“ชีอะห์” ไม่ใช่ศาสนาจริงหรือ

ชีอะฮ์ (Shia) มาจากคำว่า "ชีอะตุ อาลี" (Shi'atu Ali) ซึ่งแปลว่า "พรรคพวกของอาลี" ประวัติศาสตร์ของนิกายนี้เริ่มต้นจากความขัดแย้งเรื่องการสืบทอดตำแหน่งผู้นำสูงสุด (คอลีฟะฮ์) ของโลกมุสลิมหลังการเสียชีวิตของศาสดามูฮัมหมัดในปี ค.ศ. 632

ศาลเจ้าอาลีในเมืองนาจาฟ ประเทศอิรัก

ชีอะห์ (Shia) คือนิกายที่ใหญ่เป็นอันดับ 2 ของศาสนาอิสลาม (รองจากซุนนี) โดยมีจุดเริ่มต้นมาจากความเชื่อเรื่อง "ผู้นำ" (Imamate) หลังจากการสิ้นชีวิตของท่านนบีมูฮัมหมัด

สิ่งที่ชีอะห์แตกต่างจากซุนนีคือ..
1.การสืบทอดอำนาจ: ชาวชีอะห์เชื่อว่าท่านนบีมูฮัมหมัดได้แต่งตั้ง ท่านอาลี (Ali ibn Abi Talib) ซึ่งเป็นลูกพี่ลูกน้องและบุตรเขย ให้เป็นผู้นำสืบต่อจากท่านเพียงผู้เดียว โดยเชื่อว่าเป็นคำสั่งจากพระเจ้า ไม่ใช่การเลือกตั้งโดยมนุษย์

Ali ibn Abi Talib

2. อิหม่าม (Imam): ในทัศนะของชีอะห์ "อิหม่าม" ไม่ใช่แค่ผู้นำละหมาด แต่เป็นผู้นำทางจิตวิญญาณและการเมืองที่ต้องสืบเชื้อสายมาจากท่านนบี (ผ่านทางท่านอาลีและท่านหญิงฟาฏิมะฮ์) และเชื่อว่าอิหม่ามได้รับความคุ้มครองจากพระเจ้าให้ปราศจากความผิดพลาด

Imam

3.นิกายย่อยที่สำคัญ: กลุ่มที่ใหญ่ที่สุดคือ "ชีอะห์สิบสองอิหม่าม" (Twelvers) ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในประเทศอิหร่าน อิรัก และอาเซอร์ไบจาน

4.วันสำคัญ: นอกจากวันสำคัญทั่วไปของอิสลามแล้ว ชาวชีอะห์ให้ความสำคัญมากกับ "วันอาชูรอ" เพื่อรำลึกถึงการพลีชีพของท่านหุซัยน์ (หลานชายของท่านนบี) ที่สมรภูมิคาร์บาลา

ชีอะห์ เป็นหนึ่งในสองนิกายหลักของศาสนาอิสลาม (คู่กับซุนนี) โดยนับถือศาสนาอิสลาม นบีมูฮัมหมัด และอัลกุรอานเช่นเดียวกัน แต่มีความแตกต่างในด้านหลักศรัทธาบางประการและหลักปฏิบัติตามแนวทางของอิหม่าม ความขัดแย้งเรื่องคำสอนและแนวปฏิบัติทำให้บางกลุ่มในนิกายซุนนีไม่ยอมรับแนวทางของชีอะห์

ประเด็นหลักที่ทำให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อน

-ความแตกต่างทางแนวคิด: ชีอะห์เชื่อใน "อิหม่าม" หรือผู้นำที่ได้รับแต่งตั้งจากพระเจ้า ซึ่งมีความสำคัญสูงมาก, มีการทำพิธีกรรมที่ต่างจากซุนนี, และมีแนวทางปฏิบัติทางนิติศาสตร์ (Fiqh) เฉพาะตัว

-ความเห็นที่ต่างกัน: บางฝ่ายมองว่าแนวทางของชีอะห์ (เช่น การเลือกรัชทายาท การยอมรับสหายบางท่าน) ผิดเพี้ยนจากหลักศาสนาที่แท้จริง

-ความขัดแย้ง: มีความแตกต่างระหว่างชีอะห์กับซุนนีในเรื่องการเชื่อในเจตจำนงเสรีของเทวทูต

สรุปแล้ว ชีอะห์นับถือศาสนาอิสลาม แต่เป็นแนวทาง (นิกาย) ที่มีคำสอนและหลักปฏิบัติต่างออกไปจากซุนนี ซึ่งเป็นประเด็นที่มีการโต้เถียงกันมาตลอดในเชิงวิชาการศาสน ปัจจุบัน อิหร่าน ถือเป็นศูนย์กลางอำนาจและจิตวิญญาณที่ใหญ่ที่สุดของชาวชีอะห์ทั่วโลก

และไม่ใช่ศาสนาใหม่ แต่เป็นนิกายหนึ่งใน ศาสนาอิสลาม (นับถืออัลลอฮ์ และคัมภีร์อัลกุรอานเดียวกัน)  เกิดจากความเห็นต่างเรื่อง ผู้นำ หลังท่านศาสดามูฮัมหมัดเสียชีวิต โดยฝ่ายชีอะฮ์เชื่อว่า ท่านอาลี (สายเลือดศาสดา) คือผู้สืบทอดที่ถูกต้อง

โศกนาฏกรรมที่ กัรบะลาอ์ ซึ่งท่านฮุเซน (หลานศาสดา) ถูกสังหาร กลายเป็นรากฐานทางจิตวิญญาณที่เน้นเรื่องการต่อสู้เพื่อความถูกต้องและการรำลึกถึงความทุกข์ยาก มีเอกลักษณ์ที่ ให้ความสำคัญกับ "อิมาม" (ผู้นำทางจิตวิญญาณจากสายเลือดศาสดา) และมีศูนย์กลางใหญ่อยู่ที่ประเทศ อิหร่าน

แม้ว่าความแตกต่างระหว่างซุนนีและชีอะฮ์จะเริ่มต้นจากเรื่อง ผู้นำทางการเมือง แต่เมื่อเวลาผ่านไป ความแตกต่างเหล่านั้นก็พัฒนาไปสู่ ระบบความคิดทางศาสนาและวัฒนธรรมที่แตกต่างกันมากขึ้น

พูดง่าย ๆ คือ จุดเริ่มต้นอาจเป็นเรื่องการเมือง แต่ท้ายที่สุดกลับกลายเป็น แนวทางทางศาสนาที่มีเอกลักษณ์ของตัวเอง

หนึ่งในสิ่งที่ทำให้ชีอะฮ์มีลักษณะเฉพาะคือ ความสำคัญของอิหม่าม

ในสายชีอะฮ์ อิหม่ามไม่ได้เป็นเพียงผู้นำศาสนา แต่ถูกมองว่าเป็นผู้ที่มีความรู้ทางศาสนาอย่างลึกซึ้ง และเป็นผู้สืบทอดภารกิจทางจิตวิญญาณของศาสดามูฮัมหมัด

โดยเฉพาะในกลุ่ม ชีอะฮ์สิบสองอิหม่าม ที่เชื่อว่าอิหม่ามคนที่ 12 หรือที่เรียกว่า

“อิหม่ามมะฮ์ดี”

ไม่ได้เสียชีวิต แต่เข้าสู่ภาวะที่เรียกว่า
“การเร้นกาย” (Occultation)

และจะกลับมาอีกครั้งในอนาคต เพื่อสร้างความยุติธรรมในโลก

ความเชื่อนี้ทำให้แนวคิดของชีอะฮ์มีมิติของ ความหวังและการรอคอยผู้นำผู้ชอบธรรม

ซึ่งสะท้อนผ่านพิธีกรรมและวัฒนธรรมทางศาสนาอย่างชัดเจน

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดที่สุดคือ พิธีอาชูรอ (Ashura)

ในช่วงเวลานี้ ชาวชีอะฮ์ทั่วโลกจะจัดพิธีรำลึกถึงการเสียชีวิตของอิหม่ามฮุเซนที่คาร์บาลา บางแห่งมีขบวนแห่ การอ่านบทไว้อาลัย และการแสดงละครศาสนา

สำหรับผู้ศรัทธา พิธีนี้ไม่ใช่เพียงการรำลึกถึงเหตุการณ์ในอดีตเท่านั้น แต่ยังเป็นการเตือนใจถึงคำถามสำคัญ

หากเราอยู่ในเหตุการณ์วันนั้น
เราจะยืนอยู่ฝ่ายความถูกต้องเหมือนฮุเซนหรือไม่?

คำถามนี้เองที่ทำให้เหตุการณ์คาร์บาลา ไม่ได้เป็นเพียงประวัติศาสตร์ แต่กลายเป็น บทเรียนทางศีลธรรมที่ยังมีชีวิตอยู่ในสังคมชีอะฮ์จนถึงปัจจุบัน

ในโลกยุคใหม่ ชีอะฮ์ยังมีบทบาททางการเมืองและวัฒนธรรมอย่างสำคัญ โดยเฉพาะในประเทศอย่าง อิหร่านและอิรัก ซึ่งมีประชากรชีอะฮ์จำนวนมาก

และในหลายพื้นที่ของโลก ความสัมพันธ์ระหว่างซุนนีกับชีอะฮ์ก็มีทั้งช่วงเวลาของความร่วมมือและช่วงเวลาของความขัดแย้ง

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการศาสนาหลายคนชี้ว่า

แม้จะมีความแตกต่างทางแนวคิด แต่ทั้งสองนิกายก็ยังมีรากฐานเดียวกัน คือ

• ศรัทธาในพระเจ้าองค์เดียว

• ยึดถือคัมภีร์อัลกุรอาน

• และยอมรับศาสดามูฮัมหมหมัดเป็นศาสดาสุดท้าย

ดังนั้น ในมุมมองทางประวัติศาสตร์และศาสนา
ชีอะฮ์จึง ไม่ใช่ศาสนาใหม่

แต่เป็น หนึ่งในนิกายหลักของศาสนาอิสลาม ที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 1,300 ปี

และยังคงมีอิทธิพลต่อการเมือง วัฒนธรรม และศาสนาในโลกมุสลิมมาจนถึงทุกวันนี้