ทะเบียนบ้านไม่มี "เจ้าบ้าน" ได้ไหม ?

        การมีชื่อในทะเบียนบ้านมักมาคู่กับคำถามเรื่องบทบาทหน้าที่ โดยเฉพาะในกรณีที่บ้านหลังนั้นยังไม่มีการแต่งตั้งใครขึ้นมาเป็น "เจ้าบ้าน" ซึ่งในทางปฏิบัติและทางข้อกฎหมายนั้น ระบบทะเบียนราษฎรได้วางแนวทางรองรับไว้เพื่อให้การติดต่อราชการยังคงดำเนินต่อไปได้โดยไม่ติดขัด

ไขข้อสงสัย: เมื่อทะเบียนบ้านไร้เงา "เจ้าบ้าน"

ตามระเบียบทะเบียนราษฎร การที่ทะเบียนบ้านไม่มีชื่อบุคคลใดดำรงตำแหน่ง "เจ้าบ้าน" นั้น สามารถทำได้ และไม่มีความผิด เนื่องจากตำแหน่งเจ้าบ้านเกิดจากการตกลงกันของผู้อยู่อาศัยว่าจะเลือกใครขึ้นมาเป็นหัวหน้าในการดูแลเรื่องเอกสารราชการ หากยังไม่มีการตกลงใจหรือไม่มีผู้อยู่อาศัยประจำ ตำแหน่งนี้ก็สามารถว่างเว้นไว้ได้โดยไม่กระทบต่อสถานภาพของตัวบ้าน

หน้าที่ที่เจ้าบ้านต้องรับผิดชอบ (ตามกฎหมาย)

แม้ตำแหน่งนี้จะไม่เกี่ยวกับกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สิน แต่ผู้ที่เป็นเจ้าบ้านจะมีหน้าที่สำคัญในการเป็นตัวแทนแจ้งข้อมูลต่อนายทะเบียน หากละเลยอาจมีความผิดตามกฎหมาย ดังนี้:

• การแจ้งเกิด: ต้องแจ้งภายใน 15 วันนับแต่วันที่เด็กเกิดในบ้าน

• การแจ้งตาย: ต้องแจ้งภายใน 24 ชั่วโมงนับแต่เวลาที่มีผู้เสียชีวิตในบ้าน

• การย้ายเข้า-ย้ายออก: ต้องดำเนินการแจ้งต่อนายทะเบียนภายใน 15 วันนับแต่วันที่มีการย้าย

• การขอเลขที่บ้าน: ในกรณีสร้างบ้านใหม่หรือรื้อถอนและสร้างใหม่ ต้องแจ้งขอเลขหมายประจำบ้านภายใน 15 วันนับแต่สร้างเสร็จ

  

ไม่มีเจ้าบ้าน แล้วจะติดต่อราชการได้อย่างไร?

        หลายคนกังวลว่าหากไม่มีเจ้าบ้านจะทำธุรกรรมต่างๆ ไม่ได้ แต่ในความเป็นจริง เจ้าของกรรมสิทธิ์ (ผู้ที่มีชื่อหลังโฉนด) สามารถดำเนินการแทนได้ทั้งหมด หรือจะทำหนังสือมอบอำนาจแต่งตั้งผู้ที่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านหลังนั้นๆ ให้ไปดำเนินการทางราชการแทนในเรื่องต่างๆ ก็ได้ โดยบุคคลผู้นั้นไม่จำเป็นต้องมีสถานะเป็นเจ้าบ้านตามทะเบียนราษฎร

        สรุปได้ว่า ทะเบียนบ้านที่ไม่มีเจ้าบ้านไม่ใช่ปัญหาใหญ่ในการใช้ชีวิตหรือติดต่อราชการ เพราะอำนาจในการจัดการยังคงอยู่ที่ "เจ้าของกรรมสิทธิ์" เป็นหลัก ตำแหน่งเจ้าบ้านเป็นเพียงการระบุตัวตนผู้รับผิดชอบงานทะเบียนราษฎรภายในบ้านหลังนั้นๆ เท่านั้น ดังนั้นแม้จะว่างเว้นตำแหน่งนี้ไว้ การทำธุรกรรมเกี่ยวกับบ้านและที่ดินก็ยังสามารถดำเนินต่อไปได้ตามปกติเพียงใช้เอกสารแสดงกรรมสิทธิ์ที่ถูกต้อง