"18 มงกุฎ" จากทหารเอกในวรรณกรรมรามเกียรติ์สู่นักต้มตุ๋นหลอกลวง

ในโลกของการสื่อสารปัจจุบัน เมื่อเราเอ่ยถึงคำว่า "18 มงกุฎ" ความรู้สึกแรกที่ปะทะเข้ามาคือความหวาดระแวงถึงกลุ่มมิจฉาชีพ นักต้มตุ๋น หรือขบวนการแก๊งคอลเซ็นเตอร์ที่ใช้เล่ห์เหลี่ยมชั้นครูในการหลอกลวงผู้คน แต่ในหน้าประวัติศาสตร์และวรรณคดีไทยอันทรงคุณค่า คำนี้คือสัญลักษณ์ของ "วีรบุรุษ" และความภักดีอย่างหาที่เปรียบไม่ได้ การเดินทางของถ้อยคำที่พลิกผันจากบวกสุดขั้วสู่ลบสุดขีด จึงเป็นเรื่องราวที่น่าสนใจและสะท้อนภาพลักษณ์ทางสังคมที่เปลี่ยนไปตามยุคสมัยอย่างลึกซึ้ง

รากเหง้าดั้งเดิมของสำนวนนี้มาจากวรรณคดีไทยเรื่อง "รามเกียรติ์" โดยหมายถึง "วานรสิบแปดมงกุฎ" ซึ่งแท้จริงแล้วคือเทพเจ้า 18 องค์บนสวรรค์ ทั้งเทพนพเคราะห์และทศปาลก (ผู้รักษาทิศ) ที่ยอมแบ่งภาคจุติลงมาเกิดเป็นลิงป่าเพื่ออาสาช่วยพระรามทำศึกล้างเหล่าอสุรา โดยวานรทั้ง 18 ตัวนี้ประกอบด้วย:

1. เกยูร คือ ท้าววิรุฬหก
ผู้เป็นใหญ่ในยักษ์ทั้งหลายและเป็นหนึ่งในจตุโลกบาลประจำทิศใต้
ได้แบ่งภาคมาเป็นเกยูร วานรเมืองขีดขิน หัวโขนจะเป็นหน้าวานรปากอ้า สีม่วงแก่
มักปรากฏชื่อในกองทัพตอนรบกับเหล่าอสูรหลายตอน
ซึ่งตอนหนึ่งปรากฏขึ้นในการจัดทัพรวมพลเมืองขีดขินและเมืองขมพู เพื่อยกไปลงกา
สุครีพจัดกองทหารประกอบด้วยเสนาวานรสิบแปดมงกุฎ

2. มายูร คือท้าววิรูปักษ์ ผู้เป็นใหญ่ในหมู่พญานาค
เป็นหนึ่งในจตุโลกบาลประจำทิศตะวันตก แบ่งภาคมาเป็นมายูร วานรเมืองขีดขิน
หัวโขนเป็นหน้าวานรปากอ้า สีม่วงอ่อน
ได้รับการกล่าวถึงในกระบวนทัพเช่นเดียวกับเกยูร

3. โกมุทหรือโคมุท คือพระหิมพานต์ ผู้ดูแลรักษาป่าหิมพานต์
มีฤทธิ์เดชเก่งกล้ามาก รบชนะพวกยักษ์เสมอ แบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองขีดขิน
หัวโขนจะเป็นหน้าวานรปากอ้าสีดอกบัวโรย – ชุมพูซีด (บ้างก็ว่าหุบปาก)
อยู่ในกองทัพที่รบกับอสูรเช่นกัน และเมื่อเสร็จศึกลงกา
ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเสนาฝ่ายซ้ายเมืองขีดขิน คู่กับไชยามพวาน

4. ไชยามพวาน คือ พระอีศาณหรือพระวิศาลเทวบุตร
แบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองขีดขิน
ได้รับพรจากพระอิศวรให้เป็นผู้ถือธงชัยนำกองทัพพระรามไปรบ
เพราะมีชื่อเป็นมงคลข่มนามอสูร หัวโขนจะเป็นหน้าวานรปากอ้าสีเทา หรือสีมอหมึกอ่อน
เมื่อเสร็จศึกได้รับการแต่งตั้งเป็นเสนาฝ่ายขวาเมืองขีดขิน

5. ไวยบุตร คือ พระพิรุณ เทพแห่งฝน แบ่งภาคเป็นวานรเมืองขีดขินมาช่วยรบ
หัวโขนจะเป็นหน้าวานรปากอ้า สีเมฆครึ้มฝน หรือสีมอครามแก่

6. สุรกานต์ คือ พระมหาชัยแบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองขีดขิน คุมกำลัง 30
สมุทรมาช่วยรบ เมื่อเสร็จศึกได้ครองเมืองโรมคัลซึ่งเป็นเมืองของยักษ์
หัวโขนเป็นหน้าวานรปากอ้าสีเหลืองจำปา

7. นิลเอก คือ พระพินายแบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองชมพู
หัวโขนเป็นหน้าวานรปากอ้าสีทองแดงแก่ (บางแห่งก็ว่าหุบปาก) มีบทบาทในการรบไม่น้อย
เช่น ไปช่วยพระลักษณ์ทำลายพิธีกุมภนิยาของอินทรชิต

8. นิลขัน คือ พระพิเนกหรือพระพิฆเนศแบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองชมพู
ช่วยพระรามรบกับพวกยักษ์ หัวโขนเป็นหน้าวานรปากอ้าสีหงดินแก่ หรือสีอิฐแก่
(หงคือสีแดงเจือขาว)

9. กุมิตัน คือ พระเกตุ หนึ่งในเทวดานพเคราะห์ มาแบ่งภาคมา
ไม่ปรากฏว่าเป็นฝ่ายใด บ้างก็ว่าอยู่เมืองชมพู
ปรากฏในคราวกระบวนทัพครั้งพระมงกุฎพระลบรบกับท้าวคนธรรพ์นุราช
หัวโขนเป็นหน้าวานรปากหุบ (บางทีก็ว่าปากอ้า) สีทอง หรือ สีเหลืองรง (รง คือ
ชื่อต้นไม้ชนิดหนึ่งที่มียางสีเหลือง)

10. นิลราช คือ พระสมุทร แบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองชมพู
นอกจากมีบทบาทสำคัญในการรบแล้ว ยังมีหน้าที่เอาก้อนหินไปถมทะเลในตอนจองถนน
เพราะต้องคำสาปของฤาษีคาวิน ว่าเมื่อเอาสิ่งใดทิ้งน้ำให้จมอยู่กับที่
จึงต้องเป็นผู้อาสาเอาศิลาไปทิ้งทะเลแต่ผู้เดียวจึงจะพ้นคำสาป
หัวโขนเป็นหน้าวานรปากอ้า (บ้างก็ว่าปากหุบ) สีน้ำไหลหรือสีฟ้าอ่อนเจือเขียว

11. สัตพลี คือ พระจันทร์
หนึ่งในเทวดานพเคราะห์แบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองขีดขิน
นอกจากมีหน้าที่จดความดีความชอบของเหล่าทหารแล้ว
ยังมีบทบาทเด่นเป็นผู้เขียนสารส่งไปยังกรุงลงกา
ภายหลังได้รับการแต่งตั้งเป็นอาลักษณ์แห่งเมืองขีดขิน หัวโขนเป็นหน้าวานรปากหุบ
สีขาวผ่อง

12. วิสันตราวี คือ พระอังคาร เทพแห่งสงคราม หนึ่งในเทวดานพเคราะห์
แบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองชมพู ปรากฏในตอนพระพระพรตพระสัตรุดทำศึกกับท้าวทศพิน
หัวโขนเป็นหน้าวานรปากอ้าสีแดงลิ้นจี่

13. สุรเสน คือ พระพุธ เทวดานพเคราะห์แบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองขีดขิน
ความเก่งกาจเกือบเทียบได้กับหนุมาน เมื่อเสร็จศึกได้ไปครองเมืองอัสดงค์ของสัทธาสูร
หัวโขนเป็นหน้าวานรปากอ้าสีแสด หรือสีเขียว

14. นิลปานัน คือ พระราหู เทวดานพเคราะห์
แบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองชมพูมาช่วยรบ หัวโขนจะเป็นหน้าวานรปากอ้า สีสำริด

15. มาลุนทเกสร คือ พระพฤหัสบดี
เทวดานพเคราะห์แบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองขีดขิน ปรากฏในคราวพระรามรบกับมังกรกัณฐ์
หัวโขนเป็นหน้าวานรปากอ้า (บ้างก็ว่าปากหุบ) สีเมฆ หรือสีม่วงครามอ่อน

16. นิลปาสัน คือ พระศุกร์ เทวดานพเคราะห์แบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองชมพู
ปรากฏในการรบกับกุมภกรรณ หัวโขนเป็นหน้าวานรปากอ้าสีเลื่อมเหลือง หรือสีหมากสุก

17. นิลพานร หรือ วิมล คือ พระเสาร์
เทวดานพเคราะห์ที่แบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองขีดขิน ปรากฏในการรบตอนหกรถรบหกวานร
หัวโขนเป็นหน้าวานรปากหุบสีดำหมึก

18. เกสรทมาลา คือ พระไพศรพณ์ แบ่งภาคมาเป็นวานรเมืองขีดขิน
(บางแห่งว่าไม่ปรากฏเป็นฝ่ายใด) ปรากฏในตอนรบกับกุมภกรรณ
หัวโขนเป็นหน้าวานรอ้าปากสีเหลืองอ่อน หรือเลื่อมเหลือง

วานรเหล่านี้คือยอดทหารเอกที่มีทั้งอิทธิฤทธิ์และความซื่อสัตย์ คำว่า "มงกุฎ" ในบริบทนี้จึงสื่อถึงเกียรติยศและรัศมีแห่งเทพที่ติดตัวมาในร่างวานร

จุดเปลี่ยนจาก "นักรบเทวดา" สู่ "นักต้มตุ๋นชั้นเซียน"

ความหมายเริ่มเลื่อนไหลเข้าสู่ด้านมืดอย่างชัดเจนในช่วงสมัยรัชกาลที่ 6 เมื่อกรุงเทพฯ มีกลุ่มนักเลงการพนันที่คุมบ่อนเบี้ยและโรงจีนกลุ่มใหญ่ คนเหล่านี้ขึ้นชื่อเรื่องความฉลาดแกมโกงและมีเล่ห์เหลี่ยมแพรวพราวในการพนัน พวกเขานิยมแสดงตนว่าเป็น "ชั้นยอด" หรือ "เซียน" ในวงการด้วยการสักรูป "วานร 18 มงกุฎ" ไว้ตามร่างกาย

ชาวบ้านที่พบเห็นจึงนำชื่อในวรรณคดีมาเรียกพวกนักเลงกลุ่มนี้ในเชิงประชดประชันว่า "พวกสิบแปดมงกุฎ" เพื่อเปรียบเปรยว่าพวกเขามีเล่ห์เหลี่ยมเก่งกาจเหมือนวานรในตำนาน แต่เป็นการเก่งในทางที่ผิด คดโกง และเชื่อถือไม่ได้ เมื่อเวลาผ่านไป ความหมายเชิงเสียดสีนี้ก็ยิ่งฝังรากลึก จนกระทั่งสื่อมวลชนนำมาใช้พาดหัวข่าวเรียกมิจฉาชีพทุกรูปแบบ ทำให้คนรุ่นหลังหลงลืมความหมายดั้งเดิมที่สง่างามไปจนหมดสิ้น

สำนวน "18 มงกุฎ" คือภาพสะท้อนของปรากฏการณ์ทางภาษาที่เปลี่ยนไปตามบริบทสังคม จากกองทัพเทวดา 18 องค์ผู้ซื่อสัตย์ กลับกลายเป็นฉายาของมิจฉาชีพที่สังคมหวาดระแวงเพียงเพราะการนำสัญลักษณ์ไปใช้ในทางที่ผิด การเข้าใจที่มานี้ไม่เพียงช่วยให้เราใช้ภาษาได้อย่างถูกต้อง แต่ยังเป็นอุทาหรณ์ให้เรารู้เท่าทันเล่ห์เหลี่ยมของกลุ่มคนลวงโลกในปัจจุบัน และช่วยระลึกถึงความหมายอันสูงส่งที่เคยมีอยู่จริงในวรรณคดีไทย

#18มงกุฎ #ที่มาสำนวนไทย #รามเกียรติ์ #ภาษาไทย #เกร็ดความรู้ #มิจฉาชีพ #วานร18มงกุฎ