สัตว์ป่าสงวนของไทยชนิดแรก ที่ถูกยืนยันว่าเป็นสัตว์สูญพันธุ์แล้ว

สมัน (Schomburgk’s deer)

เป็นกวางชนิดหนึ่งที่มีถิ่นกำเนิดเฉพาะในประเทศไทย
เคยอาศัยอยู่ตามทุ่งหญ้าและพื้นที่ชุ่มน้ำลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา โดยเฉพาะบริเวณภาคกลาง
สมันมีลักษณะเด่นคือรูปร่างเพรียว เขายาวแตกแขนงสวยงาม โดยเฉพาะในเพศผู้
ซึ่งทำให้เป็นสัตว์ป่าที่มีคุณค่าทั้งทางธรรมชาติและความงามตามแบบสัตว์ป่าพื้นถิ่นไทย

สมันได้รับการตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Rucervus schomburgki
เพื่อเป็นเกียรติแก่ เซอร์โรเบิร์ต เฮอร์มันน์ ชอมเบิร์ก
กงสุลอังกฤษประจำสยามในสมัยรัชกาลที่ 4 ซึ่งเป็นผู้รวบรวมตัวอย่าง
และนำไปศึกษาทางวิทยาศาสตร์ สมันจึงเป็นสัตว์ป่าที่มีความสำคัญ
ในประวัติศาสตร์การศึกษาธรรมชาติของไทยและนานาชาติ

ในอดีต สมันเคยมีจำนวนมากและพบได้ทั่วไป แต่การขยายพื้นที่เกษตรกรรม
การล่าสัตว์ และการเปลี่ยนแปลงถิ่นอาศัยอย่างรวดเร็ว
ทำให้จำนวนลดลงอย่างต่อเนื่อง สมันยังมีบทบาทเชิงสัญลักษณ์
เนื่องจากถูกกำหนดให้เป็น สัตว์ป่าสงวนชนิดแรกของประเทศไทย
แสดงถึงความพยายามของรัฐในการอนุรักษ์สัตว์ป่าที่กำลังเผชิญความเสี่ยง

อย่างไรก็ตาม แม้จะได้รับการคุ้มครอง สมันก็ไม่สามารถฟื้นตัวได้ทันเวลา
โดยมีรายงานการพบตัวสุดท้ายในช่วงทศวรรษที่ 1930
และต่อมานักวิทยาศาสตร์ได้ยืนยันว่า สมันเป็นสัตว์ป่าสงวนชนิดแรกของไทย
ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว การสูญพันธุ์ของสมันจึงถือเป็นบทเรียนสำคัญ
ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติของประเทศไทยจนถึงปัจจุบัน
ซากที่สมบูรณ์ของสมันมีเพียงซากเดียวเท่านั้นในปัจจุบัน
เก็บอยู่ที่กรุงปารีส ซึ่งเป็นซากของสมัน ตัวที่อาศัยอยู่ในสวนพฤกษศาสตร์
Jardin des Plantes ของประเทศฝรั่งเศส ในปี พ.ศ. 2410