทางคมนาคมตัดผ่านป่าที่ทำให้สมเสร็จประสบอุบัติเหตุถูกรถชนอยู่บ่อยครั้ง ตลอดจนการเดินไปติดกับดักหรือบ่วงเลวร้ายที่นายพรานดักไว้เพื่อล่าสัตว์ชนิดอื่น

        สรุปภาพรวมและแนวทางการอยู่รอด สมเสร็จมลายูคือประจักษ์พยานแห่งวิวัฒนาการอันเก่าแก่และเป็นฟันเฟืองชิ้นสำคัญในการรักษาสมดุลของระบบนิเวศป่าชายเลนและป่าดิบชื้น การที่พวกมันมีนิสัยขี้อาย รักสงบ และไม่เป็นอันตรายต่อมนุษย์ ทำให้การคงอยู่ของสมเสร็จขึ้นอยู่กับความสมบูรณ์ของป่าไม้เป็นหลัก ดังนั้น การร่วมกันอนุรักษ์และปกป้องผืนป่าธรรมชาติไม่ให้ถูกทำลายไปมากกว่านี้ จึงเป็นกุญแจดอกสำคัญที่สุดที่จะช่วยต่อลมหายใจและรักษาเผ่าพันธุ์ของสัตว์หิมพานต์ที่มีชีวิตชนิดนี้ให้อยู่คู่กับผืนป่าเอเชียต่อไป