เปิดอดีต “ชื่อจังหวัดไทย” ที่ถูกลืม! 10 เมืองเปลี่ยนชื่อพลิกประวัติศาสตร์ บางชื่อฟังแล้วแทบจำไม่ได้

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งแล้วต้องยอมรับว่า ทั้งแปลกใจและน่าคิดไม่น้อย เพราะเรื่องใกล้ตัวอย่าง “ชื่อจังหวัด” ที่เราใช้เรียกกันทุกวัน แท้จริงแล้วกลับมีเบื้องหลังยาวนาน และบางแห่งก็ไม่ได้ใช้ชื่อแบบที่เราเรียกกันมาตั้งแต่ต้น

หลายท่านอาจคุ้นเคยกับชื่ออย่าง กรุงเทพมหานคร จนรู้สึกว่าเป็นชื่อที่อยู่คู่บ้านเมืองมาแต่เดิม แต่ความจริงแล้ว เมืองหลวงของเรานั้นเคยแยกเป็นสองส่วน คือ “พระนคร” และ “ธนบุรี” ก่อนจะถูกรวมเข้าเป็นหนึ่งเดียวในเวลาต่อมา กลายเป็นเมืองหลวงที่เรารู้จักในปัจจุบัน

ขณะเดียวกันในภาคใต้ อย่าง สุราษฎร์ธานี ก็ไม่ได้มีชื่อนี้มาแต่แรก หากแต่เคยใช้ชื่อว่า “บ้านดอน” ก่อนจะได้รับพระราชทานนามใหม่ในสมัยรัชกาลที่ 6 เพื่อให้มีความหมายงดงามและเป็นสิริมงคลยิ่งขึ้น

หากมองไปทางภาคอีสานอย่าง นครพนม ก็ยิ่งน่าสนใจ เพราะชื่อเดิมคือ “ศรีโคตรบูร” เมืองโบราณที่เคยรุ่งเรืองริมฝั่งโขง สะท้อนถึงอารยธรรมเก่าแก่ที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน เช่นเดียวกับ สกลนคร ที่เคยเรียกว่า “หนองหาน” ตามลักษณะภูมิประเทศที่มีแหล่งน้ำสำคัญ

ในภาคใต้ฝั่งอันดามัน ภูเก็ต เองก็มีอดีตที่หลายคนอาจไม่เคยรู้ เพราะเดิมทีใช้ชื่อว่า “ถลาง” เมืองเก่าแก่ที่มีบทบาทสำคัญทางประวัติศาสตร์ ขณะที่ สงขลา ก็เคยมีชื่อว่า “สิงหนคร” ซึ่งเป็นเมืองท่าที่สำคัญในอดีตเช่นกัน

กลับมาที่ภาคตะวันออกอย่าง ชลบุรี เดิมเรียกว่า “บางปลาสร้อย” ชื่อที่สะท้อนวิถีชีวิตชาวบ้านริมทะเลอย่างชัดเจน ส่วน ฉะเชิงเทรา นั้น แม้คนทั่วไปจะเรียกว่า “แปดริ้ว” มาจนถึงทุกวันนี้ แต่ชื่อทางราชการก็ได้มีการปรับเปลี่ยนให้เป็นทางการมากขึ้น

ด้าน จันทบุรี ก็เคยสะกดว่า “จันทบูร” ก่อนจะปรับรูปแบบให้สอดคล้องกับภาษาไทยในยุคหลัง และ ประจวบคีรีขันธ์ ก็เกิดจากการรวมเมืองหลายแห่ง เช่น “กุยบุรี” แล้วตั้งชื่อใหม่ให้เป็นจังหวัดเดียวอย่างที่เห็นในปัจจุบัน

เรื่องราวเหล่านี้ ทำให้ผู้เขียนอดคิดไม่ได้ว่า ชื่อบ้านนามเมืองที่เราคุ้นเคยกันดีนั้น แท้จริงแล้วเป็นเพียง “ภาพปัจจุบัน” ของประวัติศาสตร์ที่ยาวนาน หลายชื่อที่เคยรุ่งเรืองกลับเลือนหายไปตามกาลเวลา เหลือเพียงร่องรอยให้เราได้ศึกษาและจดจำ

ยิ่งไปกว่านั้น บางชื่อที่เราได้ยินกันบ่อยอย่าง “โคราช” หรือ “ลิกอร์” แท้จริงแล้วก็ไม่ใช่ชื่อทางราชการที่ถูกเปลี่ยนอย่างเป็นทางการ หากแต่เป็นเพียงชื่อเรียกติดปาก หรือชื่อที่ชาวต่างชาติใช้ในอดีตเท่านั้น

เมื่อมองย้อนกลับไป จะเห็นได้ว่าการเปลี่ยนชื่อจังหวัดไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ หากแต่เป็นผลจากการปรับปรุงการปกครองในสมัยรัชกาลที่ 5–6 ที่มีการจัดระเบียบบ้านเมืองใหม่ ยกฐานะเมืองต่าง ๆ ให้เป็นจังหวัด และปรับชื่อให้เหมาะสมทั้งด้านภาษาและอัตลักษณ์ของพื้นที่

อ่านมาถึงตรงนี้แล้ว เชื่อว่าหลายท่านคงรู้สึกไม่ต่างกันว่า เรื่องใกล้ตัวที่เรามองข้ามไป กลับซ่อนความลึกซึ้งเอาไว้ไม่น้อย เพราะเพียงแค่ “ชื่อจังหวัด” ก็สามารถเล่าเรื่องประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และความเป็นมาของบ้านเมืองไทยได้อย่างน่าทึ่ง และบางชื่อ…ก็ชวนให้เราหยุดคิดว่า เราอาจไม่เคยรู้จักบ้านของตัวเองดีพออย่างที่เคยเข้าใจเลยก็เป็นได้