10 อาหารที่คนเป็นภูมิแพ้ควรระวัง รู้ไว้ก่อนกิน ลดเสี่ยงผื่น คัน และอาการรุนแรง

เรื่องภูมิแพ้อาหารไม่ใช่แค่กินแล้วคันนิด ๆ หรือมีผื่นขึ้นแล้วจบเสมอไป บางคนอาจมีอาการตั้งแต่ปากบวม แน่นหน้าอก หายใจลำบาก ไปจนถึงภาวะแพ้รุนแรงที่เรียกว่า anaphylaxis ซึ่งต้องได้รับการดูแลอย่างเร่งด่วน

ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐฯ หรือ FDA ระบุว่า อาหารกลุ่มเสี่ยงหลักที่ถูกจัดเป็น Big 9 Allergens ได้แก่ นม ไข่ ปลา สัตว์น้ำเปลือกแข็ง ถั่วเปลือกแข็ง ถั่วลิสง ข้าวสาลี ถั่วเหลือง และงา โดยงาถูกเพิ่มเป็นสารก่อภูมิแพ้หลักในสหรัฐฯ ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2023 เป็นต้นมา

สิ่งที่ต้องเข้าใจก่อนคือ ไม่ใช่อาหารทุกชนิดในบทความนี้จะเป็น “ภูมิแพ้อาหารแท้” เหมือนกันหมด บางชนิดเป็นตัวกระตุ้นอาการคล้ายแพ้ เช่น คัดจมูก ปวดหัว ผื่น หรือท้องเสีย โดยเฉพาะในคนที่ไวต่อฮีสตามีนหรือสารปรุงแต่งบางอย่าง ดังนั้นการรู้ความต่างตรงนี้ช่วยให้ระวังได้ถูกทางมากขึ้น

นมวัว เป็นหนึ่งในอาหารที่พบการแพ้ได้บ่อย โดยเฉพาะในเด็กเล็ก โปรตีนที่เกี่ยวข้อง เช่น เคซีนและเวย์ อาจกระตุ้นอาการได้ตั้งแต่ผื่น คัน อาเจียน ปวดท้อง ไปจนถึงถ่ายเหลว เด็กบางคนอาการดีขึ้นเมื่อโตขึ้น แต่บางรายยังแพ้ต่อเนื่องในวัยผู้ใหญ่ได้

ไข่ โดยเฉพาะไข่ขาว เป็นอีกกลุ่มที่มักพบในเด็ก ผู้ที่แพ้ไข่ควรระวังอาหารที่มีไข่เป็นส่วนผสมแฝง เช่น ขนมอบ คุกกี้ มายองเนส หรืออาหารชุบแป้งทอดบางชนิด เพราะบางครั้งไม่ได้เห็นไข่เป็นชิ้น ๆ แต่มีอยู่ในสูตรอาหารแล้ว

ถั่วลิสง เป็นอาหารที่ต้องระวังมาก เพราะในบางรายอาจกระตุ้นอาการรุนแรงได้ แม้ได้รับในปริมาณไม่มาก ความเสี่ยงไม่ได้มีแค่เมล็ดถั่วโดยตรง แต่รวมถึงซอส ขนม ของทอด หรืออาหารที่อาจปนเปื้อนระหว่างการผลิตและการปรุงด้วย

ถั่วเปลือกแข็ง เช่น อัลมอนด์ วอลนัท เม็ดมะม่วงหิมพานต์ พิสตาชิโอ และเฮเซลนัท เป็นอีกกลุ่มที่มักถูกพูดถึงในเรื่องแพ้อาหาร คนที่แพ้ถั่วชนิดหนึ่งไม่ได้แปลว่าจะแพ้ทุกชนิดเสมอไป แต่ไม่ควรลองเองแบบสุ่ม เพราะบางรายอาการรุนแรงได้

อาหารทะเลประเภทกุ้ง ปู กั้ง และหอยบางชนิด พบการแพ้ได้บ่อยในผู้ใหญ่ โปรตีนกลุ่ม tropomyosin ในสัตว์น้ำเปลือกแข็งเป็นหนึ่งในตัวกระตุ้นสำคัญ อาการอาจเกิดเร็วหลังรับประทาน เช่น คันปาก ปากบวม ผื่นขึ้น แน่นหน้าอก หรือหายใจลำบาก

ปลา เช่น แซลมอน ทูน่า แมคเคอเรล หรือปลาทะเลชนิดอื่น อาจทำให้บางคนแพ้จากโปรตีนในเนื้อปลาได้ จุดที่ควรรู้คือการปรุงสุกไม่ได้ทำให้ความเสี่ยงหายไปเสมอ เพราะโปรตีนก่อแพ้บางชนิดทนความร้อนได้ดี

ข้าวสาลี เป็นอีกหนึ่งในกลุ่มสารก่อภูมิแพ้หลัก แต่ต้องแยกให้ชัดระหว่าง “แพ้ข้าวสาลี” กับ “โรคเซลิแอค” และ “ไวต่อกลูเตน” เพราะทั้งสามอย่างไม่เหมือนกันทั้งหมด คนที่กินขนมปัง พาสต้า เบเกอรี่ หรืออาหารชุบแป้งแล้วมีอาการผิดปกติซ้ำ ๆ ควรปรึกษาแพทย์มากกว่าตัดสินเองว่าแพ้กลูเตนทันที

ถั่วเหลือง ซ่อนอยู่ในอาหารหลายชนิดกว่าที่คิด ทั้งซีอิ๊ว เต้าหู้ น้ำเต้าหู้ ซอสปรุงรส โปรตีนเกษตร และอาหารแปรรูปบางประเภท คนที่มีประวัติแพ้อาหารควรอ่านฉลากให้ละเอียด เพราะบางครั้งถั่วเหลืองไม่ได้ถูกเขียนไว้ในชื่ออาหารตรง ๆ

งา กลายเป็นหนึ่งในสารก่อภูมิแพ้หลักที่หลายประเทศให้ความสำคัญมากขึ้น เพราะพบได้ในขนมปัง ซอส น้ำสลัด อาหารตะวันออกกลาง อาหารญี่ปุ่น และขนมบางชนิด จุดที่น่าระวังคือบางเมนูใช้น้ำมันงาหรือซอสงาในปริมาณเล็กน้อย แต่สำหรับคนแพ้จริงก็อาจมีอาการได้

อาหารหมักดอง ชีสบ่ม และอาหารแปรรูปบางชนิด ไม่ได้ถือเป็น Big 9 Allergens โดยตรง แต่บางคนอาจมีอาการคล้ายภูมิแพ้จากฮีสตามีน สารกันเสีย สี กลิ่น หรือสารปรุงแต่ง อาการที่พบได้ เช่น ปวดหัว คัดจมูก ผื่นแดง คัน ท้องเสีย หรือรู้สึกแน่นไม่สบายตัวหลังรับประทาน

เอาจริง ๆ นะ จุดที่หลายคนพลาดคือพยายามเดาเองว่าแพ้อะไรจากอาการครั้งเดียว ทั้งที่อาหารหนึ่งมื้อมีส่วนผสมหลายอย่าง บางครั้งอาจไม่ใช่อาหารหลักที่เห็นชัด แต่อาจเป็นซอส เครื่องปรุง น้ำมันที่ใช้ร่วมกัน หรือการปนเปื้อนจากครัวเดียวกัน

ใครที่สงสัยว่าตัวเองแพ้อาหาร ควรจดบันทึกว่าเพิ่งกินอะไรไป อาการเกิดเมื่อไหร่ รุนแรงแค่ไหน และหายภายในกี่ชั่วโมง จากนั้นนำข้อมูลไปปรึกษาแพทย์ การตรวจอย่าง skin prick test หรือ specific IgE blood test อาจช่วยประเมินความเสี่ยงได้แม่นยำกว่าการคาดเดาเอง

ถ้ามีอาการปากบวม หน้าบวม หายใจลำบาก แน่นหน้าอก เวียนหัวมาก หรือเหมือนจะหมดสติหลังกินอาหาร ควรรีบไปโรงพยาบาลทันที เพราะภูมิแพ้อาหารบางชนิดอาจรุนแรงได้ภายในเวลาไม่นาน การระวังไม่ใช่การกลัวอาหารทุกอย่าง แต่คือการรู้ว่าร่างกายตัวเองตอบสนองกับอะไร และจัดการความเสี่ยงให้ถูกจุด