ทำไม ฟีโรโมน คือการสื่อสารแบบเงียบ แต่ได้ผล? เสน่ห์เคมีที่น่าค้นหา

ทำไม? ฟีโรโมน คือการสื่อสารแบบเงียบ แต่ได้ผล

ดูสิ ผู้ชายคนนี้ดูดีจัง มีแต่คนเข้าหา หรือทำไมนะ ผู้หญิงคนนี้ช่างน่ามองน่าเข้าใกล้ ไม่จำเป็นต้องหล่อต้องสวย แต่ดึงดูดเพศตรงข้ามได้ดีเหลือเกิน เหตุผลหลัก ๆ คงเป็นเพราะ "สารเคมีมหัศจรรย์" ที่สิ่งมีชีวิตรวมทั้งสัตว์ แมลง และพืช ปล่อยออกมาตามธรรมชาติ

สารนี้ถูกสร้างขึ้นและหลั่งออกจากร่างกายเพื่อทำหน้าที่เป็น "สัญญาณที่ส่งผ่านไปในอากาศ เป็นการสื่อสารที่เงียบ แต่ได้ผล" เพราะสารนี้จะช่วยกระตุ้นให้สิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกันเกิดการเปลี่ยนแปลงด้านอารมณ์และพฤติกรรม ไม่ว่าจะเป็นผู้หญิง ผู้ชาย สัตว์ตัวผู้ หรือตัวเมีย เราจึงเรียกสารนี้ว่า "ฟีโรโมน" (Pheromone)

สารที่เป็นเสมือนเสน่ห์ทางเคมีที่เด่นชัดที่สุด เห็นตัวอย่างชัดเจนอย่างเช่น "มด" สังเกตว่ามดจะเดินตามกันเป็นทางยาว แทบจะไม่แตกแถวออกจากกันและไม่หลงทางเมื่อพบแหล่งอาหารนั่นก็เพราะพวกมันหลั่งฟีโรโมนนำทาง (Trail Pheromones) ไว้ หรือในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เช่น ตัวเมียมักหลั่งกลิ่นเฉพาะตัวเพื่อส่งสัญญาณว่าพร้อมต่อการผสมพันธุ์ ช่วยให้ตัวผู้สามารถแกะรอยตามหาคู่ได้อย่างแม่นยำแม้จะอยู่ในระยะไกล รวมถึงการใช้กระตุ้นสัญญาณเตือนภัย ให้เตรียมพร้อมต่อสู้หรืออพยพหลบภัยอย่างทันท่วงที

แล้ว "ฟีโรโมนในมนุษย์" ล่ะ? เรื่องนี้มีความซับซ้อนและน่าค้นหากว่านั้นมาก ต่อมกลิ่นในร่างกายของเรา โดยเฉพาะบริเวณใต้รักแร้และจุดซ่อนเร้น สามารถขับสารกลุ่มสเตียรอยด์ เช่น สารแอนโดรสตาดิอีโนน (Androstadienone) ในผู้ชาย หรือสารเอสทราเทตราเอนอล (Estratetraenol) ในผู้หญิง ซึ่งเป็นสารที่นักวิทยาศาสตร์คาดว่าอาจเกี่ยวข้องกับระบบรับกลิ่นและอารมณ์ความปรารถนา

อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันยังไม่มีข้อสรุปทางวิทยาศาสตร์ที่แน่ชัด 100% ว่าฟีโรโมนสามารถส่งผลกระทบและควบคุมพฤติกรรมของมนุษย์ได้โดยตรงเหมือนในสัตว์ เนื่องจากมนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่มีวิวัฒนาการทางสมองชั้นสูง การตัดสินใจในพฤติกรรมต่าง ๆ เช่น การเลือกคู่ การจะตกหลุมรัก หรือการพึ่งพากัน ยังถูกหล่อหลอมและควบคุมด้วยปัจจัยที่ละเอียดอ่อนกว่านั้น ทั้งเรื่องรูปลักษณ์ นิสัยใจคอ และประสบการณ์ส่วนตัว คงต้องอาศัยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์เพื่อศึกษากันต่อไป แต่สิ่งหนึ่งที่ปฏิเสธไม่ได้คือ "กลิ่นกายที่สะอาดและเหมาะสม" ก็คือเสน่ห์ดึงดูดขั้นแรกที่ส่งผลต่อความประทับใจได้ทันทีโดยไม่ต้องเอ่ยปากพูด