เกร็ดความรู้ประวัติศาสตร์น่าสนใจ : เบ้งเฮ็ก ในยุคสามก๊ก ผู้เคยทำสงครามกับขงเบ้งนั้นคือต้นตระกูลของคนไทยจริงหรือ???

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจกันก่อนว่า “เบ้งเฮ็กคือใคร” ในวรรณกรรมอมตะอย่างสามก๊ก เบ้งเฮ็ก หรือที่เรียกอีกชื่อว่า “หมั่นอ๋อง” หรือ “ม่านอ๋อง” เป็นผู้นำของชนเผ่าทางตอนใต้ของจ๊กก๊ก อาณาจักรของเล่าปี่ ดินแดนของเขาอยู่แถบยูนาน ซึ่งเป็นเขตติดต่อชายแดนกับจ๊กก๊กโดยตรง ด้วยเหตุนี้เองจึงเกิดการกระทบกระทั่งและสงครามย่อยๆ อยู่บ่อยครั้ง ทำให้พื้นที่บริเวณนั้นไม่สงบสุขนัก ขงเบ้งในเวลานั้นมีตำแหน่งเป็นอุปราชแห่งจ๊กก๊ก กำลังวางแผนจะเปิดศึกครั้งใหญ่กับวุยก๊กของโจโฉ แต่เพื่อไม่ให้ต้องกังวลถึงปัญหาทางใต้ที่คอยก่อความไม่สงบ เขาจึงตัดสินใจนำทัพลงไปปราบหมั่นอ๋องให้ราบคาบ เพื่อความมั่นคงของจ๊กก๊กก่อน

การศึกระหว่างขงเบ้งกับเบ้งเฮ็กกินเวลายาวนานและเต็มไปด้วยกลอุบายอันเฉียบแหลม ขงเบ้งสามารถจับเบ้งเฮ็กได้หลายครั้ง แต่ทุกครั้งเขากลับเลือกจะปล่อยตัวไป ด้วยเหตุผลที่ลึกซึ้งกว่าการแสวงหาชัยชนะทางกำลัง เขาต้องการให้เบ้งเฮ็กสวามิภักดิ์ด้วยใจ เพื่อจะได้ไม่ต้องกังวลว่าภายภาคหน้าจะเกิดการแข็งขืนขึ้นอีก การรบยืดเยื้อและความสูญเสียทั้งสองฝ่ายในที่สุดก็ทำให้เบ้งเฮ็กยอมจำนน ยอมรับอำนาจของจ๊กก๊กโดยสมัครใจ และตั้งแต่นั้นมาก็ไม่มีศึกใหญ่ทางใต้อีกเลย

ทว่าตอนรบเบ้งเฮ็กนี้ปรากฏอยู่ในช่วงท้ายของวรรณกรรมสามก๊ก ซึ่งหลายคนมักไม่ได้ติดตามต่อ เนื่องจากตัวละครหลักอย่างเล่าปี่ กวนอู และเตียวหุย ต่างล้มหายตายจากไปแล้ว เรื่องของเบ้งเฮ็กจึงกลายเป็นตอนที่ถูกพูดถึงไม่มากนัก ทั้งที่มีความน่าสนใจไม่น้อย เพราะนอกจากสะท้อนภูมิปัญญาและความเมตตาของขงเบ้งแล้ว ยังพาเราไปสู่คำถามใหญ่ที่ยังมีคนไทยจำนวนไม่น้อยสงสัยว่า “แล้วเบ้งเฮ็กเกี่ยวอะไรกับเรา?”

คำถามนี้มีที่มาจากแนวคิดทางประวัติศาสตร์ช่วงหนึ่งของไทยที่เคยเชื่อว่า “น่านเจ้า” คืออาณาจักรแรกของชนชาติไทย โดยเชื่อมโยงว่าน่านเจ้าอยู่ในเขตยูนาน ซึ่งเป็นพื้นที่เดียวกับชนเผ่าของหมั่นอ๋องในเรื่องสามก๊ก หากเชื่อว่าอาณาจักรน่านเจ้าคือของชนชาติไทย ก็เท่ากับเชื่อไปโดยปริยายว่าหมั่นอ๋องซึ่งเป็นกษัตริย์ในดินแดนนั้นก็ต้องเป็นคนไทยด้วย แต่ภายหลัง ทฤษฎีนี้ถูกนักวิชาการรุ่นใหม่ตีตกไป เช่นเดียวกับแนวคิดเรื่องเทือกเขาอัลไตเป็นต้นกำเนิดของคนไทย เนื่องจากขาดหลักฐานทางโบราณคดีและภาษาศาสตร์ที่แน่ชัด ถึงกระนั้นก็ยังมีผู้คนบางกลุ่มที่เชื่อในแนวคิดนี้อยู่

แท้จริงแล้ว ดินแดนยูนานและตอนใต้ของจีนในยุคนั้นเต็มไปด้วยชนชาติหลากหลาย ทั้งทิเบต พม่า ลัวะ และกลุ่มชาติพันธุ์ไทที่กระจายอยู่ทั่วไป เช่น ไทลื้อ ไทเขิน และไทใหญ่ จึงยากที่จะกล่าวได้ว่าพื้นที่ทั้งหมดเป็นของชนชาติไทยโดยตรง การจะเคลมว่าเบ้งเฮ็กหรือหมั่นอ๋องคือคนไทยจึงอาจเกินจริงไปหน่อย แต่ในทางกลับกันก็อาจเป็นไปได้ว่าพื้นที่นั้นมีชนกลุ่มไทอยู่ปะปนกับกลุ่มอื่น เช่นเดียวกับที่เราพบว่ามีชนชาติไทหลายแขนงกระจายอยู่ทั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จนถึงปัจจุบัน

ในตำนานหลังสงคราม ขงเบ้งต้องการประกอบพิธีบวงสรวงตามธรรมเนียมของชาวม่านซึ่งต้องใช้หัวคนถึงสิบห้าหัว แต่เพราะไม่ต้องการให้มีการฆ่าฟันอีก เขาจึงสั่งให้ปั้นแป้งใส่ไส้เนื้อวัวแทนหัวคน แล้วเรียกว่า “หมั่นโถว” ซึ่งแปลว่า “หัวของชาวม่าน” คำว่า “ม่าน” หรือ “หมั่น” ในภาษาจีนหมายถึงชนกลุ่มชาติพันธุ์ทางใต้ที่ไม่ใช่ชาวจีนดั้งเดิม และไม่ได้มีความเกี่ยวข้องกับคำว่า “ไท” หรือ “ไทย” เลยแม้แต่น้อย

ในเอกสารไทยสมัยโบราณ รวมถึงพงศาวดารหลายฉบับ เช่นในสมัยอยุธยา มักเรียกชาวพม่าว่า “ม่าน” อย่างชัดเจน เช่น “กองทัพม่าน” หรือ “ศึกม่านหงสาวดี” ดังนั้นหากเทียบตามบริบททางภาษาแล้ว “หมั่นอ๋อง” หรือ “ม่านอ๋อง” ก็น่าจะหมายถึงกษัตริย์ของชนชาติพม่าหรือเผ่าทางใต้นั่นเอง มากกว่าจะเป็นคนไทยโดยตรง

อย่างไรก็ตาม เรื่องของคำว่า “ม่าน” ยังมีมุมที่น่าคิด ในภาษาล้านนามีคำว่า “มล่าน” ซึ่งออกเสียงใกล้เคียงกัน แปลว่าชาวพม่า และบางตำราก็ระบุว่าคำว่า “ม่าน” อาจหมายถึงชนเผ่าหนึ่งในกลุ่มม้ง เช่น ม่าน แม้ว ม้ง เมี่ยน ซึ่งจัดอยู่ในตระกูลภาษามองโกลอยด์เช่นกัน กลุ่มที่มีความใกล้เคียงกับคนไทมากที่สุดในบริเวณนั้นคือ “ไทมาว” หรือ “ไทใหญ่” ซึ่งอาศัยอยู่แถบลุ่มน้ำมาวทางตอนใต้ของจีน เรียกตัวเองว่า “ไทโหลง” หรือ “ไทหลวง” หมายถึง “ไทผู้ยิ่งใหญ่” และเป็นชนกลุ่มที่มีอิทธิพลต่อวัฒนธรรมและภาษาในดินแดนแถบนั้นอย่างมาก

ดังนั้น คำถามที่ว่า “ม่าน” หรือ “หมั่น” แท้จริงคือใครกันแน่ — ไทย พม่า หรือชนชาติอื่น — ก็คงไม่มีคำตอบตายตัว เพราะภูมิภาคนั้นเป็นจุดบรรจบของหลายวัฒนธรรมที่หลอมรวมกัน ทั้งไท ลัวะ พม่า ทิเบต และกลุ่มชนย่อยอื่นๆ พวกเขาต่างมีส่วนในการสร้างประวัติศาสตร์ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ทั้งสิ้น การจะชี้ชัดว่าเบ้งเฮ็กคือคนไทยหรือไม่จึงอาจไม่สำคัญเท่าการเข้าใจว่า “เขาเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ร่วม” ที่หล่อหลอมผู้คนในภูมิภาคนี้ให้เชื่อมโยงถึงกัน

เบ้งเฮ็กจึงไม่ใช่เพียงผู้นำเผ่าหนึ่งในสามก๊กเท่านั้น แต่เป็นตัวแทนของความซับซ้อนทางชาติพันธุ์ วัฒนธรรม และความเป็นมนุษย์ในดินแดนที่เต็มไปด้วยการแลกเปลี่ยนและการต่อสู้เพื่อความอยู่รอด และเมื่อมองกลับมาที่ปัจจุบัน เรื่องราวของเขาก็ยังคงทิ้งคำถามให้เราขบคิดอยู่เสมอว่า ในเมื่อเรายังไม่อาจตอบได้ชัดว่า “หมั่นอ๋องคือใคร” เราแน่ใจแล้วหรือยังว่า “เราคือใคร” ในประวัติศาสตร์อันยาวนานของภูมิภาคนี้.

เครดิตภาพ ซีรี่สามก๊ก 1994 ตอน ขงเบ้งจับตัวเบ้งเฮ็ก โดย เพจสามก๊กวิทยา

อ้างอิง

ประวัติศาสตร์จีน

สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)

เรียบเรียงโดย เพจเกร็ดประวัติศาสตร์ v2