ผลกระทบหนักแค่ไหน เมื่อไทยเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ อย่างเป็นทางการแล้ว

แน่นอนแล้วว่าประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่ สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์  อย่างเป็นทางการแล้ว โดยมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปเกิน 20% ของประชากรทั้งหมด (ข้อมูลปี 2566-2567) ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจจากการขาดแคลนวัยทำงาน ค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุขเพิ่มขึ้น และความเสี่ยง แก่ก่อนรวย คาดว่าจะเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด ) ในปี 2576

โดยที่ ลักษณะของสังคมผู้สูงอายุ จากข้อมูลของ United Nations World Population Ageing กล่าวว่า ประชากรที่อยู่ในวัยพึ่งพิง ที่ไม่สามารถใช้แรงงานตนเองเพื่อสร้างรายได้เลี้ยงตัว ซึ่งก็คือเด็กและผู้สูงอายุ มีจำนวนมากกว่าประชากรในวัยแรงงานไปเรียบร้อยแล้ว ซึ่งแบ่งได้ 2 ลักษณะ คือ...

1.สังคมผู้สูงอายุ (Aging Society) จะเป็นสังคมที่มีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปที่อยู่จริงในพื้นที่ต่อประชากรทุกช่วงอายุในพื้นที่เดียวกัน และมีอัตราเท่ากับหรือมากกว่าร้อยละ 10 ขึ้นไป หรือมีประชากรอายุ 65 ปีขึ้นไปที่อยู่จริงในพื้นที่ต่อประชากรทุกช่วงอายุในพื้นที่เดียวกัน อัตราเท่ากับหรือมากกว่าร้อยละ 7 ขึ้นไป

2.สังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ (Aged Society) จะเป็นสังคมที่มีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปที่อยู่จริงในพื้นที่ต่อประชากรทุกช่วงอายุในพื้นที่เดียวกัน และมีอัตราเท่ากับหรือมากกว่าร้อยละ 20 ขึ้นไป หรือมีประชากรอายุ 65 ปีขึ้นไปที่อยู่จริงในพื้นที่ต่อประชากรทุกช่วงอายุในพื้นที่เดียวกัน อัตราเท่ากับหรือมากกว่าร้อยละ 14 ขึ้นไป

เป็นสถานการณ์ที่ประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปมีสัดส่วนเกิน 20% ของประชากรทั้งหมด (ซึ่งไทยกำลังอยู่ในช่วงรอยต่อนั้น) จะส่งผลกระทบในวงกว้างอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ...

นี่คือความท้าทายที่ใหญ่ที่สุด เพราะโครงสร้างประชากรที่เปลี่ยนไปส่งผลต่อเงินในกระเป๋าของประเทศโดยตรง....

1. ภาวะขาดแคลนแรงงาน: เมื่อวัยทำงานลดลง ภาคการผลิตและบริการจะหาคนทำงานยากขึ้น ส่งผลให้ค่าจ้างอาจสูงขึ้น หรือธุรกิจต้องปรับตัวไปใช้หุ่นยนต์และระบบ Automation มากขึ้น

2. การบริโภคชะลอตัว: ผู้สูงอายุมักมีพฤติกรรมการใช้จ่ายที่ระมัดระวัง เน้นสินค้าจำเป็นและการแพทย์ มากกว่าสินค้าฟุ่มเฟือยหรือเทคโนโลยีใหม่ๆ ซึ่งอาจทำให้เศรษฐกิจโตช้าลง

3.ภาระทางการคลัง: รัฐบาลต้องใช้งบประมาณมหาศาลไปกับสวัสดิการ เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ และระบบสาธารณสุข ในขณะที่จัดเก็บภาษีจากคนวัยทำงานได้น้อยลง

4. ระบบสาธารณสุขและการดูแล
โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs): จะพบผู้ป่วยโรคความดัน เบาหวาน และอัลไซเมอร์เพิ่มสูงขึ้น ทำให้โรงพยาบาลแออัดและต้องการบุคลากรทางการแพทย์เฉพาะทางด้านผู้สูงอายุ (Geriatrics) มากขึ้น

ความต้องการ Caregiver: อาชีพผู้ดูแลผู้สูงอายุจะกลายเป็นอาชีพที่ขาดแคลนและมีความสำคัญสูงมาก ทั้งในรูปแบบสถานพยาบาลและบริการดูแลที่บ้าน

4. การปรับตัวของภาคธุรกิจ
ในวิกฤตย่อมมีโอกาส ธุรกิจที่ปรับตัวทันจะได้รับประโยชน์จาก "เศรษฐกิจสีเงิน"

อสังหาริมทรัพย์: การออกแบบบ้านแบบ Universal Design (อารยสถาปัตยกรรม) ที่ไม่มีขั้นบันได มีราวจับ และระบบความปลอดภัยอัตโนมัติจะกลายเป็นมาตรฐานใหม่

นวัตกรรมเพื่อผู้สูงอายุ: อาหารเคี้ยวหญ่าย อาหารเสริม อุปกรณ์ช่วยเหลือการเคลื่อนที่ และแอปพลิเคชันติดตามสุขภาพจะเติบโตอย่างมาก

5. การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและครอบครัว
โครงสร้างครอบครัวเล็กลง: จากเดิมที่เป็นครอบครัวขยาย มีลูกหลานช่วยดูแล จะกลายเป็นผู้สูงอายุอยู่กันตามลำพัง (Living Alone) หรืออยู่กันเองแค่สองตายายมากขึ้น

การขยายเกษียณอายุ: เราอาจเห็นการปรับแก้กฎหมายเพื่อขยายอายุเกษียณจาก 60 ปี เป็น 63 หรือ 65 ปี เพื่อดึงแรงงานที่มีทักษะให้อยู่ในระบบนานขึ้น

ปัญหาของไทยที่ต่างจากประเทศพัฒนาแล้วอย่างญี่ปุ่นหรือยุโรป คือเรามีสภาวะ "แก่ก่อนรวย" ซึ่งหมายถึงประชากรเข้าสู่ช่วงสูงวัยในขณะที่รายได้ต่อหัวยังไม่สูงนัก ทำให้การวางแผนการเงินส่วนบุคคลและการออมเพื่อการเกษียณเป็นเรื่องที่สำคัญเร่งด่วนมาก

สถานการณ์ปัจจุบัน: ปี 2566 ไทยมีผู้สูงอายุมากกว่า 13 ล้านคน คิดเป็นประมาณ 20.17% - 21.7% ของประชากรทั้งหมด
วิกฤตที่ตามมา ประเทศไทยกำลังเผชิญกับความท้าทายนี้อย่างเต็มรูปแบบ การปรับตัวของทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และระดับบุคคลเป็นสิ่งจำเป็น