ความสุขจากความเป็นเลิศ

เอริก ไกรเตนส์ กล่าวว่าความสุขพื้นฐานมีอยู่สามรูปแบบ ได้แก่ ความสุข จากความพึงพอใจ ความสุขจากความดีงาม และความสุขจากความเป็นเลิศ เขาเปรียบเทียบความสุขทั้งสามรูปแบบนี้ว่าเป็นแม่สี ซึ่งคือสีพื้นฐานที่สร้างเฉดสีทั้งมวล

โดยส่วนใหญ่แล้วความสุขจากความพึงพอใจเกี่ยวข้องกับประสาทสัมผัส เช่น อาหารดี ๆ ในยามที่คุณหิวโหย กลิ่นอากาศหลังฝนตก รวมถึง การตื่นขึ้นมาบนเตียงที่แสนสบายและอบอุ่น ส่วนความสุขจากความดีงาม เกี่ยวข้องกับความรู้สึกขอบคุณ เช่น การได้เห็นคนรักนอนอยู่ข้าง ๆ และ กระซิบบอกเขาว่า “ขอบคุณ”

มันคือการสํารวจสิ่งที่คุณมี และช่วงเวลาที่ คุณพูดกับสิ่งที่ยิ่งใหญ่กว่าตัวเองเพื่อแสดงความอ่อนน้อมและความยําเกรง สุดท้ายความสุขจากความเป็นเลิศเกิดจากการไขว่คว้าสิ่งที่ยิ่งใหญ่ มันไม่ใช่ชั่วขณะที่คุณขึ้นไปถึงยอดเขาและชูกําปั้นเพื่อประกาศชัยชนะ แต่ เป็นกระบวนการของการค่อย ๆ ตกหลุมรักการปีนเขา ความสุขรูปแบบนี้ เป็นผลมาจากความพยายามที่มีความหมายและภาวะลื่นไหล มันคือเป้าหมาย ที่กําหนดอัตลักษณ์ สร้างบุคลิกลักษณะ และรวบรวมพลังงานของคุณเพื่อ นําไปใช้กับสิ่งที่ยิ่งใหญ่กว่าการไล่ตามความปรารถนาชั่วครั้งชั่วคราวในแต่ละวัน

เช่นเดียวกับที่การลบแม่สีหนึ่งสีจะทําให้สีอื่น ๆ หายไปด้วย (ถ้าไม่มี สีเหลือง คุณก็สร้างสีเขียวไม่ได้) การขาดความสุขรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง ทําให้การเติบโตเป็นสิ่งที่แทบเป็นไปไม่ได้

ความสุขทุกรูปแบบล้วนจําเป็นอย่างยิ่งและไม่อาจแทนที่กันได้ แต่ เราก็พยายามแทนที่มันอยู่ดี ตัวอย่างเช่น คนเราจะดื่มมากเกินไป (ความสุขจากความพึงพอใจ) เมื่อไม่สามารถไขว่คว้าความสุขจากความเป็นเลิศ แต่นั่นไม่ใช่วิธีแก้ปัญหา “ต่อให้มีสีแดงมากแค่ไหนก็ไม่อาจสร้างสีฟ้าได้ และไม่ว่าจะพึงพอใจมากเพียงใดก็ไม่มีทางรู้สึกเติมเต็ม

ความสุขจากความเป็นเลิศเกี่ยวข้องกับความยืดหยุ่นทางอารมณ์ มัน อยู่ในลําดับขั้นสูงสุดของความต้องการในทฤษฎีมาสโลว์ ความสุขรูปแบบนี้ อาศัยความระมัดระวัง ความรอบคอบ และความเสมอต้นเสมอปลาย แต่ คนเราก็มักหลีกเลี่ยงความสุขจากความเป็นเลิศเพราะทําให้รู้สึกอึดอัดใจ และไม่ได้รับผลตอบแทนในทันที ตัวอย่างเช่น ในวันแรก ๆ ของการซ้อมวิ่ง มาราธอน คุณอาจไม่ได้รู้สึกกระตือรือร้นเหมือนนักวิ่งคนอื่น ๆ เพราะเหนื่อย จนหายใจลําบาก แถมยังรู้สึกอยากอาเจียน แต่เมื่อเวลาผ่านไป คุณจะวิ่ง ได้ดีขึ้นและเริ่มจินตนาการถึงความสําเร็จ คุณตกหลุมรักกระบวนการวิ่งเข้าแล้ว

แม้ความสุขทั้งสามรูปแบบจะแตกต่างกัน แต่มันก็ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ด้วย เช่น คนที่ไม่ได้กินอาหารมาสามวันย่อมสนใจความสุขจากความพึงพอใจมากกว่าคนที่มีอาหารและที่พักอยู่แล้ว ในทํานองเดียวกัน คนที่ไม่คุ้นเคยกับพลังและความเพลิดเพลินของ การทําสิ่งที่ต้องอาศัยความแน่วแน่อย่างต่อเนื่อง (ไม่ใช่แค่ความหลงใหล) ก็จะไม่รู้ว่าอีกฟากหนึ่งของความพยายามมีผลตอบแทนอันยิ่งใหญ่รออยู่

หลายคนไม่ได้ตระหนักถึงความสุขและความซับซ้อนของชีวิต เพราะไม่ได้ทําเรื่องพื้นฐานบางอย่าง เราอยากเป็นนักเขียน แต่ไม่คิดจะนั่งเขียนหนังสือวันละ 4 ชั่วโมงต่อเนื่องกันหลายปี เราอยากเป็นตํานาน อัจฉริยะไม่ก็ยอดฝีมือ แต่แทบไม่สนใจที่จะฝึกฝนทักษะอย่างตั้งใจเป็นเวลา 10,000 ชั่วโมง ความสุขไม่ใช่แค่การที่เราสามารถสร้างความพึงพอใจให้กับประสาทสัมผัส แต่ยังเป็นความสงบภายในจิตใจเมื่อรู้ว่าเรากําลังกลายเป็นคนที่อยากเป็นและต้องเป็นให้ได้

การไขว่คว้าความสุขจากความเป็นเลิศไม่ได้ มอบความสําเร็จ แต่มอบอัตลักษณ์หรือตัวตนของเราที่จะนําไปใช้กับสิ่งอื่น ๆ ในชีวิต เป็นหนึ่งในแม่สีที่จะแต่งแต้มให้ทุกเฉดสีมีชีวิตชีวา