สิ่งที่น่ากลัวของคน "Gen Z" ทั้งดีและเสีย ไม่ได้เป็นคนก่อ แต่ต้องเป็นคนแก้

เอกลักษณ์ที่โดดเด่นของคน Gen Z (เกิดช่วงปี พ.ศ. 2538-2552) คือการเป็นชาวดิจิทัลโดยกำเนิด (Digital Native) ที่เติบโตมาพร้อมกับเทคโนโลยี อินเทอร์เน็ต และโซเชียลมีเดีย มีพฤติกรรมกล้าแสดงออก มั่นใจในตัวเองสูง ชอบความรวดเร็วและเป็นอิสระ ให้ความสำคัญกับความหลากหลาย ความยั่งยืน และสุขภาพจิต (Mental Health) เป็นหลัก 

และหากพูดถึงสิ่งที่น่ากลัวของ Gen Z  เรามองได้ 2 มุมคือมุมที่ น่าเกรงขาม ในเชิงศักยภาพ และมุมที่ น่าเป็นห่วง ในเชิงสภาวะจิตใจและสังคม เช่น..

1. ความน่ากลัวในเชิง "ศักยภาพ" 
กลุ่มนี้คือ Digital Natives ของแท้ ทำให้พวกเขามีอาวุธที่คนรุ่นก่อนอาจตามไม่ทัน:

Bullshit Detector ขั้นเทพ: Gen Z เติบโตมากับข่าวปลอมและโฆษณาที่ถาโถม ทำให้พวกเขามีสัญชาตญาณในการจับผิดเก่งมาก อะไรที่ "ไม่จริงใจ" หรือ "เฟค" จะถูกแบนทันที

Cancel Culture ที่ทรงพลัง: หากแบรนด์หรือบุคคลใดทำตัวไม่เหมาะสม Gen Z พร้อมที่จะรวมตัวกันแบน (Call out) จนสร้างแรงสั่นสะเทือนระดับโครงสร้างได้เลยทีเดียว

ไม่ยึดติดกับกรอบเดิม: พวกเขาพร้อมลาออกถ้างานไม่ตอบโจทย์ชีวิต (Quiet Quitting) หรือตั้งคำถามกับระบบอาวุโสแบบตรงไปตรงมา จนบางครั้งดูเหมือน "ก้าวร้าว" ในสายตาคนรุ่นก่อน

2. ความน่ากลัวในเชิง "สภาวะจิตใจ" 
ในฐานะเพื่อนที่เข้าใจกัน สิ่งที่น่าเป็นห่วงที่สุดคือ "ภาระ" ที่พวกเขาสังหารตัวเองอยู่เงียบๆ  การเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของอาการวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า ความเหงา และพฤติกรรมทำร้ายตัวเองในกลุ่มวัยรุ่นและคนหนุ่มสาวตั้งแต่ทศวรรษ 2010 เป็นต้นมา

การได้รับอิทธิพลจากสื่อสังคมออนไลน์ การนอนหลับไม่เพียงพอจากการใช้เวลาอยู่หน้าจอ ความเครียดทางเศรษฐกิจ ความกดดันด้านการเรียน การลดลงของความสัมพันธ์แบบพบปะผู้คนในชุมชน และการหยุดชะงักจากการระบาดใหญ่  ปัญหาสุขภาพจิตลดทอนความสำเร็จทางการศึกษา การมีส่วนร่วมในตลาดแรงงาน และความเป็นอยู่ที่ดีในระยะยาว

ความเหงาในโลกที่เชื่อมต่อกัน แม้จะติดต่อกันได้ตลอดเวลา แต่ Gen Z กลับเป็นรุ่นที่รายงานว่ารู้สึก "โดดเดี่ยว" มากที่สุดรุ่นหนึ่ง เพราะความสัมพันธ์มักเกิดขึ้นบนหน้าจอมากกว่าการเจอหน้ากันจริงๆ

3.ความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจ

ปัญหาที่พบ ได้แก่ ค่าจ้างที่แท้จริงสำหรับงานระดับเริ่มต้นที่ไม่เพิ่มขึ้น ราคาที่อยู่อาศัยสูงเกินเอื้อม ภาระหนี้สินนักศึกษาที่สูง และการสร้างครอบครัวที่ล่าช้า การเปลี่ยนแปลงในตลาดแรงงานหลังปี 2551 ต้นทุนที่อยู่อาศัยที่สูงขึ้น ระบบอัตโนมัติและความไม่มั่นคงของเศรษฐกิจแบบงานชั่วคราว และภาวะเงินเฟ้อด้านคุณวุฒิ จำกัดความเป็นอิสระทางการเงิน ทำให้การสร้างครอบครัวล่าช้า และเพิ่มความเครียดและความเหลื่อมล้ำ

4. "ความไว" ที่เป็นดาบสองคม
Gen Z ต้องการความเร็ว  เพราะโตมากับสมาร์ทโฟน พวกเขาทำงานเร็ว เรียนรู้ไว ปรับตัวเก่ง แต่มีข้อเสียคื อาจขาดความอดทนต่อกระบวนการที่ต้องใช้เวลานาน หรือรับมือกับความผิดหวังได้ยากกว่าเดิม การทำงานหลายอย่างพร้อมกันอย่างแพร่หลาย สมาธิสั้นลงสำหรับการทำงานที่ต้องใช้สมาธิสูง และความสามารถในการจดจ่อต่อเนื่องลดลง

5. การเมืองอัตลักษณ์ที่แบ่งขั้วและวัฒนธรรมการแสดงออก
การแบ่งกลุ่มอย่างรุนแรงในโลกออนไลน์ การแสดงออกถึงคุณธรรม และการประณามต่อสาธารณะอย่างรวดเร็ว บางครั้งอาจลดทอนความละเอียดอ่อนในการถกเถียงสาธารณะลง

แรงจูงใจจากสื่อสังคมออนไลน์ที่ส่งเสริมความสุดโต่ง พลวัตของวัฒนธรรมการยกเลิก และการแข่งขันเพื่อสร้างความโดดเด่นทางวัฒนธรรม
จะบั่นทอนการสนทนาอย่างสร้างสรรค์ เพิ่มความวิตกกังวลทางสังคมเกี่ยวกับการพูด และอาจขัดขวางการสร้างพันธมิตร

สิ่งที่น่ากลัวที่สุดของ Gen Z อาจไม่ใช่ตัวตนของพวกเขา แต่คือ "ความคาดหวัง" ที่โลกกดทับลงมาบนไหล่ของคนรุ่นนี้ ท่ามกลางวิกฤตเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมที่พวกเขาไม่ได้เป็นคนก่อ แต่ต้องเป็นคนแก้ 

และปัญหาที่สำคัญที่สุดคือการที่สุขภาพจิตเสื่อมถอยควบคู่ไปกับความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจ ซึ่งทั้งสองอย่างนี้ทวีความรุนแรงขึ้นจากเศรษฐกิจดิจิทัลที่เน้นการดึงดูดความสนใจ การแก้ไขปัญหาเหล่านี้จำเป็นต้องมีนโยบายที่ประสานงานกัน การออกแบบแพลตฟอร์มที่ดียิ่งขึ้น การสนับสนุนจากชุมชนที่เข้มแข็งขึ้น และการปฏิบัติตนของแต่ละบุคคลที่ช่วยฟื้นฟูสมาธิและความยืดหยุ่น