⚔️ บทเรียนจากวรรณคดี: ที่มาของสำนวน “ว่าแต่เขา อิเหนาเป็นเอง”
สำนวนไทยสุดคลาสสิก “ว่าแต่เขา อิเหนาเป็นเอง” ถูกใช้มาอย่างยาวนานเพื่อเตือนสติบุคคลที่มักตำหนิหรือวิพากษ์วิจารณ์ผู้อื่นในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง แต่สุดท้ายตนเองก็กระทำเรื่องนั้นเสียเอง โดยตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ให้ความหมายไว้อย่างชัดเจนว่า เป็นการตำหนิผู้อื่นเรื่องใดแล้วตนก็กลับทำเรื่องนั้นเสียเอง
🗡️ อิเหนาทำไมถึงเป็นตัวอย่างของความย้อนแย้ง
ที่มาของสำนวนนี้มาจาก วรรณคดีเรื่อง “อิเหนา” อันเป็นพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ ๒) ซึ่งดัดแปลงมาจากนิทานพื้นบ้านของชวา-มลายู เล่าเรื่องของ อิเหนา โอรสของท้าวกุเรปัน
1. จุดเริ่มต้นของความยโส: อิเหนาถูกหมั้นหมายกับ นางบุษบา ธิดาของท้าวดาหา แต่กลับไปหลงรัก นางจินตะหรา ที่มีเสน่ห์ดึงดูดใจมากกว่า และตัดสินใจขอยกเลิกการหมั้น โดยที่ยังไม่เคยเห็นหน้านางบุษบาเลยด้วยซ้ำ การกระทำนี้ทำให้นางบุษบาถูกยกให้ จรกา แทน
2. คำตำหนิที่ย้อนเข้าตัว: เมื่อเกิดศึก "กะหมังกุหนิง" อิเหนาได้ต่อว่า วิหยาสะกำ และ จรกา ที่ต่างก็หลงรักนางบุษบาทั้งที่ไม่เคยเห็นหน้ามาก่อน ชี้ให้เห็นว่าการหลงรักรูปลักษณ์ภายนอกเป็นความไม่เหมาะสม
3. บทสรุปของการลืมตัว: ทว่าเมื่ออิเหนาได้มาพบนางบุษบาตัวจริงหลังศึกสงบลง เขากลับต้องมนต์เสน่ห์ของนางทันที และตกหลุมรักนางจนหมดหัวใจ ลืมสิ้นซึ่งคำพูดที่เคยตำหนิผู้อื่นและหลักคุณธรรมของตนเอง
อย่างไรก็ตามจากเหตุการณ์ที่อิเหนาตำหนิคนอื่นที่หลงรักในสิ่งที่ยังไม่เห็น แต่สุดท้ายตนเองก็มาหลงรักนางบุษบาอย่างหัวปักหัวปำในภายหลัง จึงกลายเป็นภาพสะท้อนและต้นแบบของคนที่ “ว่าคนอื่น แต่สุดท้ายก็เป็นเสียเอง” จนนำมาสู่การบัญญัติเป็นสำนวนที่ใช้เตือนสติกันมาจนถึงปัจจุบัน
ดังนั้นการตักเตือนตนก่อนตำหนิผู้อื่น จากสำนวน “ว่าแต่เขา อิเหนาเป็นเอง” ไม่ได้เป็นเพียงแค่การเล่าเรื่องจากวรรณคดี แต่คือการเตือนใจมนุษย์ทุกคนให้หันกลับมาสำรวจตัวเองก่อนที่จะตัดสินหรือตำหนิผู้อื่น การยอมรับว่าตนเองมีความบกพร่องและอาจทำผิดพลาดได้ไม่ต่างจากคนอื่น คือหนทางแห่งปัญญาที่จะช่วยให้เราใช้ชีวิตได้อย่างมีสติและไม่ประมาทในการกระทำและคำพูด
#สำนวนไทย #อิเหนา #วรรณคดี #วัฒนธรรมศึกษา #ข้อคิด #วรรณคดีไทย #ว่าแต่เขาอิเหนาเป็นเอง
***************
เขียนโดย ดร กิฟท์นางมารพยากรณ์
เพื่อให้ผู้อ่านได้รับทั้งความรู้ แรงบันดาลใจ และแนวทางการใช้ชีวิตที่เท่าทันโลก
ทำไมเรื่องน่าอายในอดีตถึงผุดขึ้นมาตอนก่อนนอน
@เอื้อยหล่า เปิดเลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 เลขวิ่งบน 7 ล่าง 5 พร้อมชุดเลขสองตัว-สามตัว
ไทยตอนบนอากาศเย็นลง ลมแรงต่อเนื่อง ขณะที่ "ภาคใต้" เผชิญฝนถล่มหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัดเสี่ยงภัยน้ำท่วมฉับพลัน ช่วงวันที่ 19–22 พ.ย. 69
ตารางหวย ปกเขียว งวด 1 ธันวาคม 69
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
แยกอาการภูมิแพ้ ไข้หวัดใหญ่ และสัญญาณปอดอักเสบเบื้องต้น
ทำไมช่วงปลายปีจึงรู้สึกเหนื่อยใจและรับมือได้อย่างไร
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
เปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้ว
เคียงคู่นิรันดร์ ความรักเหนือกาลเวลาของ Khnumhotep & Niankhkhnum
“เช็กเกลียว” คืออะไร? เปิดความหมายศัพท์ฮิต หลังดราม่า “น้ำ-ซองดูฮี”
5 สายพันธุ์แมวไทยแท้ ที่ต่างชาติรู้จักและตามหาจากประเทศไทย
ย้อนรอยความงามแห่งสยาม ก่อนมียาสีฟันคนโบราณดูแลช่องปากอย่างไร และทำไม "ฟันดำ" ถึงเคยเป็นที่สุดแห่งเสน่ห์
เบื้องหลังอาหารบนเครื่องบิน กว่า 100 ปีแห่งการต่อสู้ทางวิศวกรรมและวิทยาศาสตร์ เพื่อเอาชนะความจืดชืดบนความสูง 35,000 ฟุต
ไขปริศนา "สุวรรณภูมิ" คือประเทศอะไร? เปิดแผนที่ตำนานแผ่นดินทอง ที่ไม่ได้มีแค่ประเทศไทย
เปิดความจริงทางประวัติศาสตร์ของ “เปาบุ้นจิ้น” ตัวจริงหน้าขาวสะอาด สุภาพอ่อนโยน และไม่มีปานพระจันทร์เสี้ยว

