ถอดรหัสประสาทสัมผัสพะยูน: ทำไมสัตว์ที่สายตาแย่ถึงอยู่รอดมาได้นับล้านปี

โลกสลัวใต้ครามน้ำ กับปริศนาการมองเห็นของ "พะยูน"

        หากลองจินตนาการถึงนางเงือกในตำนานที่มีรูปร่างอรชรและผมยาวสลวย หลายคนอาจประหลาดใจเมื่อทราบว่ากะลาสีเรือในอดีตเคยเข้าใจผิดว่า "พะยูน" สิ่งมีชีวิตตัวอ้วนกลมสีเทา คือนางเงือกผู้เลอโฉมเหล่านั้น ความเข้าใจผิดนี้อาจมีสาเหตุสำคัญมาจากประสาทสัมผัสการมองเห็นที่ซับซ้อนและแตกต่างจากมนุษย์อย่างสิ้นเชิงของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในน้ำชนิดนี้ ซึ่งนอกจากจะช่วยให้พวกมันดำรงชีวิตอยู่ได้ในแหล่งน้ำขุ่นมัวแล้ว ยังเป็นประเด็นสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการอยู่รอดของพวกมันในโลกยุคปัจจุบันอีกด้วย

        พะยูนมีดวงตาขนาดเล็กเพียง 2 เซนติเมตร ซึ่งดูไม่สมดุลกับขนาดตัวที่หนักกว่า 500 กิโลกรัม นักวิจัยพบว่าพวกมันมีการมองเห็นแบบ "ไดโครมาติก" หรือการรับรู้สีเพียง 2 โทน คือสีน้ำเงินและสีเขียว คล้ายกับการอาศัยอยู่ในถ้ำที่มีแสงสลัวตลอดเวลา จากการทดสอบสมรรถภาพการมองเห็นพบว่าพะยูนมีสายตาที่ค่อนข้างสั้นและไม่คมชัด โดยมีความสามารถในการแยกแยะวัตถุอยู่ในระดับเดียวกับกบหรือวัว ซึ่งหากเปรียบเทียบกับเกณฑ์ของมนุษย์ พวกมันจะถูกจัดอยู่ในกลุ่มผู้พิการทางสายตาหรือตาบอดตามกฎหมายนั่นเอง

        อย่างไรก็ตาม การมองเห็นที่จำกัดไม่ได้เป็นอุปสรรคต่อการหาอาหารที่เป็นพืชน้ำ แต่กลับเป็นปัญหาใหญ่เมื่อต้องเผชิญกับเรือที่แล่นมาด้วยความเร็วสูง พะยูนจึงวิวัฒนาการประสาทสัมผัสอื่นมาทดแทน โดยเฉพาะ "วิบริสเซ" (vibrissae) หรือขนที่ปกคลุมอยู่ทั่วตัวซึ่งทำหน้าที่คล้ายหนวดแมว ขนเหล่านี้เชื่อมต่อกับเส้นประสาทจำนวนมากเพื่อตรวจจับการเปลี่ยนแปลงของแรงดันน้ำและการเคลื่อนไหวรอบข้าง เปรียบเสมือนระบบเรดาร์สัมผัสที่ช่วยให้นำทางในน้ำขุ่นได้ดีกว่าการใช้สายตา นอกจากนี้พวกมันยังมีประสาทการได้ยินที่ไวต่อความถี่สูงเป็นพิเศษเพื่อใช้ในการสื่อสารระหว่างกัน

        อาจกล่าวได้ว่าพะยูนเป็นสัตว์ที่พึ่งพาการสัมผัสและการฟังมากกว่าการมองเห็น ซึ่งเพียงพอสำหรับการใช้ชีวิตตามธรรมชาติที่ไม่จำเป็นต้องล่าเหยื่อ แต่ในวันที่ท้องทะเลเต็มไปด้วยกิจกรรมของมนุษย์ ประสาทสัมผัสเหล่านี้อาจไม่เพียงพอที่จะหลบหลีกอันตรายจากเครื่องยนต์เรือ การทำความเข้าใจข้อจำกัดด้านการมองเห็นของพะยูนจึงเป็นหัวใจสำคัญในการวางนโยบายอนุรักษ์ เพื่อให้มั่นใจว่าสัตว์ที่ครั้งหนึ่งเคยถูกเข้าใจผิดว่าเป็นนางเงือกจะยังคงว่ายน้ำอยู่คู่กับท้องทะเลสืบต่อไป

[แหล่งข้อมูลอ้างอิง] : 

• Goode, Erica. "Sleek? Well, No. Complex? Yes, Indeed." The New York Times. Aug. 29, 2006. (Aug. 26, 2008)http://www.nytimes.com/2006/08/29/science/29mana.html
• Griebel, U. and Schmid, A. "Color vision in the Manatee (Trichechus manatus)." Vision Research. Vol. 36, no. 17. 1996. (Aug. 26, 2008)http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=3171356
• "Manatees." SeaWorld. (Aug. 26, 2008)http://seaworld.org/Animal-info/info-books/manatee/scientific-classification.htm
• "Manatee Mortality Table." Florida Fish and Wildlife Conservation Commission. March 12, 2008. (Aug. 26, 2008)http://research.myfwc.com/engine/download_redirection_process.asp?file=2007_Cumulative_Category_Final_12March08.pdf&objid=11693&dltype=article
• Newman, Lucy A. and Robinson, Phyllis R. "The visual pigments of the West Indian manatee (Trichechus manatus)." May 2, 2006. (Aug. 26, 2008)http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T0W-4JVTBM6-3&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=b9655fe43f86c4de52e7c5e907519b53
• Powell, James. "Manatees: Natural History & Conservation." Voyageur Press. 2002. (Aug. 26, 2008)http://books.google.com/books?id=eJrnLgsJmHMC