"หมึกอาร์โกเนาต์" หมึกแปลกๆ ที่มีอวัยวะสืบพันธุ์ที่ว่ายน้ำเองได้

หมึกอาร์โกเนาต์ (Argonaut) หรือที่รู้จักกันในชื่อ หอยงวงช้างกระดาษ (paper nautilus) เป็นสิ่งมีชีวิตในทะเลที่เต็มไปด้วยความประหลาดและลึกลับ ไม่ใช่แค่รูปลักษณ์ที่โดดเด่น แต่ยังรวมถึงความแตกต่างของขนาดระหว่างสองเพศและกลไกการสืบพันธุ์ที่น่าทึ่ง

ความแตกต่างทางขนาดของหมึกชนิดนี้ถือเป็นปรากฏการณ์สุดโต่งในโลกสัตว์ ตัวเมียมีความยาวลำตัวประมาณ 10 เซนติเมตร แต่สิ่งที่ทำให้มันโดดเด่นคือ เปลือกหอยขนาดใหญ่ ที่มันสร้างขึ้นมาเพื่อใช้เป็นที่อยู่อาศัย ฟักไข่ และควบคุมการลอยตัว ซึ่งเปลือกกระดาษบางเบานี้สามารถมีขนาดใหญ่ได้ถึง 45 เซนติเมตร ในทางตรงกันข้าม ตัวผู้ มีขนาดเล็กจิ๋วอย่างไม่น่าเชื่อ โดยมีลำตัวยาวเพียง 2 เซนติเมตร เท่านั้น ซึ่งความต่างของขนาดนี้เองที่นำไปสู่วิธีการผสมพันธุ์ที่ไม่เหมือนใคร

เมื่อถึงฤดูผสมพันธุ์ หมึกอาร์โกเนาต์ตัวผู้จะต้องหาวิธีส่งสเปิร์มไปยังตัวเมียที่ใหญ่กว่าตัวเองหลายเท่า กลไกที่ใช้คือการผลิตสเปิร์มและบรรจุไว้ในถุงอัณฑะพิเศษที่เรียกว่า "เฮคโทโคไทลัส" (hectocotylus) ซึ่งเป็นแขนหรือหนวดที่ถูกดัดแปลงมาทำหน้าที่เป็นอวัยวะสืบพันธุ์ เมื่อตัวผู้พบตัวเมียที่ต้องการผสมพันธุ์ มันจะ ถอดเฮคโทโคไทลัส ซึ่งมีถุงสเปิร์มอยู่ภายใน ให้ว่ายน้ำแยกตัวออกไป เพื่อเคลื่อนที่เข้าผสมพันธุ์กับตัวเมียด้วยตัวเอง โดยที่ตัวผู้ไม่จำเป็นต้องเข้าใกล้ตัวเมียโดยตรง

ความแปลกประหลาดของ "เฮคโทโคไทลัส" นี้เคยสร้างความเข้าใจผิดให้กับนักวิทยาศาสตร์มาแล้วในอดีต เมื่อมีการบันทึกถึงอวัยวะสืบพันธุ์ที่ว่ายน้ำได้อย่างอิสระของหมึกชนิดนี้ไว้ตั้งแต่ช่วงปี ค.ศ. 1800 นักธรรมชาติวิทยาในยุคนั้นได้เข้าใจผิดคิดว่าเฮคโทโคไทลัสที่พบติดอยู่กับตัวเมียนั้นคือ หนอนปรสิต (parasitic worm) ที่เข้ามาเกาะกิน จนกระทั่งมีการศึกษาอย่างละเอียดในภายหลังจึงได้ค้นพบว่ามันคืออวัยวะสืบพันธุ์ที่แยกตัวออกมาของหมึกอาร์โกเนาต์ตัวผู้ ซึ่งเป็นกลไกทางชีววิทยาที่น่าทึ่งและเป็นหนึ่งในความมหัศจรรย์อันดับต้น ๆ ของโลกสัตว์ใต้ทะเล.