“เจ้าปีกครุฑ” เทอโรซอร์ชนิดใหม่ของโลก ตัวแรกในไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

        วงการบรรพชีวินวิทยาไทยและภูมิภาคอาเซียนต้องจารึกประวัติศาสตร์หน้าใหม่ เมื่อมีการค้นพบฟอสซิล "เทอโรซอร์" (Pterosaur) หรือสัตว์เลื้อยคลานบินได้ชนิดใหม่ของโลกในประเทศไทย ซึ่งได้รับการตีพิมพ์ลงในวารสารวิชาการระดับสากล Cretaceous Research การค้นพบครั้งนี้ไม่เพียงแต่เป็นหลักฐานชิ้นสำคัญที่ยืนยันว่าน่านฟ้าไทยเมื่อร้อยกว่าล้านปีก่อนเคยมีเจ้าแห่งเวหาครอบครองอยู่ แต่ยังช่วยเติมเต็มช่องว่างของแผนที่วิวัฒนาการและการกระจายพันธุ์ของสัตว์ดึกดำบรรพ์ในระดับโลกได้อย่างน่าอัศจรรย์

ที่มาของนามพระราชทานกึ่งสากล และพิกัดการค้นพบ

        สัตว์เลื้อยคลานบินได้ชนิดใหม่นี้ได้รับการตั้งชื่อวิทยาศาสตร์อย่างเป็นทางการว่า Garudapterus buffetauti (การูแดปเทอรัส บุฟโตติ) ซึ่งซ่อนความหมายอันลึกซึ้งไว้ในรายละเอียด:

• Garudapterus: มาจากการผสมคำว่า "ครุฑ" (Garuda) พญานกในปกรณัมไทย กับคำว่า "-pterus" ในภาษากรีกที่แปลว่าปีก รวมกันมีความหมายตรงตัวว่า "เจ้าปีกครุฑ"

• buffetauti: ตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่ ดร.เอริก บุฟโต (Dr. Eric Buffetaut) นักบรรพชีวินวิทยาชาวฝรั่งเศส ผู้ทุ่มเทอุทิศตนศึกษาฟอสซิลและไดโนเสาร์ในประเทศไทยมาอย่างยาวนานกว่า 40 ปี

สำหรับพิกัดและอายุอานามของเจ้าปีกครุฑ ถูกขุดพบที่บริเวณอ่างเก็บน้ำพระปรง อำเภอวัฒนานคร จังหวัดสระแก้ว ซึ่งอยู่ในชั้นหินของหมวดเสาขัว (Sao Khua Formation) มีอายุเก่าแก่ย้อนไปในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 130 ล้านปีที่แล้ว ซึ่งการค้นพบครั้งนี้ยังพิสูจน์ให้เห็นว่าพื้นที่ภาคเอกของไทยมีศักยภาพด้านซากดึกดำบรรพ์ที่สมบูรณ์ไม่แพ้แหล่งขุดค้นชื่อดังในภาคอีสาน

ปริศนากระดูกโปร่ง และชิ้นส่วนที่เหลือรอด

        ในระดับโลก การค้นพบฟอสซิลของเทอโรซอร์เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ยากมาก เนื่องจากกระดูกของสัตว์เลื้อยคลานบินได้มีวิวัฒนาการทางแอร์โรไดนามิค (Aerodynamics) ให้มีความบางและโปร่ง ข้างในมีถุงลมคล้ายกระดูกนกปัจจุบันเพื่อลดน้ำหนักสำหรับการบิน ทำให้โครงสร้างแตกหัก ผุพัง และสลายตัวได้ง่ายก่อนจะเกิดกระบวนการกลายเป็นหิน

        แต่สำหรับ Garudapterus buffetauti นักวิทยาศาสตร์กลับโชคดีที่ได้พบชิ้นส่วนสำคัญที่ระบุอัตลักษณ์ได้ชัดเจน ได้แก่:

1. ส่วนปลายของขากรรไกรบน (Anterior part of Upper Jaw)

2. ฟันที่ยังคงความสมบูรณ์อีกจำนวน 5 ซี่

ลักษณะทางกายภาพและพฤติกรรมนักล่าแห่งห้วงน้ำ

        นักบรรพชีวินวิทยาจัดให้เจ้าปีกครุฑอยู่ในกลุ่มเทอโรแดคทิลลอยด์ (Pterodactyloidea) ในวงศ์ย่อยนาโธซอรีน (Gnathosaurinae) โดยมีลักษณะเด่นทางสัณฐานวิทยาคือ ปลายปากมีลักษณะแผ่ขยายกว้างออกคล้ายกับ "นกปากช้อน" (Spoonbill) มีเบ้าฟันยื่นออกด้านนอก และมีฟันแหลมเรียว

        โครงสร้างปากและฟันลักษณะนี้คือเครื่องมือที่วิวัฒนาการมาเพื่อทำหน้าที่จับเหยื่อโดยเฉพาะ บ่งชี้ว่ามันมีพฤติกรรมโฉบจับปลาหรือสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กในแหล่งน้ำโบราณเป็นอาหารหลัก และเมื่อคำนวณจากขนาดชิ้นส่วนขากรรไกร คาดว่าเมื่อมันกางปีกออกทั้งสองข้าง จะมีความกว้างของปีก (Wingspan) ยาวถึงประมาณ 2.5 เมตร

หมุดหมายสำคัญในระดับโลก

        การค้นพบ Garudapterus buffetauti ถือเป็นหลักฐานชิ้นแรกสุดที่ยืนยันการมีอยู่ของสัตว์เลื้อยคลานบินได้ในผืนแผ่นดินไทยและภูมิภาคอาเซียน ข้อมูลนี้ช่วยลบความเชื่อเดิมๆ ทำให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจการกระจายพันธุ์ของเทอโรซอร์ในยุคครีเทเชียสเพิ่มขึ้นว่า พวกมันไม่ได้กระจุกตัวอยู่แค่ในแถบอเมริกา ยุโรป หรือจีน แต่มีประชากรกลุ่มสำคัญพำนักและล่าเหยื่ออยู่ทางตอนใต้ของทวีปเอเชียด้วยเช่นกัน

        "การูแดปเทอรัส บุฟโตติ" หรือเจ้าปีกครุฑแห่งจังหวัดสระแก้ว คือจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญที่เข้ามาเปลี่ยนโฉมหน้าประวัติศาสตร์บรรพชีวินวิทยาของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โครงสร้างกระดูกอันบอบบางที่รอดพ้นผ่านกาลเวลามานานถึง 130 ล้านปี ได้ทำหน้าที่ประกาศให้โลกรับรู้ว่า น่านฟ้าไทยในอดีตเคยเป็นบ้านของนักล่าปีกกว้าง 2.5 เมตรที่มีระบบนิเวศจำเพาะ นับเป็นการเปิดประตูสู่การศึกษาค้นคว้าสิ่งลี้ลับใต้ผืนดินไทยที่ยังรอการค้นพบต่อไปในอนาคต