ปทุมธานีขึ้นอันดับหนึ่งปลาดุกไทย ปี 2566 จากข้อมูล สศก.

ปทุมธานี ขึ้นเป็นจังหวัดที่มีผลผลิตปลาดุกมากที่สุดของไทยในปี 2566 จากข้อมูลทางการของสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร หรือ สศก. ที่อ้างอิงตารางปลาดุกเรื่องเนื้อที่เลี้ยง ผลผลิต และผลผลิตต่อไร่รายจังหวัด

ตัวเลขชุดนี้มีน้ำหนักในเชิงอ้างอิง เพราะข้อมูลจัดทำโดย กรมประมง และผ่านความเห็นชอบจากคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพข้อมูลปริมาณการผลิตสินค้าเกษตร จึงไม่ใช่เพียงการจัดอันดับจากกระแสหรือการคาดเดา แต่เป็นข้อมูลที่ใช้ดูภาพรวมการผลิตปลาดุกของแต่ละจังหวัดได้ค่อนข้างเป็นระบบ

ประเด็นที่ชวนดูต่อไม่ใช่แค่ว่าจังหวัดไหนอยู่อันดับแรก แต่คือรูปแบบการผลิตของแต่ละพื้นที่แตกต่างกันมาก บางจังหวัดมีพื้นที่เลี้ยงกว้าง บางจังหวัดมีผลผลิตต่อไร่สูง และบางจังหวัดติดกลุ่มนำจากผลผลิตรวมทั้งจังหวัด แม้โครงสร้างการเลี้ยงอาจไม่ได้เข้มข้นแบบพื้นที่ปริมณฑล

ปทุมธานีขึ้นนำจากผลผลิตรวมสูงสุด

ข้อมูลปี 2566 ระบุว่า ปทุมธานี มีผลผลิตปลาดุก 3,552 ตัน มากที่สุดในประเทศ โดยมีเนื้อที่เลี้ยง 13,553 ไร่ และผลผลิตต่อไร่ 3,816 กิโลกรัมต่อไร่

สิ่งที่เห็นได้จากตัวเลขนี้คือ ปทุมธานีไม่ได้เด่นแค่เพราะอยู่ใกล้กรุงเทพฯ แต่ยังมีลักษณะการเลี้ยงเชิงพาณิชย์ที่เชื่อมกับตลาดขนาดใหญ่ได้รวดเร็ว พื้นที่ปริมณฑลแบบนี้มีข้อได้เปรียบเรื่องระยะทางขนส่ง ผู้รับซื้อ และการกระจายสินค้าไปยังผู้บริโภคจำนวนมาก

เวลามองปลาดุกในตลาดสดหรือร้านอาหารทั่วไป หลายคนอาจไม่ทันคิดว่าปลาที่วางขายอยู่มีเส้นทางหลังบ้านค่อนข้างชัด ตั้งแต่บ่อเลี้ยง ผู้รวบรวม ตลาดกลาง ไปจนถึงร้านค้าในเมืองใหญ่ จังหวัดที่เชื่อมวงจรนี้ได้ดีจึงมีโอกาสทำผลผลิตรวมสูงตามไปด้วย

โคราช นครสวรรค์ และอีสานยังอยู่ในกลุ่มนำ

นครราชสีมา อยู่ในอันดับ 2 ด้วยผลผลิต 3,444 ตัน จากเนื้อที่เลี้ยง 3,919 ไร่ และผลผลิตต่อไร่ 1,138 กิโลกรัมต่อไร่ ภาพของโคราชต่างจากปทุมธานีตรงที่เป็นจังหวัดขนาดใหญ่ มีฐานการเลี้ยงกระจายตัวกว้าง ทำให้ผลผลิตรวมยังอยู่ระดับหัวแถว แม้ผลผลิตต่อไร่ไม่ได้สูงเท่าบางพื้นที่ภาคกลาง

นครสวรรค์ ตามมาในอันดับ 3 ด้วยผลผลิต 3,396 ตัน มีเนื้อที่เลี้ยง 5,323 ไร่ และผลผลิตต่อไร่ 1,567 กิโลกรัมต่อไร่ จังหวัดนี้อยู่ในพื้นที่เกษตรน้ำจืดสำคัญของภาคกลางตอนบน จึงมีบทบาททั้งด้านการผลิตและการกระจายสินค้าไปยังหลายตลาด

อันดับ 4 คือ บึงกาฬ มีผลผลิต 3,133 ตัน จากเนื้อที่เลี้ยง 562 ไร่ และผลผลิตต่อไร่ 179 กิโลกรัมต่อไร่ ตัวเลขชุดนี้ควรอ่านด้วยความระมัดระวัง เพราะสัดส่วนระหว่างพื้นที่เลี้ยง ผลผลิตรวม และผลผลิตต่อไร่ทำให้เห็นว่าโครงสร้างการผลิตอาจมีความต่างจากจังหวัดที่เลี้ยงเชิงเข้มข้นในพื้นที่เดียวกัน

อุดรธานี อยู่ในอันดับ 5 ด้วยผลผลิต 3,077 ตัน มีเนื้อที่เลี้ยง 1,160 ไร่ และผลผลิตต่อไร่ 377 กิโลกรัมต่อไร่ ทำให้อีสานมีถึงหลายจังหวัดในกลุ่มบนของตาราง แปลว่าปลาดุกไม่ได้กระจุกอยู่เฉพาะภาคกลาง แต่มีฐานการผลิตสำคัญในหลายพื้นที่ของประเทศ

อ่านอันดับปลาดุกอย่างไรไม่ให้เข้าใจผิด

การดูว่าใครเป็นจังหวัดอันดับหนึ่ง ควรแยกคำว่า “ผลผลิตรวม” ออกจาก “ผลผลิตต่อไร่” ให้ชัด จังหวัดที่มีผลผลิตรวมสูง อาจมาจากพื้นที่เลี้ยงมาก เครือข่ายผู้เลี้ยงกว้าง หรือระบบตลาดพร้อมกว่า ไม่จำเป็นต้องแปลว่าทุกบ่อมีประสิทธิภาพสูงเท่ากัน

ในทางกลับกัน จังหวัดที่มีผลผลิตต่อไร่สูงก็ไม่ได้หมายความว่าจะมีผลผลิตรวมสูงที่สุดเสมอไป เพราะผลรวมของทั้งจังหวัดยังขึ้นอยู่กับพื้นที่เลี้ยง จำนวนผู้เลี้ยง รูปแบบการเลี้ยง และช่องทางระบายสินค้า การอ่านข้อมูลเกษตรจึงเหมือนดูแผนที่มากกว่าดูแค่เส้นชัย ใครอยู่ตรงไหน บอกโครงสร้างการผลิตของพื้นที่นั้นได้คนละแบบ

สำหรับผู้บริโภค ข้อมูลนี้ช่วยให้เห็นว่าปลาดุกที่เป็นอาหารคุ้นเคยของคนไทย มีฐานการผลิตกระจายอยู่หลายจังหวัด และมีทั้งพื้นที่ปริมณฑล จังหวัดเกษตรภาคกลางตอนบน และจังหวัดอีสานเข้ามาอยู่ในกลุ่มนำ คำถามต่อไปจึงไม่ใช่แค่จังหวัดไหนเลี้ยงมากที่สุด แต่คือแต่ละพื้นที่จะรักษาคุณภาพ ต้นทุน และเส้นทางถึงผู้บริโภคให้มั่นคงได้อย่างไร