"เช เกบารา" (เช ยังไม่ตาย) นักปฏิวัติอมตะ กับการกลายเป็นภาพสติ๊กเกอร์ขวัญใจชาวรถบรรทุกและชนชั้นแรงงานมากมาย

เช เกวารา (Che Guevara) หรือที่ทั่วโลกจดจำในฐานะสัญลักษณ์แห่งการปฏิวัติในช่วงศตวรรษที่ 20 เขาคือนักปฏิวัติชาวอาร์เจนตินาผู้ที่ร่วมต่อสู้เคียงบ่าเคียงไหล่กับ ฟิเดล คาสโตร จนสามารถเปลี่ยนแปลงการปกครองในคิวบาได้สำเร็จ แม้ว่าบุคลิกและภาพลักษณ์อันโดดเด่นของ เช เกวารา ในฐานะแกนนำการปฏิวัติจะทำให้ภาพถ่ายขาวดำหลายภาพของเขาถูกยกย่องว่าเป็นภาพที่ทรงพลังอย่างมาก แต่ในหลายประเทศของโลกที่สามและเอเชียอาคเนย์ รวมถึงประเทศไทย ที่มักจะออกเสียงชื่อเขาว่า เชกูเอรา หรือ เชกูวารา กลับถูกจดจำอยู่ในสติกเกอร์บนรถบรรทุก บนเสื้อยืด และในบทเพลงของวงคาราบาวเสียมากกว่า ทั้งนี้ความนิยมในการใช้ภาพของเขาในฐานะวัฒนธรรมประชานิยม (Pop Culture) ปรากฏในหลายประเทศ เพื่อเป็นตัวแทนของการต่อต้านการปกครองด้วยระบบศักดินา เผด็จการ และทุนนิยมที่กดขี่ประชาชน จนต่อมากลายเป็นแฟชั่นบนท้องถนน ขณะที่ในประเทศที่เจริญแล้วทางตะวันตก เช เกวารา มักจะถูกจดจำในฐานะนักปฏิวัติในตำราประวัติศาสตร์ หรือชายผู้นิยมลัทธิคอมมิวนิสต์ที่ต่อต้านสหรัฐอเมริกาเท่านั้น

วลีอมตะของเขาที่ว่า “หากท่านเห็นความอยุติธรรมอยู่ตรงหน้า เเล้วโกรธจนตัวสั่น ท่านคือสหายของข้าพเจ้า” ("If you tremble with indignation at every injustice then you are a comrade of mine.") ได้ทำให้ เช เกวารา เป็นขวัญใจชาวแรงงานและสิงห์รถบรรทุกทั่วโลกได้ไม่ยาก เมื่อประกอบกับรูปร่างหน้าตาและเครื่องแต่งกายอันเป็นเอกลักษณ์น่าจดจำ และการที่เขาเสียชีวิตตั้งแต่วัยหนุ่ม ทำให้รูปภาพของเขากลายเป็นไอคอนนิคคล้ายๆ กับศิลปินและนักแสดงชื่อดังที่อายุสั้นอย่าง จอห์น เลนนอน, บ็อบ มาเล่ย์, เจมส์ ดีน, เอลวิส เพรสลีย์ และ บรูซ ลี เป็นต้น

เช เกวารา (ภาษาสเปนตัว v ออกเสียงเป็น บ ใบไม้) เกิดเมื่อวันที่ 14 มิถุนายน ค.ศ. 1928 ที่เมืองโรซาริโอ ประเทศอาร์เจนตินา โตมาในครอบครัวชนชั้นกลาง ในวัยเด็กมีปัญหาสุขภาพจากโรคหอบหืด แต่เขาได้พยายามออกกำลังกายจนเอาชนะโรคประจำตัวได้สำเร็จ เมื่อโตเป็นหนุ่ม เขาเข้าศึกษาวิชาแพทย์ในมหาวิทยาลัยบัวโนสไอเรส

โดยเบื้องต้นหวังเพียงจะรักษาอาการหอบหืดของตัวเอง แต่ในปี ค.ศ. 1951 เช ในวัย 23 ปี กลับพบจุดเปลี่ยนในชีวิตเมื่อเขาใช้รถมอเตอร์ไซค์เดินทางไปทั่วทวีปอเมริกาใต้ร่วมกับเพื่อนรุ่นพี่ อัลแบร์โต กรานาโด นอกจากความงดงามของทวีปลาตินอเมริกาในทริปดังกล่าว อีกสิ่งที่ เช พบเห็นและติดค้างอยู่ในใจคือสภาพความเป็นอยู่อันยากลำบากของชนพื้นเมืองในหลายประเทศ จากปัญหาความเหลื่อมล้ำทางสังคม สิ่งเหล่านี้ได้จุดประกายให้ชายที่เรียนจบแพทย์ มีอนาคตที่สดใสรออยู่ ยอมละทิ้งทุกสิ่งทุกอย่างแล้วผันตัวกลายเป็นนักปฏิวัติ โดยฉากชีวิตส่วนนี้ถูกนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์ชื่อ The Motorcycle Diaries

เช เกวารา คือหนึ่งในนักปฏิวัติที่มีอุดมการณ์แรงกล้า ด้วยความสนใจในลัทธิมาร์กซิสต์ทำให้เขาเชื่อว่าวิธีที่จะช่วยอเมริกากลางและอเมริกาใต้ปลดแอกจากปัญหาความยากจนที่ถูกกดขี่โดยผู้มีอำนาจก็คือการจับอาวุธขึ้นสู้เพื่อล้มล้างการปกครองหรือการปฏิวัตินั่นเอง เชเดินทางไปที่กัวเตมาลา ซึ่งมีการปฏิวัติรัฐบาลโดยกลุ่มปัญญาชนแต่กลับพ่ายแพ้จากการแทรกแซงโดยปฏิบัติการของ CIA ตามคำขอของบริษัทยูไนเต็ดฟรูต การแทรกแซงการเมืองในอเมริกาใต้ดังกล่าวส่งผลให้สหรัฐฯกับนายทุนกลายเป็นปรปักษ์ของประชาชนชาวแรงงาน และจุดชนวนไฟแห่งนักปฏิวัติในตัว เช นับตั้งแต่นั้น ต่อมาในปี ค.ศ. 1954 เชเดินทางไปเม็กซิโกซิตี้ และในปีต่อมาเขาได้พบกับ ฟิเดล คาสโตร และกลุ่มผู้นำกองกำลังปฏิวัติคิวบาที่กำลังวางแผนโค่นล้มรัฐบาลผู้นำเผด็จการ ฟุลเฮนซิโอ บาติสตา เมื่อได้พูดคุยกัน เชก็ตัดสินใจเข้าร่วมขบวนการ 26 กรกฎาคม ซึ่งใช้เวลาประมาณ 4-5 ปี พวกเขาก็สามารถปลดแอกคิวบาได้สำเร็จในช่วงเดือนมกราคมปี ค.ศ. 1959

หลังจาก ฟิเดล คาสโตร สถาปนาคิวบาใหม่ขึ้นภายใต้การดูแลของคณะปฏิวัติ โดยเขารับตำแหน่งผู้นำสูงสุด ส่วน เช รับหน้าที่ผู้ว่าการธนาคารแห่งชาติคิวบาและรัฐมนตรีอุตสาหกรรม และเดินทางไปหลายประเทศในบทบาทของนักการทูต แต่ไม่นานหลังจากนั้นก็มีข่าวลือว่าความคิดเห็นของเขากับ ฟิเดล คาสโตร ไม่ลงรอยกัน (โดยเฉพาะในทางการทูต เชมีจุดยืนต่อต้านสหรัฐฯ แบบแข็งกร้าว และชักนำ คาสโตร ให้เข้าหาสหภาพโซเวียต จนเศรษฐกิจคิวบามีปัญหาชะลอตัวจากการคว่ำบาตรทางการค้า) บ้างก็ว่า เชเบื่องานนั่งโต๊ะและใฝ่ฝันถึงสมรภูมิการปฏิวัติครั้งใหม่ นำไปสู่การสละตำแหน่งทางการเมืองทั้งหมดของเขาที่คิวบาในเวลาต่อมา

เช เกวารา บุคคลที่ถูกยกย่องว่าเป็นหนึ่งในผู้ชายที่สมบูรณ์แบบที่สุดในโลก ทั้งรูปร่างหน้าตาอันหล่อเหลา การเป็นนักรบที่มีวาทศิลป์เป็นเลิศ มีความสามารถมากมายทั้งการเป็นแพทย์ นักเขียน นักการทูต และนักทฤษฎีการทหาร ผู้นำหลายชาติอยากพบเจอตัวเขาแบบเป็นๆ แต่หลายคนก็ไม่มีโอกาส เพราะ เช เสียชีวิตในวัยเพียง 39 ปี ช่วง ค.ศ. 1965 ซึ่งเป็นช่วงที่เศรษฐกิจของคิวบาตกต่ำ บ้านเมืองเกิดความโกลาหล เป็นช่วงที่ เช ตัดสินใจทิ้งอำนาจ ชื่อเสียงและเงินทอง ออกเดินทางเพื่อเผยแพร่แนวคิดการปลดแอกประชาชนอีกครั้ง ต่อมาในปี ค.ศ. 1966 เชตัดสินใจเลือกโบลิเวียเป็นหมุดหมายต่อไปในการทำปฏิวัติ

โดยเข้าร่วมในกองกำลังปฏิวัติเพื่อต่อสู้กับรัฐบาลนายพลเรอเน บาร์เรียนโตส ออร์ทูโญ ในระหว่างการสู้รบ เชได้รับบาดเจ็บและถูกกองทัพโบลิเวียที่ได้รับการสนับสนุนจาก CIA สหรัฐฯ จับกุมตัวได้พร้อมสมาชิกกลุ่มกบฏที่เหลือ รายงานข่าวแจ้งว่ามีการพยายามเจรจาระหว่าง เช กับฝ่ายกองทัพโบลิเวียที่มี CIA หนุนหลัง แต่ผลการเจรจาล้มเหลว เขาจึงถูกประหารชีวิตเมื่อวันที่ 9 ตุลาคม ค.ศ. 1967 ที่หมู่บ้าน ลา อิเกรา ในโบลิเวีย ต่อมา มีการเอาศพของ เช มาให้สาธารณชนได้เห็นในวันที่ 10 ตุลาคม และนำร่างไปฝังไว้ในสถานที่ซึ่งถูกปิดเป็นความลับ แม้ว่า ฟิเดล คาสโตร จะขอศพของ เช จากโบลิเวีย แต่ก็ไม่เป็นผล กระทั่งผ่านไป 30 ปี

ศพของเขาจึงถูกพบที่เมืองบาเญกรันเด ในแคว้นซานตากรูซของโบลิเวียเมื่อปี ค.ศ. 1997 โดยศพของ เช ถูกขุดขึ้นมาเพื่อนำกลับไปฝังยังสุสานที่ประเทศคิวบา ที่ซึ่งเขาถูกยกย่องให้เป็นวีรบุรุษ โดยมีอนุสรณ์สถานของ เช เกวารา ที่ปั้นขึ้นจากทองสัมฤทธิ์ขนาด 12 ฟุต ตั้งอยู่ในเมืองโรซาริโอ เพื่อเป็นเกียรติให้แก่เขา และนักต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชนจำนวนมากก็ใช้ เช เกวารา เป็นหนึ่งในแรงบันดาลใจของพวกเขา

ขอบคุณเกร็ดความรู้ดีๆจาก National Geographic Thailand