รู้ไหม? จังหวัดที่มีประชากรน้อยที่สุดในประเทศไทยคือที่ไหน

ถ้าพูดถึงจังหวัดในไทย ภาพที่หลายคนนึกถึงมักเป็นเมืองใหญ่ คนเยอะ รถติด หรือไม่ก็จังหวัดท่องเที่ยวดัง ๆ แต่เอาจริง ๆ แล้วในประเทศเดียวกันนี่แหละ มีจังหวัดหนึ่งที่คนอยู่น้อยที่สุดแบบทิ้งห่างจังหวัดรองลงมาพอสมควร และชื่อของมันอาจไม่ใช่คำตอบแรกที่คนส่วนใหญ่คิดถึงด้วยซ้ำ

คำตอบที่คนเข้าใจผิดกันเยอะ

ที่หลายคนเข้าใจผิดคือ คิดว่าจังหวัดที่คนน้อยที่สุดคือ ระนอง เพราะมักถูกพูดถึงบ่อยในทำนองว่าเป็นจังหวัด "เล็กและเงียบ" จริง ๆ แล้วจากข้อมูลทะเบียนราษฎรของ กรมการปกครอง ปี 2566 จังหวัดที่มีประชากรน้อยที่สุดจริง ๆ คือ สมุทรสงคราม โดยมีประชากรเพียงประมาณ 186,000 คน

ส่วนระนองมีประชากรประมาณ 199,000 คน ต่างกันไม่มาก แต่เป็นอันดับ 2 จากท้ายมาตลอดหลายปีหลัง ขณะที่กรุงเทพมหานครมีประชากรตามทะเบียนกว่า 5.5 ล้านคน ถ้าเทียบกับสมุทรสงครามจะต่างกันเกือบ 30 เท่าแบบเห็นภาพชัดเลย

ทำไมสมุทรสงครามถึงมีคนน้อยที่สุด

สาเหตุหลักไม่ได้ซับซ้อนอะไร พื้นที่ของสมุทรสงครามเล็กมากแค่ 416 ตารางกิโลเมตร ซึ่งเป็นจังหวัดที่มีพื้นที่เล็กที่สุดในประเทศไทยด้วย พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่มน้ำเค็มและน้ำกร่อย สวนมะพร้าว นาเกลือ และพื้นที่ชายฝั่ง ไม่ได้เอื้อต่อการตั้งเมืองใหญ่หรือนิคมอุตสาหกรรมเหมือนจังหวัดเพื่อนบ้านอย่างสมุทรสาคร

การขยายตัวทางเศรษฐกิจจึงจำกัด คนรุ่นใหม่ส่วนหนึ่งออกไปเรียนและทำงานในกรุงเทพฯ หรือจังหวัดใกล้เคียง ทำให้ประชากรลดลงต่อเนื่องในรอบสิบกว่าปีที่ผ่านมา ตรงนี้เห็นได้ชัดจากข้อมูลสำมะโนประชากรที่สะท้อนว่าสมุทรสงครามเป็นหนึ่งในไม่กี่จังหวัดที่ประชากรลดลงเกือบทุกปี

ระนอง — จังหวัดที่คนเบาบางที่สุดต่างหาก

ถ้าจะพูดถึงระนองให้ยุติธรรม มันไม่ใช่จังหวัดที่คนน้อยที่สุด แต่เป็นจังหวัดที่มี ความหนาแน่นประชากรต่ำที่สุด ในประเทศ เพราะมีพื้นที่กว้างราว 3,298 ตารางกิโลเมตร แต่ประชากรไม่ถึงสองแสนคน ความหนาแน่นเฉลี่ยจึงอยู่ที่ประมาณ 60 คนต่อตารางกิโลเมตรเท่านั้น

พื้นที่ส่วนใหญ่ของระนองเป็นภูเขาสลับซับซ้อน มีที่ราบน้อย การขยายเมืองทำได้จำกัด และที่หลายคนอาจไม่รู้คือระนองเป็นหนึ่งในจังหวัดที่ฝนตกมากที่สุดในประเทศ บางปีมีปริมาณฝนเฉลี่ยเกิน 4,000 มิลลิเมตรต่อปี ซึ่งสูงเกือบ 4 เท่าของค่าเฉลี่ยทั้งประเทศ ทำให้บรรยากาศชื้นและมีฝนตกเกือบตลอดปี ส่งผลต่อการใช้ชีวิตและการย้ายเข้าไปตั้งถิ่นฐานไม่น้อย

คนน้อย ไม่ได้แปลว่าไม่น่าอยู่

เอาจริง ๆ นะ ผมว่าหลายคนเข้าใจผิดว่า "คนน้อย = ไม่เจริญ" แต่ทั้งสมุทรสงครามและระนองกลับสวนทางเลย สมุทรสงครามมีของดีแบบที่คนเมืองต้องขับรถหลายชั่วโมงมาตามหา ทั้งตลาดน้ำอัมพวา นาเกลือที่ส่องแสงยามเย็น สวนมะพร้าวอายุร้อยปี และวิถีริมน้ำแม่กลองที่ยังไม่ถูกทำลายด้วยการพัฒนาแบบฮาร์ดคอร์

ระนองเองก็ไม่แพ้กัน ทั้งทะเลฝั่งอันดามัน น้ำพุร้อนธรรมชาติที่ไหลขึ้นมาจากใต้ดิน และธรรมชาติที่ยังสมบูรณ์แบบที่หายากในจังหวัดท่องเที่ยวดัง ๆ บรรยากาศเงียบ ไม่เร่งรีบ เหมาะกับคนที่อยากหลีกหนีความวุ่นวายของเมืองใหญ่

มุมที่คนมักมองข้าม

อีกมุมที่ผมมองคือ ความเล็กของจังหวัดเหล่านี้เป็นเสน่ห์ในตัวมันเอง เพราะมันทำให้วิถีชีวิตยังไม่ถูกเร่งด้วยเศรษฐกิจแบบเมืองใหญ่จนเกินไป คนในพื้นที่รู้จักกันเกือบทั้งตลาด ชุมชนยังแน่นแฟ้น และการใช้ชีวิตไม่ได้ถูกบีบให้ต้องรีบตลอดเวลาเหมือนบางพื้นที่

แต่ก็ต้องยอมรับว่าการที่คนรุ่นใหม่ออกไปหางานนอกจังหวัดต่อเนื่อง ทำให้สมุทรสงครามและระนองเผชิญปัญหาที่คล้ายกับสังคมญี่ปุ่น คือประชากรผู้สูงอายุเพิ่ม คนวัยทำงานลด และเศรษฐกิจในพื้นที่ค่อย ๆ หดตัว ซึ่งเป็นเรื่องที่หน่วยงานท้องถิ่นเริ่มพูดถึงกันจริงจังในช่วงหลัง

ตัวเลขประชากรอาจบอกได้แค่ว่า "คนอยู่เยอะหรือน้อย" แต่ไม่ได้บอกว่า "อยู่แล้วดีไหม" ถ้ามีโอกาสเลือกจริง ๆ ระหว่างเมืองใหญ่ที่ทุกอย่างพร้อม กับจังหวัดเล็ก ๆ ที่สงบกว่าแบบสมุทรสงครามหรือระนอง คุณจะเลือกอยู่ที่ไหน และเพราะเหตุผลอะไรจริง ๆ กันแน่?