ไขข้อข้องใจ! เปิดตำนาน "กำเนิดสงกรานต์ไทย" จากความเชื่อสู่เทศกาลสาดน้ำระดับโลก

​เมื่อถึงเดือนเมษายน อากาศร้อนตับแลบแบบนี้ สิ่งแรกที่คนไทยนึกถึงคงหนีไม่พ้น "เทศกาลสงกรานต์" ประเพณีปีใหม่ไทยที่เต็มไปด้วยรอยยิ้ม ความอบอุ่น และการเล่นน้ำสุดสนุกที่โด่งดังไปทั่วโลก แต่คุณเคยสงสัยไหมว่า กำเนิดสงกรานต์ไทย นั้นแท้จริงแล้วมาจากไหน? วันนี้เราจะพาย้อนรอยเปิดตำนานประวัติวันสงกรานต์ ที่รับรองว่าอ่านจบแล้วคุณจะเที่ยวสงกรานต์ปีนี้ได้อินกว่าเดิมแน่นอน!

​ความหมายและที่มาของคำว่า "สงกรานต์"

​คำว่า สงกรานต์ มีรากศัพท์มาจากภาษาสันสกฤตว่า "สํ-กรานต" แปลว่า การก้าวล่วง หรือ การเคลื่อนย้าย ซึ่งในทางโหราศาสตร์หมายถึงการที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนย้ายจากราศีมีนเข้าสู่ราศีเมษ ถือเป็นการเริ่มต้นปีใหม่ตามปฏิทินสุริยคติของชาวเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลายประเทศ ไม่ใช่เพียงแค่ในประเทศไทยเท่านั้น

​ตำนานความเชื่อ: ท้าวกบิลพรหม และ ธรรมบาลกุมาร

​เรื่องราว กำเนิดสงกรานต์ไทย ผูกพันอย่างลึกซึ้งกับตำนานพื้นบ้านที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน นั่นคือเรื่องราวการประลองปัญญาระหว่าง ท้าวกบิลพรหม กับ ธรรมบาลกุมาร (เด็กหนุ่มผู้มีปัญญาเฉียบแหลมและสามารถฟังภาษานกออก)

• ​จุดเริ่มต้นของการเดิมพัน: ท้าวกบิลพรหมได้ลงมาท้าทายตั้งปริศนาธรรม 3 ข้อให้ธรรมบาลกุมารแก้ โดยมีเดิมพันที่ยิ่งใหญ่คือ "ตัดศีรษะ" ของผู้ที่แพ้
• ​การแก้ปริศนา: โชคดีที่ธรรมบาลกุมารแอบไปได้ยินพญานกอินทรีคุยกัน จึงสามารถนำคำตอบมาไขปริศนาได้สำเร็จ
• ​เศียรต้องคำสาป: ท้าวกบิลพรหมผู้แพ้ต้องตัดเศียรตัวเองตามสัญญา แต่เศียรของพระองค์มีฤทธิ์เดชร้ายแรงมาก หากตกถึงพื้นโลกจะเกิดไฟบรรลัยกัลป์ หากโยนขึ้นฟ้าฝนจะแล้ง และหากทิ้งลงน้ำ น้ำในมหาสมุทรจะแห้งเหือด
• ​กำเนิดนางสงกรานต์: ท้าวกบิลพรหมจึงสั่งให้ธิดาทั้ง 7 องค์ นำพานมารองรับเศียรไว้ และนำไปประดิษฐาน ณ ถ้ำคันธุลี เขาไกรลาส เมื่อครบกำหนด 1 ปี (วันมหาสงกรานต์) ธิดาทั้ง 7 จะผลัดเปลี่ยนกันอัญเชิญพระเศียรท้าวกบิลพรหมแห่ประทักษิณรอบเขาพระสุเมรุ

​นี่จึงเป็นที่มาของ นางสงกรานต์ ประจำปีที่จะเปลี่ยนชื่อไปตามวันในสัปดาห์ที่ตรงกับวันมหาสงกรานต์ของปีนั้นๆ นั่นเอง

​ความสำคัญของวันสงกรานต์ทั้ง 3 วัน

​ประเพณีสงกรานต์ของไทยตามปฏิทินในปัจจุบัน ถูกกำหนดให้ตรงกับวันที่ 13-15 เมษายนของทุกปี ซึ่งแต่ละวันมีความหมายและกิจกรรมที่แฝงไปด้วยกุศโลบายอันดีงาม:

• ​วันที่ 13 เมษายน (วันมหาสงกรานต์): เป็นวันที่ดวงอาทิตย์ก้าวเข้าสู่ราศีเมษ นอกจากนี้รัฐบาลยังกำหนดให้เป็น "วันผู้สูงอายุแห่งชาติ" เพื่อให้ลูกหลานได้กลับบ้านไปแสดงความกตัญญู รดน้ำดำหัวขอพรผู้ใหญ่
• ​วันที่ 14 เมษายน (วันเนา): เป็นวันข้ามผ่านระหว่างปีเก่าและปีใหม่ คนโบราณเชื่อว่าเป็นวันมงคล ห้ามพูดจาหยาบคาย หรือทะเลาะเบาะแว้ง และวันนี้ยังถูกยกให้เป็น "วันครอบครัว" เพื่อเน้นย้ำถึงความสำคัญของสถาบันครอบครัว
• ​วันที่ 15 เมษายน (วันเถลิงศก): ถือเป็นการเริ่มต้นจุลศักราชใหม่ หรือ "วันขึ้นปีใหม่ไทย" อย่างเป็นทางการ มักจะมีการเข้าวัดทำบุญตักบาตร สรงน้ำพระ ก่อเจดีย์ทราย และเล่นน้ำเฉลิมฉลองกันอย่างเต็มที่

​จากประเพณีดั้งเดิม สู่ Soft Power ระดับโลก

​จาก กำเนิดสงกรานต์ไทย ที่เริ่มต้นจากความเชื่อทางโหราศาสตร์และพระพุทธศาสนา เน้นการทำบุญตักบาตรและรดน้ำดำหัวเพื่อความเป็นสิริมงคล ปัจจุบันได้วิวัฒนาการมาผสมผสานกับการท่องเที่ยว จนกลายเป็น World Water Festival เทศกาลสาดน้ำที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวทั่วโลกให้เดินทางมาสัมผัสประสบการณ์สุดชุ่มฉ่ำ และที่น่าภูมิใจที่สุดคือ ประเพณีสงกรานต์ของไทยได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ จากยูเนสโก (UNESCO) เรียบร้อยแล้ว!

​สงกรานต์ปีนี้ ไม่ได้มีแค่ความสนุกจากการสาดน้ำคลายร้อนเพียงอย่างเดียว แต่ยังเต็มไปด้วยเรื่องราวประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่งดงามสืบทอดกันมาอย่างยาวนาน อย่าลืมกลับไปรดน้ำดำหัวขอพรผู้ใหญ่ สืบสานประเพณีไทย และเล่นน้ำกันอย่างปลอดภัย!