10 ประเทศกินหัวหอมน้อย เหตุผลต่างจากครัวไทยที่คุ้นเคย

หัวหอม เป็นวัตถุดิบที่หลายบ้านไทยคุ้นมือมาก ตั้งแต่ผัดไข่ เจียวหอม ไปจนถึงยำรสจัด แต่เมื่อมองออกไปนอกครัวไทย จะพบว่าบางประเทศหรือบางกลุ่มวัฒนธรรมกลับใช้หัวหอมน้อยกว่าที่หลายคนคิด

ข้อมูลต้นฉบับระบุว่า หัวหอมถูกปลูกและใช้บริโภคในมากกว่า 175 ประเทศ และมีประวัติอยู่คู่ครัวมนุษย์มายาวนานกว่า 7,000 ปี จึงไม่แปลกที่หลายคนจะมองว่าผักชนิดนี้เป็นของพื้นฐานในอาหารโลก

แต่คำถามที่ชวนคิดคือ ถ้าหัวหอมแพร่หลายขนาดนั้น ทำไมบางพื้นที่จึงไม่ค่อยใช้ หรือบางกลุ่มถึงหลีกเลี่ยงไปเลย คำตอบไม่ได้มีแค่เรื่องรสชาติ แต่โยงถึงภูมิอากาศ วิถีชีวิต และความเชื่อที่อยู่ในจานอาหาร

ประเทศและพื้นที่ที่ใช้หัวหอมน้อยกว่าที่คุ้นตา

บุรุนดี ถูกระบุว่าเป็นหนึ่งในประเทศที่มีการบริโภคหัวหอมต่อคนต่ำมาก โดยค่าเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 0.01 กิโลกรัมต่อคนต่อปี ตัวเลขนี้ทำให้เห็นว่าหัวหอมไม่ใช่วัตถุดิบหลักในอาหารของทุกสังคม แม้จะเป็นผักที่พบได้กว้างในหลายภูมิภาค

เอกวาดอร์ แม้มีหัวหอมอยู่ในอาหารบางเมนู แต่เมื่อเทียบกับพื้นที่ที่ใช้หัวหอมเป็นฐานรส เช่น ตะวันออกกลางหรือเอเชียกลาง ระดับการบริโภคยังไม่สูงนัก จุดนี้ทำให้เห็นว่า การมีวัตถุดิบในครัว ไม่ได้แปลว่าจะเป็นพระเอกของทุกเมนู

กัมพูชา เป็นตัวอย่างใกล้ไทยที่ทำให้เห็นความต่างชัด อาหารหลายเมนูเน้นสมุนไพรอย่างตะไคร้ ใบมะกรูด และกะปิ มากกว่าการใช้หัวหอมเป็นฐานรสชาติ คนไทยที่คุ้นกับหอมแดงในน้ำพริกหรือยำ อาจพบว่าครัวเพื่อนบ้านบางจานเดินรสด้วยคนละทาง

กรีนแลนด์ และ ไอซ์แลนด์ มีข้อจำกัดด้านภูมิอากาศ พื้นที่หนาวจัดทำให้การเพาะปลูกพืชบางชนิดทำได้ยาก อาหารดั้งเดิมจึงผูกกับปลา เนื้อสัตว์ และวัตถุดิบที่หาได้ในพื้นที่มากกว่า พอฐานอาหารไม่ได้เริ่มจากผัก หัวหอมจึงไม่ได้อยู่กลางจานเหมือนในครัวเมืองร้อนหลายแห่ง

มองโกเลีย ก็อยู่ในกลุ่มที่อาหารพื้นเมืองเน้นเนื้อสัตว์และผลิตภัณฑ์จากนม เช่น เนื้อแกะหรือนมหมัก เมนูที่เติบโตจากวิถีเลี้ยงสัตว์ย่อมมีโครงสร้างรสต่างจากอาหารจีน อินเดีย หรือไทย ซึ่งมักใช้ผัก เครื่องเทศ และสมุนไพรจำนวนมาก

ไม่ใช่แค่ประเทศ แต่เป็นเรื่องของความเชื่อด้วย

ญี่ปุ่น ในอาหารดั้งเดิมบางรูปแบบ โดยเฉพาะอาหารพระแบบเซนหรือ Shojin Ryori มีแนวทางหลีกเลี่ยงผักกลิ่นแรง เช่น หัวหอมและกระเทียม จุดนี้ไม่ได้แปลว่าคนญี่ปุ่นไม่กินหัวหอมทั้งหมด เพราะอาหารญี่ปุ่นปัจจุบันใช้หัวหอมมากขึ้นในหลายเมนู แต่บางสายอาหารยังยึดหลักเดิมอยู่

อินเดีย ในกลุ่มศาสนาเชน เป็นกรณีที่ชัดเจนเรื่องความเชื่อ ชาวเชนจำนวนมากหลีกเลี่ยงหัวหอมและกระเทียม เพราะมองว่าการเก็บเกี่ยวพืชใต้ดินเกี่ยวข้องกับการทำลายสิ่งมีชีวิตในดิน อาหารจึงไม่ใช่แค่เรื่องอร่อย แต่เป็นการเลือกตามหลักการใช้ชีวิต

เกาหลี ในอาหารพระพุทธแบบวัด หรือ Temple Cuisine มักเลี่ยงผักกลิ่นแรงเช่นกัน ทั้งหัวหอม กระเทียม และต้นหอม เมนูจึงเน้นความเรียบ สะอาด และรสที่ไม่กระตุ้นมากเกินไป

เนปาล และบางพื้นที่ที่รับอิทธิพลอาหารมังสวิรัติแบบดั้งเดิม ก็มีแนวทางหลีกเลี่ยงหัวหอมและกระเทียมตามหลักอาหารแบบสัตตวิก ซึ่งเชื่อว่าเอื้อต่อความสงบของจิตใจ

ทำไมเรื่องเล็กในครัวถึงบอกอะไรได้มาก

หัวหอมจึงเป็นวัตถุดิบที่เล่าเรื่องโลกได้ดีมาก ด้านหนึ่งคือผักพื้นฐานที่คนไทยเห็นจนชิน อีกด้านคือวัตถุดิบที่บางวัฒนธรรมแทบไม่ใช้ หรือเลือกเลี่ยงด้วยเหตุผลเฉพาะตัว

เมื่อลองเทียบกับครัวไทย จะเห็นว่าหัวหอม หอมแดง กระเทียม และสมุนไพรกลิ่นชัด มักทำหน้าที่เปิดรสให้เมนูจำนวนมาก แต่ในบางประเทศ บทบาทนี้อาจถูกแทนที่ด้วยปลา นมหมัก เนื้อสัตว์ สมุนไพรเฉพาะถิ่น หรือหลักอาหารทางศาสนา

ครั้งหน้าที่หยิบหัวหอมลงกระทะ อาจลองมองมันใหม่ ไม่ใช่แค่ผักเพิ่มกลิ่นหอม แต่เป็นหลักฐานเล็ก ๆ ว่ารสชาติที่เราคุ้น อาจไม่ใช่รสชาติพื้นฐานของทุกที่บนโลก