"จากป่าชายเลนสู่มหานคร เจาะลึกกรุงเทพฯ 600 ปีก่อนที่คนไทยอาจไม่เคยรู้"

ย้อนรอยอดีต กรุงเทพมหานคร เหมือนกับเรากำลังนั่งเครื่องย้อนเวลาหาอดีตไทม์แมชชีน กลับไปเมื่อ 400-600 ปี ที่แล้วนะครับ

วันนี้ ผมหาข้อมูลจาก หลายๆแห่งนะครับ หาข้อมูลรวบรวม มา หลายวันแล้วนะครับ หาจาก ที่นู่นนิดที่นี่หน่อยมาผสมกัน เรียบเรียงใหม่ครับ ก็เลยได้มาเป็นบทความนี้ หวังว่าคงจะมีประโยชน์บ้างพอสมควรนะครับ

ย้อนรอยอดีต: กรุงเทพมหานครเมื่อหลายร้อยปีที่แล้วหากเราย้อนเวลากลับไปเมื่อประมาณ 400 - 600 ปีก่อน (ในช่วงยุคอาณาจักรอยุธยาตอนต้นถึงตอนกลาง) พื้นที่บริเวณที่ตั้งของกรุงเทพมหานครในปัจจุบันมีสภาพทั้งทางภูมิศาสตร์และบทบาทหน้าที่ที่ต่างจากทุกวันนี้อย่างสิ้นเชิง

ดังนี้ครับ

1. สภาพภูมิศาสตร์: จากทะเลสู่ป่าชายเลนและดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอ่าวไทยที่ลึกเข้ามา: ในอดีตอันไกลโพ้น ระดับน้ำทะเลเคยสูงกว่านี้มาก ชายฝั่งทะเลอ่าวไทยเคยลึกเข้าไปถึงบริเวณจังหวัดนครสวรรค์หรือพระนครศรีอยุธยาดินดอนจาก

การทับถม: เมื่อระดับน้ำทะเลลดลง ประกอบกับตะกอนโคลนตมที่แม่น้ำเจ้าพระยาพัดพามาทับถมกันเป็นเวลาหลายพันปี ทำให้เกิดเป็นแผ่นดินงอกใหม่ พื้นที่กรุงเทพฯ

จึงเป็นพื้นที่ราบลุ่มต่ำ เป็นดินเหนียวปนทราย และมีน้ำท่วมถึงในฤดูน้ำหลากที่มาของชื่อ "บางกอก": สภาพพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่าเลนและป่าชายน้ำ เต็มไปด้วยพรรณไม้ โดยเฉพาะ "ต้นมะกอกน้ำ" บริเวณนี้จึงเป็นหมู่บ้านชาวประมงเล็กๆ ที่ถูกเรียกกันในหมู่ชาวบ้านว่า "บางมะกอก"

ก่อนจะเพี้ยนหรือเรียกสั้นๆ จนกลายเป็น "บางกอก" (Bangkok) ในเวลาต่อมา

2. บทบาทในยุคอยุธยา: เมืองหน้าด่าน "ธนบุรีศรีมหาสมุทร"หลายร้อยปีก่อน กรุงเทพฯ ไม่ใช่เมืองหลวง หรือศูนย์กลางอำนาจ แต่เป็นเพียง เมืองหน้าด่านทางทะเล

ของอาณาจักรอยุธยาด่านเก็บภาษีและจุดแวะพัก: ด้วยความที่อยู่ใกล้ปากแม่น้ำ บริเวณนี้จึงถูกตั้งเป็นเมืองที่ชื่อว่า "เมืองธนบุรีศรีมหาสมุทร" ทำหน้าที่เป็นด่านเก็บภาษีปากเรือ

ตรวจสอบสินค้า และเป็นจุดแวะพักของเรือสำเภาต่างชาติก่อนจะล่องทวนน้ำขึ้นไปยังกรุงศรีอยุธยาป้อมปราการป้องกันข้าศึก: มีการสร้างป้อมปราการเพื่อป้องกันข้าศึกที่อาจจะรุกรานเข้ามาทางทะเล (เช่น ป้อมวิไชยประสิทธิ์ในปัจจุบัน)

3. จุดเปลี่ยนทางภูมิศาสตร์: การขุดคลองลัดบางกอก (พ.ศ. 2085)เดิมทีแม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณช่วงกรุงเทพฯ มีความคดเคี้ยวมาก (ลักษณะคล้ายรูปเกือกม้า) ทำให้การเดินทางด้วยเรือไปอยุธยาใช้เวลานานมากในสมัยสมเด็จพระไชยราชาธิราช

(กษัตริย์อยุธยา) ได้โปรดให้ขุด "คลองลัดบางกอก" เพื่อย่นระยะทางเมื่อเวลาผ่านไป กระแสน้ำที่ไหลเชี่ยวได้กัดเซาะตลิ่งของคลองลัดจนกว้างขึ้นเรื่อยๆ จน คลองลัดขยายตัวกลายเป็นแม่น้ำเจ้าพระยาสายหลักในปัจจุบัน

(ช่วงที่ไหลผ่านหน้ามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ และวัดอรุณฯ)ในขณะเดียวกัน แม่น้ำเจ้าพระยาสายเดิมที่คดเคี้ยวก็แคบลงจนกลายเป็นคลอง คือ คลองบางกอกน้อย และ คลองบางกอกใหญ่ ในทุกวันนี้นั่นเอง

4. การก้าวขึ้นเป็นเมืองหลวงพื้นที่แห่งนี้เริ่มทวีความสำคัญขึ้นสูงสุดในช่วงปลายยุคอยุธยาถึงต้นยุครัตนโกสินทร์:พ.ศ. 2310: เมื่อกรุงศรีอยุธยาแตก สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชได้ทรงกอบกู้เอกราช และเลือกพื้นที่ "เมืองธนบุรี" (ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา)

เป็นราชธานีแห่งใหม่ เพราะมีป้อมปราการเดิมอยู่แล้วและใกล้ทะเล ทำให้หนีหรือรับมือข้าศึกได้ง่ายพ.ศ. 2325: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) ทรงย้ายราชธานีข้ามแม่น้ำมายังฝั่งตะวันออก (ฝั่งพระนคร)

หรือที่เรียกว่า "เกาะรัตนโกสินทร์" เนื่องจากฝั่งธนบุรีคับแคบและถูกขนาบด้วยแม่น้ำ (เมืองอกแตก) และได้สถาปนาขึ้นเป็น กรุงเทพมหานคร ศูนย์กลางของประเทศมาจนถึงปัจจุบัน

สรุป: หากย้อนไปหลายร้อยปี พื้นที่กรุงเทพฯ คือพื้นที่ราบลุ่มปากแม่น้ำที่เต็มไปด้วยป่าเลน คูคลอง และต้นมะกอกน้ำ เป็นเพียงหมู่บ้านชาวประมงและเมืองป้อมปราการที่คอยคุ้มกันและเก็บภาษีเรือให้แก่กรุงศรีอยุธยา ก่อนที่ความเปลี่ยนแปลงทางประวัติศาสตร์จะผลักดันให้พื้นที่นี้กลายมาเป็นมหานครที่แออัดและเจริญรุ่งเรืองที่สุดของประเทศในท้ายที่สุด

เมืองมหานครขนาดใหญ่ (Greater Bangkok มีประชากรกว่า 10 ล้านคน) เต็มไปด้วยตึกระฟ้า ถนนหนาแน่น และโครงสร้างพื้นฐานสมัยใหม่ กลายเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจของอาเซียน....

อ่านมาถึงจบบทสุดท้ายของบทความนี้นะครับหวังว่าเพื่อนๆคงจะนึกถึงอดีตของกรุงเทพฯเรา เมื่อสมัยโบร่ำโบราณหลายร้อยปีที่แล้วก็เป็นอย่างไรแต่อดีตมันก็ไม่สามารถที่จะกลับคืนมา อีกแล้วครับแต่เราได้รู้ไว้แล้วว่ากรุงเทพฯเราเป็นแบบใด มีสภาพภูมิประเทศภูมิอากาศเป็นแบบใด ในสมัยโบราณ ครับ มันต่างกันสมัยนี้ อย่าง หน้ามือเป็นหลังมือเลยนะครับ