นี่คือ​"เกาลัด" ที่กินไม่ได้ รู้จัก "Horse Chestnut" ฝาแฝดตัวร้ายที่มาพร้อมพิษ ไม่สามารถเอามากินได้อย่างเอร็ดอร่อยเหมือนเกาลัดที่เราคุ้นเคยกันเน่อ

เวลาไปเดินสวนสาธารณะในต่างประเทศ แล้วเจอผลกลมๆ สีน้ำตาลมันเงาตกอยู่ใต้ต้นไม้ หลายคนมักจะตาเป็นประกาย คิดในใจทันทีว่า “นี่มันเกาลัดชัดๆ เอาไปคั่วกินได้แน่เลย” แต่เดี๋ยวก่อนนะ ถ้านั่นคือต้นเกาลัดม้า หรือ Horse Chestnut (Aesculus hippocastanum) ล่ะก็ ต้องหยุดความคิดนั้นไว้ทันที เพราะมันคือเกาลัดที่ “ห้ามกิน” และเป็นพิษด้วย

ต้นเกาลัดม้าเนี่ย หน้าตาผลมันหลอกตามาก เปลือกนอกจะเป็นลูกกลมสีเขียว มีหนามสั้นๆ ทั่วทั้งลูก พอแก่จัด เปลือกจะแตกออกมาให้เห็นเมล็ดสีน้ำตาลมันเงาข้างใน มีจุดสีขาวตรงฐานที่เรียกว่า hilum ดูคล้ายเกาลัดหวานที่เรากินกันแทบจะทุกกระเบียดนิ้ว ใครไม่รู้จริงนี่เผลอหยิบผิดแน่นอน

แต่ความต่างที่สำคัญที่สุดคือ เกาลัดม้ามีสารพิษชื่อว่า Aesculin ซึ่งเป็นอันตรายต่อมนุษย์และสัตว์หลายชนิด ถ้าเผลอกินเข้าไป อาจมีอาการตั้งแต่คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้องอย่างรุนแรง กล้ามเนื้อสั่น และในกรณีหนักๆ อาจถึงขั้นระบบหายใจล้มเหลวได้เลย เพราะงั้นถ้าเจอในสวน เจอในป่า หรือเจอตามข้างทาง ดูได้ แต่อย่าคิดเอาเข้าปากเด็ดขาด

หลายคนจะสงสัยว่า แล้วเราจะแยกเกาลัดม้ากับเกาลัดที่กินได้ยังไงดี แบบง่ายๆ คือดูที่เปลือก
เกาลัดที่กินได้จริงๆ หรือ Sweet Chestnut เปลือกจะมีหนามถี่มาก แหลมคมเหมือนเม่นทะเล และผลข้างในจะมีปลายแหลมนิดๆ
ส่วนเกาลัดม้า หนามจะสั้นกว่า เปลือกดูเรียบกว่า และเมล็ดจะกลมมน เรียบมัน ดูสวยเหมือนลูกแก้วสีน้ำตาล

แม้จะกินไม่ได้ แต่เกาลัดม้าก็ไม่ได้ไร้ประโยชน์เลยนะ เพราะในทางการแพทย์ เขานำเมล็ดมาผ่านกระบวนการทางเคมีเพื่อขจัดพิษออก แล้วสกัดสารสำคัญที่ชื่อว่า Aescin ออกมา ซึ่งสารตัวนี้มีประโยชน์มาก โดยเฉพาะเกี่ยวกับระบบหลอดเลือดดำ

อย่างเช่น
มันช่วยรักษาโรคเส้นเลือดขอด โดยเพิ่มความยืดหยุ่นและความแข็งแรงของหลอดเลือด
ช่วยลดอาการบวม ลดการรั่วของของเหลวจากหลอดเลือดเข้าสู่เนื้อเยื่อ
และยังใช้บรรเทาอาการริดสีดวงทวาร มักพบเป็นส่วนผสมในครีมหรือยาทาภายนอก

เรียกได้ว่า จากผลไม้มีพิษ ถ้าเอามาใช้ให้ถูกทาง ก็กลายเป็นยาชั้นดีได้เหมือนกัน

นอกจากเรื่องการแพทย์แล้ว เกาลัดม้ายังผูกพันกับวัฒนธรรมยุโรปด้วยนะ อย่างในบางประเทศเขามีความเชื่อว่า ถ้าเอาผลเกาลัดม้าวางตามมุมห้อง จะช่วยไล่แมงมุมได้ ถึงแม้จะยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ยืนยันชัดๆ แต่ก็เป็นความเชื่อที่สืบต่อกันมานาน

ที่อังกฤษก็มีเกมพื้นบ้านชื่อว่า Conkers เด็กๆ จะเอาผลเกาลัดม้ามาเจาะรู ร้อยเชือก แล้วฟาดกัน ใครที่ลูกแตกก่อนเป็นฝ่ายแพ้ ฟังดูง่ายๆ แต่เป็นกิจกรรมคลาสสิกที่เด็กอังกฤษหลายรุ่นโตมากับมัน

สรุปง่ายๆ แบบเพื่อนเตือนเพื่อนเลยนะ
“เกาลัดม้า” กับ “เกาลัดหวาน” หน้าตาคล้ายกันมาก แต่ชะตาคนละเรื่อง
อันหนึ่งคือของกินหอมๆ ที่เราคุ้นเคย
อีกอันคือของมีพิษที่ห้ามกินเด็ดขาด

ถ้าไปเที่ยวต่างประเทศ แล้วเห็นลูกเกาลัดสวยๆ ตกอยู่ตามสวนสาธารณะ ดูได้ ชื่นชมได้ ถ่ายรูปได้ แต่ขออย่างเดียว อย่าเผลอเก็บมาคั่วกินเหมือนเกาลัดเยาวราชเชียวนะ ไม่งั้นจากของน่ารักๆ จะกลายเป็นเรื่องใหญ่ขึ้นมาทันทีเลยล่ะ