รู้ไหม? จังหวัดในไทยที่ไม่มีสถานีรถไฟเลย มีที่ไหนบ้าง

หลายคนอาจคุ้นเคยกับการเดินทางด้วยรถไฟ ไม่ว่าจะเป็นการนั่งยาวข้ามจังหวัด หรือใช้เป็นตัวเลือกประหยัดเวลาเดินทาง แต่เอาจริง ๆ แล้วไม่ใช่ทุกจังหวัดในไทยที่จะเข้าถึงระบบรางแบบนี้ได้ เพราะจนถึงตอนนี้ ยังมีจังหวัดอีกกว่า 15 จังหวัดจาก 77 จังหวัดทั่วประเทศ ที่ไม่มีสถานีรถไฟอยู่เลยแม้แต่แห่งเดียว

เหตุผลมันไม่ได้ซับซ้อนอะไร ส่วนใหญ่หนีไม่พ้นเรื่องภูมิประเทศกับต้นทุนการก่อสร้าง จังหวัดที่เป็นภูเขาสูง เส้นทางคดเคี้ยว หรืออยู่ห่างจากเส้นทางหลัก การจะลากรางรถไฟเข้าไปต้องใช้เงินและเวลาเยอะกว่าปกติหลายเท่า การรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) เองก็ต้องเลือกลงทุนในเส้นทางที่คุ้มค่าก่อน เลยทำให้บางจังหวัดยังตกขบวนมาจนถึงทุกวันนี้

ภาคเหนือ — ภูเขาคือกำแพงใหญ่

จังหวัดที่เห็นชัดที่สุดคงหนีไม่พ้น แม่ฮ่องสอน พื้นที่เป็นภูเขาแทบทั้งจังหวัด ถนนยังขึ้นลงโค้งเยอะระดับ 1,864 โค้งในเส้นทางแม่ฮ่องสอน–ปาย–เชียงใหม่ รถไฟจึงแทบเป็นไปไม่ได้ในทางปฏิบัติ เช่นเดียวกับ น่าน และ พะเยา ที่แม้จะเริ่มดังเรื่องท่องเที่ยวในช่วงหลัง แต่ก็ยังไม่มีเส้นทางรถไฟเชื่อมเข้าไปถึง ต้องพึ่งรถยนต์หรือเครื่องบินเป็นหลัก

โครงการรถไฟสายเด่นชัย–เชียงราย–เชียงของ ที่จะผ่านแพร่ พะเยา เชียงราย เคยอยู่ในแผนมานานหลายสิบปี เริ่มก่อสร้างจริงปี 2565 และคาดว่าจะแล้วเสร็จราวปี 2571 ถ้าสำเร็จจะเป็นครั้งแรกที่พะเยามีรางรถไฟเข้าถึง

ภาคอีสาน — หลายจังหวัดยังรอรางใหม่

ทางฝั่งอีสาน หลายคนอาจเข้าใจผิดว่าเมืองใหญ่ในภาคนี้ต้องมีรถไฟหมดแล้ว แต่จริง ๆ มีหลายจังหวัดที่ยังไม่มีเลย ได้แก่ บึงกาฬ ซึ่งเป็นจังหวัดใหม่ที่ตั้งขึ้นเมื่อปี 2554 สกลนคร นครพนม มุกดาหาร อำนาจเจริญ ยโสธร และร้อยเอ็ด

ที่หลายคนเข้าใจผิดคือคิดว่าสกลนครหรือนครพนมมีรถไฟแล้ว ทั้งที่ความจริงโครงการรถไฟทางคู่สาย บ้านไผ่–มหาสารคาม–ร้อยเอ็ด–มุกดาหาร–นครพนม ระยะทางราว 355 กิโลเมตร ยังอยู่ระหว่างก่อสร้าง และเส้นทางนี้ไม่ได้ผ่านสกลนครด้วยซ้ำ คาดว่าจะเปิดใช้งานได้ประมาณปี 2571 ซึ่งเมื่อเสร็จจะช่วยให้ร้อยเอ็ด ยโสธร มุกดาหาร อำนาจเจริญ และนครพนม มีรางรถไฟเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์

ภาคใต้ฝั่งอันดามัน — ดินแดนที่รถไฟยังไปไม่ถึง

ลงมาทางภาคใต้ฝั่งอันดามัน มีหลายจังหวัดที่ยังไม่มีสถานีรถไฟเลย ทั้ง พังงา ระนอง กระบี่ ภูเก็ต และสตูล แม้บางจังหวัดจะเป็นเมืองท่องเที่ยวระดับโลกก็ตาม การเดินทางยังต้องใช้รถยนต์เป็นหลัก หรือไปต่อรถไฟจากจังหวัดใกล้เคียงอย่างสุราษฎร์ธานีหรือตรังแล้วค่อยต่อรถเข้าไปอีกที

โครงการรถไฟสายสุราษฎร์ธานี–พังงา–ภูเก็ต เคยอยู่ในแผนมานาน แต่ติดปัญหาด้านงบประมาณและการเวนคืน เลยถูกเลื่อนมาเรื่อย ๆ ผมว่าเรื่องนี้น่าเสียดายพอสมควร เพราะภูเก็ตเป็นหนึ่งในเมืองที่นักท่องเที่ยวไทยและต่างชาติเข้าไปหนาแน่น ถ้ามีรถไฟเชื่อม จะช่วยลดภาระรถบนถนนและเครื่องบินได้มาก

มุมที่คนมักมองข้าม

ผมว่าเรื่องนี้น่าคิดตรงที่ หลายคนชอบเอาคำว่า "ไม่มีรถไฟ" ไปตีความว่าเจริญน้อย ซึ่งมันไม่จริงเลย จังหวัดพวกนี้หลายแห่งกลับมีธรรมชาติที่ยังสมบูรณ์กว่า และมีเสน่ห์เฉพาะตัวแบบที่เมืองใหญ่ให้ไม่ได้ คือแบบเงียบ สบาย ไม่เร่งรีบ ซึ่งเอาจริง ๆ มันก็เป็นสิ่งที่คนเมืองกำลังตามหาด้วยซ้ำ

อีกมุมที่คนไม่ค่อยพูดถึงคือ การที่รถไฟเข้าไปถึงไม่ได้แปลว่าจังหวัดจะดีขึ้นทันที ข้อมูลจากงานวิจัยของสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) เคยชี้ว่าโครงสร้างพื้นฐานจะสร้างผลบวกเต็มที่เมื่อมีการวางผังเมืองและระบบขนส่งรองรับพร้อมกัน ไม่ใช่แค่ลากรางเข้าไปแล้วหวังว่าเศรษฐกิจจะบูม

ทิศทางอนาคต

โครงการรถไฟใหม่ ๆ ในไทยกำลังขยายตัวต่อเนื่อง ทั้งรถไฟทางคู่ระยะที่ 2 และรถไฟความเร็วสูง เช่น สายกรุงเทพฯ–นครราชสีมา–หนองคาย ที่อยู่ระหว่างก่อสร้าง รวมถึงแผนเชื่อมภูมิภาคต่าง ๆ ในอีก 10 ปีข้างหน้า แต่ก็ต้องยอมรับว่ามีอีกหลายจังหวัดที่ยังไม่ถูกบรรจุอยู่ในแผนระยะใกล้ แปลว่า "ความไม่มี" นี้อาจจะอยู่กับพื้นที่เหล่านั้นไปอีกหลายสิบปี

คำถามที่น่าคิดก็คือ ระหว่างความสะดวกจากโครงสร้างพื้นฐานที่อาจเปลี่ยนเมืองไปตลอดกาล กับการรักษาเอกลักษณ์และจังหวะชีวิตของพื้นที่ไว้แบบเดิม แบบไหนสำคัญกว่ากันในระยะยาว และใครคือคนที่ควรมีสิทธิ์ตัดสินใจเรื่องนี้จริง ๆ กันแน่?